Ο πρώην υπουργός Παιδείας Νίκος Φίλης αποχαιρετά τον Νίκο Μπανιά, άξιο τέκνο της Ηπείρου και των Μελισσουργών.
Αποχαιρετούμε σήμερα τον Νίκο Μπανιά. Έναν αγωνιστή της Αριστεράς από τα μικρά του χρόνια. Έναν άνθρωπο ήρεμο και αποφασιστικό. Έναν πολίτη ανοιχτών οριζόντων. Έναν επιστήμονα που συνδύαζε τη γνώση με την κοινωνική ευθύνη.
Γιος του Βασίλη Μπανιά, του καπετάν Γεροδήμου του ΕΛΑΣ από τους Μελισσουργούς Άρτας και της Πολούλας Λίτσου, ο Νίκος, όπως και ο αδερφός του, ο ακριβός μας Γιάννης, γαλουχήθηκαν κυριολεκτικά με τα ιδανικά της Εθνικής Αντίστασης, καθώς οι ιστορίες και η ιστορία της τους συντρόφευσε, τους ανάστησε από τα νεανικά τους χρόνια.
Στο Γκρατς όταν οι παρακρατικοί έλεγχαν το προξενείο
Ο Νίκος υπήρξε δραστήριος φοιτητής της αριστερής παρέας του Γκρατς της Αυστρίας, μαζί με το Γιάννη, τον Αλέκο Φλαμπουράρη, τον Τάκη Παπαδόπουλο, τον Γιώργο Καληφίδα, τον Θάνο Χρυσοχοΐδη και πολλούς άλλους που δοκίμασαν την εκδικητικότητα του μετεμφυλιακού κράτους, όταν το ελληνικό προξενείο που ελεγχόταν από την ΕΚΟΦ αξίωνε και πετύχαινε την απέλαση των Ελλήνων αγωνιστών φοιτητών. Μέσα σε αυτές τις δύσκολες συνθήκες θεμελιώθηκε η φοιτητική κοινότητα του Γκρατς, με καθοριστική την παρουσία της Αριστεράς. Αυτή η φύτρα αγώνα αναπαράγονταν και μετά τη μεταπολίτευση, όταν οι Έλληνες φοιτητές του Γκρατς συμμετείχαν στους αγώνες του φοιτητικού κινήματος και στα πανσπουδαστικά συνέδρια.
Μέσα στις ζυμώσεις της δεκαετίας του ’60, ο Νίκος διαμόρφωσε την ανοιχτή δημοκρατική ταυτότητά του και τις ανανεωτικές κομμουνιστικές πεποιθήσεις του. Στη Ρώμη, όπου κατέφυγε μαζί με την αξέχαστη Ξανθίππη, επηρεάστηκε καθοριστικά από τη δράση και την ιδεολογική ανανέωση του PCI.
Συγκρότηση οργανώσεων της ΕΔΑ στην Ιταλία
Τον Απρίλιο του 1966 ο Νίκος έκανε ταξίδι στη Ρώμη με στόχο την συγκρότηση οργανώσεων της ΕΔΑ, την ίδρυση της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη στην Ιταλία καθώς και την ανασυγκρότηση της ΟΕΦΣΙ (Ομοσπονδία Ελληνικών Φοιτητικών Συλλόγων Ιταλίας), αγωνιζόμενος κατά της ΕΚΟΦ. Στη δράση του αυτή είχε συμπαραστάτες και καθοδηγητές τον Παύλο Νεφελούδη και τον Νίκο Σολωμό. Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η έκθεση που συνέταξε για τα αποτελέσματα αυτής της περιοδείας του και έστειλε στα αρμόδια κομματικά όργανα. Η έκθεση απόκειται στα ΑΣΚΙ. Διαβάζουμε χαρακτηριστικά: «Είναι ανάγκη της εποχής τα στελέχη μας να είναι μορφωμένα μαρξιστικά στις επιστήμες τους». Και δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ιδεολογική κατάρτιση των στελεχών. Πρόκειται για μια έμπρακτη εφαρμογή της γνωστής προτροπής του Γκράμσι προς τους νέους: «Οργανωθείτε γιατί χρειαζόμαστε όλη σας τη δύναμη, κινητοποιηθείτε γιατί χρειαζόμαστε όλο τον ενθουσιασμό σας, μορφωθείτε γιατί χρειαζόμαστε όλη σας την εξυπνάδα». Μορφωμένα μαρξιστικά στελέχη, όχι γενικά και αόριστα, αλλά συγκεκριμένα στην επιστήμη τους, ζητάει ο Νίκος, αφού πια ο αγώνας για την αλλαγή της κοινωνίας δεν θα ήταν μια στιγμιαία έφοδος αλλά συνεχείς αλλαγές σε όλα τα πεδία.
