Μια βιωματική εμπειρία μνήμης τα «Καλπάκια 2025»

Κεντρικό άξονα και κορύφωση των εκδηλώσεων αποτέλεσε η μεγάλη αναπαράσταση της Μάχης του Καλπακίου, που πραγματοποιείται αδιάλειπτα από το 1995 και κρατά ζωντανό το νήμα της Ιστορίας από γενιά σε γενιά.
Υπό το αγέρωχο βλέμμα του Μαχητή, απέναντι από το ιστορικό «ΟΧΙ» που δεσπόζει στην πλαγιά του λόφου «Προφήτης Ηλίας» και δίπλα στη μεγαλύτερη ελληνική σημαία που κυμάτιζε περήφανη, το Πωγώνι μετατράπηκε ξανά σε σκηνή Ιστορίας με τη συμμετοχή στρατιωτών της 8ης Μηχανοποιημένης Ταξιαρχίας, εθελοντών του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, ανδρών, γυναικών και παιδιών από τον Δήμο Πωγωνίου.
Με τη συμμετοχή του Συλλόγου Αναβίωσης Ελληνικού Στρατού 1940–41, του Συλλόγου Ευζώνων Προεδρικής Φρουράς και της Ιταλικής Ομάδας Αναβίωσης Le Sentinelle, το Καλπάκι «αναβίωσε» για λίγες ώρες εκείνον τον Οκτώβριο του ’40. Από το πρωί έως το απόγευμα οι παρουσιάσεις στολών και εξοπλισμού, καθώς και οι επισκέψεις στη Σπηλιά Κατσιμήτρου, το ιστορικό στρατηγείο της εποχής, έδωσαν στους επισκέπτες μια βιωματική εμπειρία μνήμης.
Τα «Καλπάκια» ξεκίνησαν στις 18 Οκτωβρίου με την έκθεση φωτογραφίας «Μαρτυρίες και Εικόνες της Ελληνικής Εποποιΐας 1940–1944» στο Κλειστό Γυμναστήριο Καλπακίου, φιλοξενώντας σπάνιο φωτογραφικό υλικό από το Πολεμικό Μουσείο. Στις 26 Οκτωβρίου, ο 6ος «Δρόμος της Νίκης» ένωσε αθλητές, μαθητές και δημότες σε μια πορεία μνήμης, τιμώντας τους μαχητές που έγραψαν Ιστορία στα βουνά του Πωγωνίου.
Το ίδιο απόγευμα, στο Χάνι Δελβινάκι, τιμήθηκε το Ανεξάρτητο Τάγμα Δελβινακίου με επιμνημόσυνη δέηση, κατάθεση στεφάνων και ομιλίες. Στον χαιρετισμό του ο αντιπεριφερειάρχης Κωνσταντίνος Κίτσιος αναφέρθηκε στο μήνυμα των ημερών και σημείωσε ότι οι αξίες των ηρώων πρέπει να μεταλαμπαδεύονται στις νέες γενιές.
Στον σημαντικό ρόλο που έπαιξε το Τάγμα Δελβινακίου στην εξέλιξη της μάχης, στάθηκε ο δήμαρχος Πωγωνίου Κώστας Καψάλης, υπογραμμίζοντας ότι τα «χώματα του Πωγωνίου είναι ιερά, καθαγιασμένα με το αίμα των προγόνων μας». Ο δήμαρχος του Αδελφοποιημένου Δήμου Αγίας Νάπας Χρίστος Ζαννέττου αναφέρθηκε στο Έπος του 1940 και τόνισε παράλληλα ότι η αδελφοποίηση των δύο Δήμων «είναι συνεργασία ουσίας μεταξύ αδερφών λαών που πολέμησαν για την ελευθερία». Από την πλευρά του ο αντιδήμαρχος του Αδελφοποιημένου Δήμου Σφακίων Ιωάννης Μπολιώτης υπογράμμισε ότι «όλοι οι Έλληνες ενώνονται από κοινή μοίρα, κοινούς αγώνες και αγάπη για την πατρίδα».
Ακολούθησε ομιλία από τον Καθηγητή Βυζαντινής Ιστορίας Χρήστο Σταυράκο με θέμα «Η εθνική εορτή της 28ης Οκτωβρίου: παρωχημένη ή πάντα μοντέρνα;».
