Άλλη μια φορά πολλοί ‘ξαφνιάστηκαν’ ή ‘οργίστηκαν’ με τους θανάτους ψαριών στη λίμνη. Διαβάσαμε πράγματι ανακοινώσεις οργισμένες, απολογητικές, ακόμα και καθησυχαστικές, ωστόσο δεν διαβάσαμε τι θα μπορούσε να κάνει το φαινόμενο λιγότερο συχνό.
Θα έπρεπε, γιατί οι λόγοι που ξαφνικά εμφανίζονται νεκρά ψάρια στην επιφάνεια της λίμνης είναι λίγο πολύ γνωστοί και κατά καιρούς επαναλαμβανόμενοι. Για το συγκεκριμένο συμβάν θα περιμένουμε την οριστική ανακοίνωση-πόρισμα των αρμόδιων αρχών, ωστόσο σε γενικές γραμμές το φαινόμενο οφείλεται:
Πρώτα απ’ όλα (και το συνηθέστερο) στην έλλειψη οξυγόνου. Τα ψάρια αναπνέουν, όπως κάθε ζώο. Βρίσκουν το οξυγόνο που χρειάζονται διαλυμένο μέσα στο νερό της λίμνης. Όταν για κάποιο λόγο (φυσικό ή ανθρωπογενή) το οξυγόνο μειώνεται, παθαίνουν ασφυξία και πεθαίνουν. Τότε εμφανίζονται να επιπλέουν μαζικά στην επιφάνεια. Τι μπορεί όμως να «αδειάσει» ξαφνικά το νερό από οξυγόνο;
Πλήθος θρεπτικών
Μέσα στην Παμβώτιδα καταλήγουν καθημερινά θρεπτικά υλικά. Όχι θρεπτικά για τον άνθρωπο, αλλά για τα άλγη που πολλαπλασιάζονται και κάνουν το νερό της πράσινο. Τα κυριότερα θρεπτικά είναι συνήθως λιπάσματα από τις παραλίμνιες καλλιέργειες και ανθρώπινα λύματα από παράνομους αγωγούς και συνδέσεις και κάποιες φορές υπερχειλίσεις (ή διαρροές στο υπέδαφος) του περιεχομένου βόθρων.
Τα άλγη, ως οργανισμοί, έχουν κι αυτά ένα κύκλο ζωής. Στις κατάλληλες συνθήκες πολλαπλασιάζονται υπερβολικά. Τότε, ο αναπόφευκτος θάνατός τους καταναλώνει πολύ μεγάλη ποσότητα οξυγόνου, εξαιτίας της αποσύνθεσής τους. Η εικόνα μιας καταπράσινης λίμνης είναι δείκτης ότι μεσοπρόθεσμα έρχεται ασφυξία, διαφορετικής βέβαια κάθε φορά έκτασης. Όταν αρχίσει να γίνεται αντιληπτή οσμή σήψης, οι συνθήκες για ασφυξία ξεκινούν.
Όλα αυτά, όταν τα άλγη είναι «φιλικά» προς τους υπόλοιπους κατοίκους της λίμνης. Υπάρχουν άλγη με τοξική δράση, που μπορούν να σκοτώσουν τα ψάρια. Και βέβαια υπάρχουν και κοινές -μεταδοτικές- ασθένειες των ψαριών. Μια υποβαθμισμένη λίμνη, με περιορισμένο οξυγόνο και αρκετούς ρύπους σημαίνει ψάρια αδύναμα, πιο εύκολο να χάσουν τη ζωή τους από τοξίνες ή ασθένειες. Το ίδιο όπως συμβαίνει με έναν ηλικιωμένο και αδύναμο άνθρωπο που αρρωστά.
Η ασφυξία στη λίμνη επιδεινώνεται ούτως ή άλλως από φυσικά αίτια. Επειδή το ζεστό νερό συγκρατεί μέσα του λιγότερο οξυγόνο απ’ ό,τι το κρύο, το καλοκαίρι η αναπνοή των ψαριών δυσκολεύεται. Μια μακρά περίοδος ζέστης και άπνοιας είναι η χειρότερη συνθήκη. Αντίθετα, ο κυματισμός βοηθά να διαλυθεί οξυγόνο από την ατμόσφαιρα στο νερό, συνεπώς διευκολύνει την αναπνοή.