Ο ίδιος ο Νίκος υπήρξε καλλιεργημένος άνθρωπος, αρχιτέκτονας που επιζητούσε να αλλάξει τον κόσμο μέσα από την αλλαγή της καθημερινότητας, με κύρια ενασχόλησή του την πολεοδομία. Αυτή η δράση του εγγράφονταν σε μια παράδοση νέων αριστερών αρχιτεκτόνων, ήδη πριν τη χούντα αλλά και μετά, οι οποίοι μπροστά στις πιέσεις για λαϊκή κατοικία αλλά και την εμπορική επέλαση της αντιπαροχής, είχαν συνειδητοποιήσει την αξία της αλλαγής στη σχέση του πολίτη με το δομημένο περιβάλλον. Επρόκειτο για μια πρώιμη κριτική προειδοποίηση σχετικά με την επερχόμενη εγκαθίδρυση των αυθαιρέτων, υποβάθμιση του δημόσιου χώρου και αλλοίωσης του περιβάλλοντος.
Η πολιτική δράση ενός αρχιτέκτονα
Ο Νίκος συνδύαζε την επιστημονική κατάρτιση με την πολιτική δράση και την συνδικαλιστική παρουσία στο ΤΕΕ. Επρόκειτο για ένα τρίπτυχο κοινωνικών δεξιοτήτων και ατομικών ικανοτήτων που χαρακτήριζαν τους αριστερούς μηχανικούς μετά τη μεταπολίτευση. Ειδικά για τον Νίκο υπήρξε σεβασμός ακόμη και από αντιπάλους.
Ο Νίκος διαμορφώθηκε μέσα στην ανανεωτική κομμουνιστική Αριστερά, ως στέλεχος του ΚΚΕ εσωτερικού ήδη από τα χρόνια του αντιδικτατορικού αγώνα, τότε που το σπίτι τους με τη Ξανθίππη στη Ρώμη υπήρξε κέντρο και καταφύγιο αντιδικτατορικής δράσης. Θα τον θυμόμαστε μέσα στην αυστηρότητά του αλλά και για τα πειράγματά του, αποφασιστικό αλλά και ικανό να διαλέγεται. Θα τον θυμόμαστε πάντοτε μαζί με την Ξανθίππη, όταν αυτή σχεδίαζε, με τη μοναδική καλλιτεχνική και πολιτική της αντίληψη, εκδόσεις του ΚΚΕ Εσωτερικού και του Ρήγα Φεραίου, επαναλαμβάνοντας συχνά ότι «είναι άλλο πράγμα η πολιτική και άλλο η εμπορική αφίσα». Στα παιδιά του, το Βασίλη και τη Βεατρίκη, και στα εγγόνια του, παρά την απουσία του, παραμένει η παρουσία της προσφοράς του που τα κάνει περήφανα.
Το κείμενο είναι ο επικήδειος που εκφώνησε ο σύντροφος του Νίκου Μπανιά, Νίκος Φίλης, στο κοιμητήριο Καλλιθέας, προχτές Πέμπτη 18 Ιουλίου. Ο Νίκος Μπανιάς ήταν ο μεγάλος αδελφός του Γιάννη, τελευταίου ηγέτη του ΚΚΕ Εσωτερικού – Ανανεωτική Αριστερά.
