Η Νεφέλη Εξάρχου ξεκινά ως γυναίκα που πατά γερά στη ζωή της και καταλήγει να πρέπει να επιβιώσει σε έναν λαβύρινθο, όπου τίποτα δεν είναι δεδομένο: ούτε η εμπιστοσύνη, ούτε η αλήθεια, ούτε καν η ταυτότητα. Η φωτιά δεν σημαδεύει μόνο το σώμα της· σημαδεύει και τον τρόπο που τη βλέπουν οι άλλοι, άρα και τον τρόπο που θα αναγκαστεί να δει τον εαυτό της.
Κύριε Ντέτσικα, αν έπρεπε να διαλέξετε μία λέξη για να περιγράψετε τη Νεφέλη μετά τη φωτιά, ποια θα ήταν: επιζώσα, φάντασμα ή καινούρια γυναίκα, και γιατί;
Επιζώσα, επειδή δεν ορίζεται από αυτό που της συνέβη, αλλά από το ότι στάθηκε όρθια μετά από αυτό. Έχει πόνο, έχει παρελθόν, έχει σημάδια, μα πάνω απ’ όλα τη δύναμη για να το ξεπεράσει. Είναι μια λέξη που κουβαλά επίσης την αντοχή, την αξιοπρέπεια και την εσωτερική φωτιά. Ταιριάζει και με τον τίτλο του βιβλίου, θα έλεγα, γιατί η φωτιά δεν είναι καταστροφική, μα επιβίωση μέσα από τις στάχτες.
Η στιγμή που «σβήνει» η Νεφέλη και μένει μια άλλη ταυτότητα είναι σκληρή. Τι σας ενδιέφερε περισσότερο να δοκιμάσετε: το τι χάνει ή το τι αποκτά, όταν κανείς πια δεν την αναγνωρίζει;
Με ενδιέφερε περισσότερο το τι χάνει. Γιατί η απώλεια ταυτότητας είναι μια μορφή πένθους. Όταν κανείς πια δεν σε αναγνωρίζει, αρχίζεις να αμφισβητείς ακόμη και τη δική σου μνήμη. Η Νεφέλη δεν αλλάζει απλώς, αλλά απογυμνώνεται. Χάνει τη βεβαιότητα του ποια ήταν πραγματικά, τη θέση της στον κόσμο, το βλέμμα των άλλων που την καθρέφτιζε. Μα μέσα σε αυτή τη σκληρότητα γεννιέται κάτι νέο. Κι έτσι συμβαίνουν δυο πράγματα ταυτόχρονα: η απώλεια και η γέννηση. Η μεγαλύτερη δοκιμασία δεν είναι να γίνεις κάποιος άλλος. Είναι να αποχαιρετήσεις αυτό που ήσουν.
Ο γιατρός και ο βοηθός του κρατούν την αλήθεια κρυφή. Πώς ζει κάποιος με αυτό το μυστικό: ως σωτήρας ή ως άνθρωπος που κουβαλά μια συνενοχή που δεν ζήτησε;
Πιστεύω πως δεν ζει ούτε ως σωτήρας ούτε ως ένοχος, αλλά σε μια γκρίζα ζώνη. Ο γιατρός και ο βοηθός του δεν κρύβουν την αλήθεια από κακία. Την αποκρύπτουν από φόβο και ίσως από αγάπη. Όμως κάθε μυστικό έχει το δικό του βάρος. Κι όσο περισσότερο το κουβαλάς ή το κρατάς, τότε σε κρατά κι εκείνο. Η συνενοχή που δεν ζήτησες είναι συχνά η πιο βαριά, γιατί δεν έχεις προλάβει να την επιλέξεις συνειδητά. Ζεις με αυτήν, προσπαθώντας να πείσεις τον εαυτό σου ότι έκανες το σωστό. Αλλά τη νύχτα, όταν μένεις μόνος, η αλήθεια σωπαίνει…
Η Μυρτάλη είναι το «άλλο» πρόσωπο της ιστορίας, από έναν κόσμο πιο ωμό. Γιατί ήταν απαραίτητη δίπλα στη Νεφέλη; Τι φέρνει που δεν θα έφερνε ένας πιο προβλέψιμος αντίπαλος;
Η Μυρτάλη δεν είναι απλώς αντίπαλος… είναι καθρέφτης. Εκπροσωπεί έναν κόσμο που δεν συγχωρεί την αδυναμία και δεν χαρίζεται στα συναισθήματα. Ήταν απαραίτητη δίπλα στη Νεφέλη, γιατί φέρνει τη σύγκρουση χωρίς φίλτρο. Ένας προβλέψιμος αντίπαλος θα δημιουργούσε απλώς ένταση. Η Μυρτάλη αναγκάζει τη Νεφέλη, εντός εισαγωγικών, να δει ποια είναι όταν κανείς δεν την προστατεύει. Και καμιά φορά, ο πιο σκληρός αντίπαλος είναι εκείνος που μας οδηγεί στη μεγαλύτερη αλήθεια για τον εαυτό μας.
Στο βιβλίο σας η προδοσία δεν είναι απλώς αιτία, είναι μηχανισμός που κινεί τα πάντα. Ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, η πιο επικίνδυνη μορφή προδοσίας: αυτή που γίνεται από έρωτα, από συμφέρον ή από φόβο;
Η πιο επικίνδυνη μορφή προδοσίας είναι εκείνη που γεννιέται από φόβο. Ο έρωτας και το συμφέρον έχουν μια σχεδόν ορατή λογική. Μπορείς να τα εξηγήσεις, έστω και εκ των υστέρων. Ο φόβος, όμως, λειτουργεί και υπόγεια, θα πρόσθετα. Κάνει τον άνθρωπο να προδίδει για να σωθεί, να σιωπά για να προστατευτεί, να κρύβεται πίσω από δικαιολογίες. Και συχνά αυτή η μορφή προδοσίας δεν μοιάζει καν με επιλογή, μα με ένστικτο. Γι’ αυτό είναι τόσο επικίνδυνη, γιατί μπορεί να τη διαπράξει ο καθένας μας.
Πιστεύετε ότι η δύναμη της λογοτεχνίας μπορεί από μόνη της να αναδιαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι βλέπουν τα βιβλία και την ανάγνωση; Ποια είναι η δική σας άποψη;
Η λογοτεχνία δεν αλλάζει τον κόσμο με θόρυβο. Τον αλλάζει σταδιακά και αθόρυβα. Δεν επιβάλλει απόψεις, ανοίγει όμως ρωγμές σκέψης. Ένα καλό βιβλίο μπορεί να μη μεταμορφώσει άμεσα την κοινωνία, μπορεί όμως να μετακινήσει έναν άνθρωπο εσωτερικά. Κι όταν αλλάζει η εσωτερική ματιά, αλλάζει και ο τρόπος που διαβάζουμε, που ακούμε, που συνυπάρχουμε. Πιστεύω βαθιά ότι η ανάγνωση είναι μια πράξη ενσυναίσθησης και η ενσυναίσθηση είναι ίσως η πιο ριζοσπαστική δύναμη που διαθέτουμε.
Σας ευχαριστώ για τον χώρο που δώσατε στη «Φλεγόμενη Καρδιά» και για τις ουσιαστικές ερωτήσεις που άνοιξαν έναν βαθύτερο διάλογο γύρω από την ιστορία και τους ανθρώπους της. Είναι τιμή μου η φιλοξενία σας.