Ας… όψεται η βαρύτητα
Ο ίδιος λόγος που δημιουργήθηκε η λίμνη μας, παραμένει αυτός που δύναται διαρκώς να τη βλάψει: η Παμβώτιδα είναι το αποτέλεσμα της συγκέντρωσης βρόχινου κυρίως νερού, στο χαμηλότερο στεγανό σημείο του Λεκανοπεδίου. Το φαινόμενο λέγεται… βαρύτητα, και δεν μπορείς να το αντιστρέψεις. Συνεπώς η βροχή καταλήγει πάντα σε αυτήν, σε οποιαδήποτε απόσταση κι αν έχει πέσει. Στη διαδρομή της ξεπλένει και παρασύρει κάθε ρύπο, πρωτίστως δε λιπάσματα, φυτοφάρμακα, ζωικά απόβλητα που βρίσκονται διάσπαρτα στη φύση ή σε κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις, ορυκτέλαια που διαρρέουν από οχήματα κλπ. Όλα αυτά, έχουν με τον τρόπο τους τοξική επίδραση. Έτσι, άλλα λιγότερο, άλλα πιο έντονα, μειώνουν το οξυγόνο και υποβαθμίζουν τη λίμνη.
Εκπλήσσομαι πάντα, όταν μιλώντας με συμπολίτες διαπιστώνω ότι δεν αποτελεί κοινή γνώση αυτή η κοινότατη φυσική διαδικασία: κάθε ρύπος που πέφτει στο έδαφος στα Γιάννενα ή τους παραλίμνιους οικισμούς, καταλήγει υποχρεωτικά στην Παμβώτιδα, λόγω της κλίσης του εδάφους και της βαρύτητας. Από το αποτσίγαρο που απερίσκεπτα ο διαβάτης καπνιστής πετάει κάτω, τα λιπάσματα (που ως γνωστό χρησιμοποιούνται σε αχρείαστα μεγάλες ποσότητες), το «σαπούνισμα» ενός αυτοκινήτου στο δρόμο -όλα βρίσκουν το δρόμο τους προς τη λίμνη μέσω του δικτύου ομβρίων. Η πιο συγκλονιστική για μένα σκηνή (ίσως επειδή είναι ορατή και σχεδόν κάθε πρωί επαναλαμβανόμενη…) είναι το άδειασμα του περιεχομένου του κουβά σφουγγαρίσματος έξω από τα μαγαζιά εστίασης. Κάθε μέρα δεκάδες εργαζόμενοι το αδειάζουν ανεξήγητα και παράλογα στη σχάρα του δικτύου ομβρίων (!) αντί για την λεκάνη της τουαλέτας. Αυτή προφανώς είναι η οδηγία των επιχειρηματιών. Έτσι, το τοξικό απόπλυμα σφουγγαρίσματος, αντί να καταλήξει στο βιολογικό καθαρισμό για επεξεργασία, πάει σούμπιτο στη λίμνη.
Όλα τα παραπάνω και πολλά ακόμα βάζουν το λιθαράκι τους στη ρύπανσή της και κάνουν χειρότερο το επόμενο συμβάν μαζικού θανάτου ψαριών.
Ζητάμε απολογιστικά στοιχεία
Υπάρχουν φορείς και άνθρωποι να τροποποιήσουν την ισορροπία; Να εποπτεύσουν πραγματικά (σε αντιδιαστολή με το να κάνουν διακηρύξεις) την παραλίμνια αγροτική και κτηνοτροφική δραστηριότητα; Να επιβραβεύσουν και ενισχύσουν ουσιαστικά τις βιολογικές καλλιέργειες; Να ενημερώσουν τους απλούς πολίτες για τις κακές συνήθειες και να έρθουν σε σύγκρουση με αυτές; Πέραν από τους ανώδυνους και γενικόλογους αφορισμούς και τη μετάθεση της λύσης σε ένα αόριστο ιδεατό μέλλον…
Στοιχεία θέλουμε, όχι μόνο διακηρύξεις προθέσεων. Θα μπορούσαν όλοι οι φορείς που είναι τυπικά αρμόδιοι ή και άλλοι, που απλώς νιώθουν συμμέτοχοι στην ευθύνη για την ποιότητα ζωής των δημοτών, να ενημερώσουν τα ΜΜΕ για τις συγκεκριμένες ενέργειες που έχουν κάνει τους τελευταίους 24 μήνες σε αυτή την κατεύθυνση; Θα μπορούσε ο δήμος να μας ενημερώσει, για παράδειγμα, ποια σχετική καμπάνια ενημέρωσης έχει κάνει και ποιες οδηγίες έχει δώσει στη δημοτική αστυνομία και τη διεύθυνση περιβάλλοντος, για τα νερά σφουγγαρίσματος που καταλήγουν καθημερινά στα όμβρια και τη λίμνη; Ποιο ήταν το μετρήσιμο αποτέλεσμά τους; Το ίδιο φυσικά θα ζητούσαμε από τα συλλογικά όργανα των επιχειρηματιών.
Στην ίδια κατεύθυνση, θα μπορούσε η ΔΕΥΑ να μας ενημερώσει για την έρευνα στο δίκτυο ομβρίων την τελευταία διετία και τον ακριβή αριθμό των παράνομων συνδέσεων αποχέτευσης που έχει ακυρώσει;
