Διάβασα πριν από λίγο καιρό μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συνέντευξη, που παραχώρησε στην ιστοσελίδα alfavita μια εμβληματική μορφή στον χώρο της απεξάρτησης, η ψυχίατρος Κατερίνα Μάτσα. Η συνέντευξη, που δημοσιεύτηκε στις 21.08.2026 και αναφέρεται στη νέα γενιά, την ψυχική υγεία και τις εξαρτήσεις, αξίζει πραγματικά να διαβαστεί από όλους, περισσότερο όμως από παιδιά, γονείς και εκπαιδευτικούς. Η Μάτσα, επιστημονική υπεύθυνη για πολλά χρόνια της Μονάδας Απεξάρτησης Τοξικομανών Ψ.Ν.Α. – 18 ΑΝΩ (στο Δαφνί δηλαδή), είναι επίσης συγγραφέας πολλών βιβλίων και άρθρων και εκδότρια του περιοδικού Τετράδια Ψυχιατρικής. Η σεμνή αυτή παρουσία, γίνεται ένα ποτάμι ορμητικό, όταν μιλά για θέματα που τόσο καλά κατέχει μέσα από την πολύχρονη εμπειρία της, καθώς δεν περιορίζεται σε ένα ιατρικό ερμηνευτικό πλαίσιο, αλλά με μια ολιστική προσέγγιση τονίζει τις κοινωνικές όψεις της εξάρτησης, με έναν λόγο οξύ και βαθιά πολιτικό.
Τώρα που, μετά το κουδούνι του αγιασμού, αρχίζει η νέα σχολική χρονιά, αναζητήστε εδώ και διαβάστε τη συνέντευξη, δεν θα ήθελα να την περιορίσω. Λίγα λόγια μόνο, έτσι για να σας παρακινήσω να τη διαβάσετε. Σήμερα το σχολείο, αναφέρει η Μάτσα, είναι ένας θεσμός ο οποίος όχι μόνο δεν απαλλάσσει το παιδί από την πίεση που νιώθει, αλλά συχνά την αυξάνει. Οικογένειες και μαθητές πνίγονται κάτω από το βάρος μιας καλής επίδοσης, με αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός πνιγηρού περιβάλλοντος, το οποίο εκτός των άλλων μπορεί να ευνοήσει και τις εξαρτήσεις (όπως πχ τον τζόγο και την πολυτοξικομανία). Η κατάργηση, επισημαίνει, της Κοινωνιολογίας, ενός μαθήματος που βοηθούσε τον έφηβο να κατανοήσει το περιβάλλον του, αλλά και οι εξαιρετικά περιορισμένες θέσεις σε δομές απεξάρτησης για εφήβους και νεαρούς χρήστες, αναδεικνύουν το μέγεθος της κρατικής ευθύνης.
Σταματώ εδώ, διαβάστε την. Κάθε φορά που τα προβλήματα έρχονται στο φως, αρχίζει σιγά σιγά η ερμηνεία και μαζί της η ανακούφιση.
Tι κάνει όμως την ελληνική εκπαίδευση τόσο ελάχιστα ελκυστική; Σχεδόν όλοι κάτι έχουμε να προσθέσουμε. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλά από τα τηλεοπτικά κανάλια επέλεξαν, στα ρεπορτάζ που έκαναν για την πρώτη μέρα του σχολείου, να προβάλουν δυσαρεστημένα παιδιά, που στην ερώτηση των δημοσιογράφων για το πιο αγαπημένο τους μάθημα, απαντούσαν “το διάλειμμα”.
