Η Ισπανία κατέγραψε το Μάιο τον μεγαλύτερο αριθμό εισερχόμενων τουριστών στην ιστορία της για το μήνα αυτό: 9,1 εκ. αφίξεις. Τα τελευταία χρόνια η Ισπανία ανεβαίνει διαρκώς έχοντας φτάσει το 2025 τα 94 εκ. αφίξεις και απειλεί πλέον να ξεπεράσει την Γαλλία, διαχρονικά κορυφαία χώρα στον κόσμο σε υποδοχή τουριστών.
Ιδού ένας πίνακας με τις πρώτες δέκα σε αφίξεις χώρες. Προκαταβολικά, σημειώνω: Διαφορετικές ιστοσελίδες παρέχουν διαφορετικά στατιστικά, γιατί υπάρχει διαφοροποίηση στον τρόπο μέτρησης και καταγραφής ανά χώρα και στον ορισμό του «τουρίστα» (συνήθως τουλάχιστον μια διανυκτέρευση) σε αντίθεση με τον «επισκέπτη» (συνήθως αναχώρηση αυθημερόν, διαμονή σε κρουαζιερόπλοιο κλπ.). Η κατάταξη των χωρών πάντως δεν αλλάζει από σελίδα σε σελίδα, ιδιαίτερα στις πρώτες θέσεις.
Αφίξεις ανά χώρα (κατά προσέγγιση σε εκατομμύρια, το 2025)
1. Γαλλία, 101 εκατομμύρια
2. Ισπανία, 95
3. ΗΠΑ, 75
4. Κίνα, 66
5. Ιταλία, 61
6. Τουρκία, 58
7. Μεξικό, 44
8. Μεγάλη Βρετανία, 40+
9. Ταϊλάνδη, 40
10. Γερμανία, 37
(…)
13. Ελλάδα, 31 εκατομμύρια
Μεταφράζονται οι αφίξεις απευθείας σε έσοδο; Όχι. Είναι αυτονόητο, ότι πέραν του αριθμού των τουριστών, σημασία έχουν επίσης άλλα μεγέθη, όπως οι μέρες διαμονής και τα χρήματα που ξοδεύονται ανά τουρίστα και ανά ημέρα.
H επίδραση στις υποδομές
Ως προς την επίδραση όμως στον τόπο, σημασία έχουν δύο άλλοι αριθμοί και δεδομένα: (α) Οι τουρίστες ανά μόνιμο κάτοικο, που στην Ισπανία είναι 2, στην Ελλάδα ανεβαίνουν στους 3, στην Τουρκία μειώνονται στους 0,7 και στην Κίνα είναι μόλις 0,06 τουρίστες ανά κάτοικο.
Είναι σαφές ότι σε κάθε μία από αυτές τις χώρες η πίεση που ασκείται στις υποδομές στην κορύφωση της τουριστικής περιόδου είναι διαφορετική. Οι μόνιμες υποδομές (για διαχείριση απορριμμάτων, αποβλήτων, παροχή καθαρού νερού, παροχή περίθαλψης κλπ.) κατασκευάζονται για τους μόνιμους κατοίκους, με ένα συντελεστή ασφαλείας για να καλύπτεται και η τουριστική περίοδος. Έτσι, στις πιο τουριστικές περιοχές της Ελλάδας και ιδιαίτερα στα νησιά, το θερινό τετράμηνο οι υποδομές ‘εξαντλούνται’ και το κόστος για τη συντήρησή τους και την ανάταση τον προσεχή χειμώνα, το οποίο επωμίζονται οι δήμοι, είναι δυσβάσταχτο. Ας αναλογιστεί κανείς ότι το «3 τουρίστες ανά μόνιμο κάτοικο» αφορά όλο το δωδεκάμηνο. Για το καλοκαίρι μόνο, και τις πιο τουριστικές περιοχές της χώρας, πιθανότατα ανεβαίνει σε 7,5 τουρίστες προς έναν κάτοικο.