Με ποιους τρόπους, από την άλλη, θα γινόταν η σχολική καθημερινότητα λιγότερο πνιγηρή, λιγότερο ασφυκτική; Μα με το να βγαίνουν τα παιδιά συχνά έξω από τους τοίχους του κτηρίου, να βγαίνουν μαθητές δημοτικού, γυμνασίου, λυκείου έξω από τους «τοίχους» του μαθήματος. Όχι κάτι καινούργιο δηλαδή. Κάτι που χρόνια εφαρμόζεται, αν και τις περισσότερες φορές επαφίεται στον πατριωτισμό των εκπαιδευτικών. Αρκούν λοιπόν από μόνες τους οι εκπαιδευτικές επισκέψεις για να γίνει το σχολείο πιο χαρούμενο και πιο δημιουργικό; Οι επισκέψεις σε μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους, θεατρικές παραστάσεις, εργοστάσια; Φυσικά και όχι, χρειάζονται ακόμα πολλά. Σκεφτείτε όμως, σε ένα ωρολόγιο πρόγραμμα που η διδασκαλία της τέχνης θεωρείται περίπου περιττή, τα παιδιά να ανακαλύπτουν τα κυκλαδικά ειδώλια. Σε μια χώρα όπου τα πάντα εισάγονται, να γνωρίζουν τα στάδια παραγωγής σε μια βιομηχανία. Και να ταξιδεύουν στ’ αστέρια με μια βόλτα στο πλανητάριο, να εκτινάσσονται πέρα από το καθημερινό. «Τον ουρανό με τ’ άστρα ίσως όχι, αλλά τουλάχιστον τον ουρανό», γράφει στο ολιγόστιχο, εξαιρετικό ποίημά της η Δέσποινα Δεμερτζή.
Για να ακολουθήσει δυστυχώς μια επώδυνη προσγείωση. Το Υπουργείο Παιδείας αποφάσισε να μετατρέψει τις επισκέψεις αυτές από πρόταση εναλλακτικής, βιωματικής μάθησης σε ένα ακόμα βαρίδι για μαθητές, οικογένειες και εκπαιδευτικούς. Με το κόστος των τουριστικών λεωφορείων να είναι ήδη απαγορευτικό- ιδιαίτερα για τις πιο ευάλωτες οικογένειες-, το νέο πλαίσιο προβλέπει ελάχιστο αριθμό έξι (!) δράσεων ανά τάξη/τμήμα κάθε διδακτικό έτος, μέσα από γραφειοκρατικές διαδικασίες που θυμίζουν την ποθητή «πενταήμερη» των μαθητών της τρίτης λυκείου. Θυμηθείτε μόνο πόσες μέρες απαιτεί η οργάνωση πολυήμερων εκδρομών (προσφορές από τουριστικά γραφεία, άνοιγμα των προσφορών, επιλογή της καλύτερης κ.λπ.). Διαδικασίες που είναι εξαιρετικά δύσκολο να ενταχθούν στην απαιτητική σχολική καθημερινότητα όταν πρόκειται για ημερήσιες επισκέψεις. Στο σημείο αυτό να τονίσω ότι μαθητές και μαθήτριες που δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθούν στο κόστος του τουριστικού λεωφορείου, παραμένουν υποχρεωτικά στο σχολείο, αναμένοντας τους χαρούμενους συμμαθητές τους να επιστρέψουν. Εξαιρετική κοινωνική πολιτική! Όσο για τους εκπαιδευτικούς – εδώ αρχίζει το ανέκδοτο! Με το νέο πλαίσιο μετατρέπονται, από μηχανικούς-ελεγκτές που πραγματοποιούν αυτοψία για την ασφάλεια του χώρου υποδοχής, σε χωροφύλακες-τροχονόμους που, με τα μάτια στραμμένα στο κοντέρ του πούλμαν, ελέγχουν τον οδηγό για την τήρηση των ορίων ταχύτητας.
Και όλα αυτά στο όνομα του ελέγχου και της ασφάλειας. Στην Ελλάδα του σήμερα, που η πολύκροτη υπόθεση Μαζωνάκη, ανέδειξε με εξαιρετικά οδυνηρό τρόπο την απουσία ελεγκτικών μηχανισμών. Την ίδια στιγμή που ο θάνατος ενός δημοφιλούς καλλιτέχνη έφερε στο φως τριτοκοσμικές συνθήκες στο χώρο της υγείας, το πολυεργαλείο δάσκαλος όλα τα σφάζει, όλα τα μαχαιρώνει.
Τον ουρανό με τ’ άστρα ίσως όχι…. Όμως στη γη να πατάμε, κυρίως όταν έχουμε να κάνουμε με παιδιά.