Το δεύτερο κρίσιμο δεδομένο (β) είναι η διανομή του πλούτου που επιτρέπει το πολιτικό και κοινωνικό σύστημα. Τελείως διαφορετικά διαχέεται το τουριστικό έσοδο αν ένας τόπος διαθέτει λίγους και ισχυρούς επιχειρηματίες στον τουρισμό, και διαφορετικά αν το έσοδο κατανέμεται πιο ομοιόμορφα σε πολλές μικρές επιχειρήσεις. Σημειωτέον, η πρώτη περίπτωση δεν φέρνει μόνο αυξημένα κέρδη για λίγους, φέρνει εγγενώς και την αυθαιρεσία, αφού οι πιο ισχυροί επιχειρηματίες πετυχαίνουν συχνά την απορρύθμιση των κανόνων, με υπερβολικές παραχωρήσεις του κράτους ή της τοπικής αυτοδιοίκησης σε βάρος του υπόλοιπου πληθυσμού.
Δεν είναι θεωρητική η απορρύθμιση, την έχουν βιώσει σε όλο της το μεγαλείο οι Κυκλάδες, που προηγήθηκαν μερικές δεκαετίες στην τουριστική προσαρμογή. Είδαν καταλήψεις κοινόχρηστων χώρων, εκδίωξη της ελληνικής οικογένειας, συγκέντρωση της γης και των επιχειρήσεων σε λίγα χέρια, σε βαθμό που να μην γίνεται πιστευτός αν τον αφηγηθείς σε κάποιον πάρα έξω: για παράδειγμα η Ίος, ανήκει πλέον κατά το ένα τρίτο σε έναν επιχειρηματία! Κάτι που όταν το εξηγώ σε φίλους που δεν σχετίζονται με το νησί, δυσκολεύονται να το πιστέψουν.
Είναι ανάγκη να επαναλάβουμε τα λάθη των άλλων;
Καθώς τα Ιωάννινα έχουν αποκτήσει πλέον χαρακτηριστικά τουριστικής πόλης (κάτι που θα φαινόταν απολύτως αναπάντεχο αν το έλεγες στους Γιαννιώτες δυο τρεις δεκαετίες πριν) θα ήταν ίσως καλό να ξεκινήσουμε να βλέπουμε την εμπειρία άλλων πόλεων και περιοχών, που βρέθηκαν νωρίτερα στην ίδια θέση. Οι κάτοικοί τους διαπιστώνουν σήμερα ότι υπήρξαν πράγματα που έγιναν σωστά, πράγματα που μπορούσαν να έχουν γίνει καλύτερα και πράγματα που έπρεπε να αποφευχθούν τελείως. Γιατί θα πρέπει περιοχές όπως η Ήπειρος και τα Γιάννενα να κάνουν όλη τη διαδρομή από την αρχή, όταν μπορούν να αποφύγουν τα χειρότερα χιλιόμετρα με τις κακές στροφές;
Η Ισπανία είναι μια χώρα που έκανε εκπληκτική πορεία στο διεθνή τουρισμό, αν δει κανείς τα αριθμητικά δεδομένα: Από το 1995 ως το 2025 (δηλαδή χονδρικά σε μια τριακονταετία) οι αφίξεις διπλασιάστηκαν, από τα 50 στα 95 εκατομμύρια. Την ίδια στιγμή όμως, η αυξημένη ζήτηση προκάλεσε ένα οργασμό κατασκευής νέων ξενοδοχείων, αλλοιώνοντας δραματικά τις πιο όμορφες και περιζήτητες ακτές της (βλ. φωτογραφία άρθρου). Η αλλοίωση του κάποτε γραφικού Benidorm είναι χωρίς προηγούμενο. Στην πόλη έγιναν όλες οι συζητήσεις και οι διαμαρτυρίες που περιμένει κανείς από μια τέτοια οργασμική αλλαγή, αλλά επικράτησε το όνειρο του τουριστικού κέρδους. Σήμερα την πόλη επισκέπτονται άνθρωποι από την Ευρώπη που δεν έχουν καμία αντίρρηση να περάσουν 7 μέρες σε ένα δωμάτιο ουρανοξύστη, αρκεί να έχουν πρόσβαση στη θάλασσα για μια σύντομη ανάπαυση από την πίεση του εργασιακού τους περιβάλλοντος. Καμία κοινότητα όμως δεν έχει μείνει για να κερδίσει από τους αυξημένους αριθμούς αφίξεων -μόνο μεγάλοι ιδιοκτήτες ξενοδοχείων και εργαζόμενοι εξαμήνου, που συμπιέζουν το εργασιακό χρόνο τους ανεβο-κατεβαίνοντας σκάλες και καθαρίζοντας ξένα δωμάτια.
Η Βαρκελώνη δεν ήταν ένα μικρό χωριό που θα υπέκυπτε αδιαμαρτύρητα σε μια τέτοια αλλαγή. Λόγω της αγωνιστικής παράδοσης του εμφυλίου και διαφορετικού εθνικού συναισθήματος, η κοινωνία αμύνθηκε εν μέρει και κινητοποιείται έντονα εδώ και χρόνια κατά του airbnb που έχει κάνει έξωση στις οικογένειες και τα νέα ζευγάρια. Υποχρεώνοντας την τοπική κυβέρνηση να θέση όρια (ήδη αυτή ανακαλεί, έστω προσωρινά προς επανεξέταση, όλες τις άδειες airbnb).
Επηρέασε το τουριστικό ρεύμα η στάση της χώρας για τη Γάζα;
Σε ένα άλλο πεδίο, η Ισπανία είναι χώρα που έκανε πολλούς Ευρωπαίους περήφανους για τη στάση της στον πόλεμο στη Γάζα, φτάνοντας να διαχωρίσει απολύτως τη θέση της από τις ΗΠΑ. Από το χειμώνα διαχεόταν στην Ισπανία ένας προβληματισμός για τυχόν αρνητική επίδραση της στάσης αυτής, στις αφίξεις τουριστών. Μήπως δηλαδή «έδιωχνε τουρίστες»;
Παρόλα αυτά, όπως γράψαμε στην αρχή του άρθρου, συνέβη ακριβώς το αντίθετο (τουλάχιστον ως τώρα). Ο Μάιος ήταν από αυτή την άποψη ο καλύτερος στην ιστορία της χώρας. Για την ώρα είναι άγνωστο ποιο μέρος της αύξησης οφείλεται στον πόλεμο ή σε άλλους παράγοντες. Σίγουρα πάντως η στάση της χώρας για τη Γάζα δεν προκάλεσε μείωση των αφίξεων. Και θα μπορούσε να διαβάσει κανείς το φαινόμενο σε συνδυασμό με την μείωση των τουριστών που έφτασαν στις ΗΠΑ, ακριβώς λόγω της διεθνούς απέχθειας στον Τραμπ αλλά και στον φόβο για συλλήψεις και απελάσεις από το ICE. Από 78 εκ. τουρίστες το 2015, οι ΗΠΑ δέχτηκαν 68 πέρσι (2025).
Στην Ισπανία οι πολίτες που διαπιστώνουν ότι έχουν τα μικρότερα κέρδη από την αύξηση του τουριστικού πλούτου, οργανώνονται και διεκδικούν. Καμιά χώρα και κανένας τόπος δεν μπορεί να στηρίζεται στον τουρισμό για την οικονομική αυτονομία και επιβίωση. Είναι ο πιο ευμετάβλητος τομέας της οικονομίας. Το έδειξαν covid και πόλεμοι. Η παραγωγή, αγροτική, βιομηχανική και κάθε τύπου, πρέπει να είναι πάντα το επίκεντρο. Πάνω από όλα, μια πολιτική που να κάνει τους πολίτες να νιώθουν αξιοπρεπείς και κοινωνικά υπεύθυνοι.