Στο πλαίσιο της εκδήλωσης, ο δήμαρχος Πωγωνίου προσέφερε τιμητική πλακέτα στο Σύλλογο Αναβίωσης Ελληνικού Στρατού 1940-1941, στο Σύλλογο Ευζώνων Προεδρικής Φρουράς και στην Ιταλική Ομάδα Αναβίωσης «Le Sentinelle», ως δείγμα εκτίμησης για τη σημαντική τους συνεισφορά στις εκδηλώσεις.
Το απόγευμα της Δευτέρας 27 Οκτωβρίου, στο Μνημείο του Μαχητή και παρουσία του υφυπουργού Εθνικής Αμύνης Αθανασίου Δαβάκη και του Διοικητή 1ης Στρατιάς Αντιστράτηγου Σταύρου Παπασταθόπουλου, τελέστηκε επιμνημόσυνη δέηση χοροστατούντος του Μητροπολίτη Ιωαννίνων κ.κ. Μάξιμου, πραγματοποιήθηκε προσκλητήριο νεκρών, κατάθεση στεφάνων, τοπογραφική ενημέρωση από Αξιωματικό της 8ης Μηχανοποιημένης Ταξιαρχίας και ερμηνεία επετειακών τραγουδιών από τη Στρατιωτική Μουσική Μπάντα της 8ης Μηχανοποιημένης Ταξιαρχίας, ενώ υπήρξε και πτήση δύο μαχητικών αεροσκαφών της Πολεμικής Αεροπορίας.
Στον επετειακό του λόγο, ο κ. Δαβάκης αναφέρθηκε στον ηρωισμό των στρατιωτών, τονίζοντας: «Εδώ, στο ιστορικό Καλπάκι, δοκιμάστηκε η ψυχή του έθνους μας. Σήμερα θυμόμαστε κι ευγνωμονούμε όλους εκείνους τους στρατιώτες, τους έφεδρους, τους κατοίκους, τους γέροντες και τις γυναίκες, τον απλό λαό που βοήθησε με τον δικό του τρόπο. Όλους τους ανώνυμους ήρωες που έκαναν αυτόν τον τόπο εθνικό σύμβολο».
Ο δήμαρχος Πωγωνίου υπογράμμισε ότι τα «Καλπάκια» δεν είναι απλώς μια σειρά δρωμένων αλλά «ο παλμός της συλλογικής μνήμης, το «Όχι» που αντήχησε στα βουνά μας και μας εμπνέει μέχρι σήμερα. Αναφέρθηκε επίσης στο Μνημείο Πεσόντων, όπου έχουν τοποθετηθεί οι στήλες με τα ονόματα των 13.976 ηρώων, επαναβεβαιώνοντας την ηθική δέσμευση του Δήμου για την ολοκλήρωση και την επικείμενη τελετή εγκαινίων.
Η κεντρική ομιλία τη διδάκτορος Ιστορίας Μαρούλας Παπαευσταθίου – Τσάγκα, με θέμα «Τα παιδιά του ’40 θυμούνται: προφορικές μαρτυρίες από τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο», αποτέλεσε μια βαθιά ανθρώπινη αναδρομή στη μνήμη και στις φωνές εκείνης της γενιάς που μεγάλωσε μέσα στη δίνη του πολέμου. Με λόγο συγκινητικό και τεκμηριωμένο, η κ. Παπαευσταθίου – Τσάγκα ανέδειξε τις αφηγήσεις των παιδιών του ’40 ως πολύτιμα νήματα της συλλογικής μας ιστορικής συνείδησης, μικρές προσωπικές ιστορίες που συνθέτουν το μεγάλο Έπος της Ελευθερίας.
Στη συνέχεια τα φώτα έσβησαν και αναδύθηκε ο συγκινητικός ήχους του κλαρίνου από τους Μιχάλη Μπραχόπουλο και Χρήστο Ζέκιο, που, με το μοιρολόι τους και με ήχους βαθιάς ψυχής και σεβασμού, έντυσαν τον αέρα του Καλπακίου με μελωδίες μνήμης.
Όταν ο ήχος έσβησε, χιλιάδες επισκέπτες έστρεψαν το βλέμμα τους στον λόφο και έζησαν μοναδικές στιγμές συγκίνησης όταν αναπαραστάθηκαν με ιστορική ακρίβεια οι συγκρούσεις, η στρατιωτική οργάνωση και η θυσία των Ελλήνων στρατιωτών που ύψωσαν το ανάστημά τους απέναντι στην ιταλική επίθεση.
Οι εκδηλώσεις κορυφώθηκαν ανήμερα της εθνικής επετείου με Θεία Λειτουργία, επιμνημόσυνη δέηση, κατάθεση στεφάνων, ομιλία της καθηγήτριας Γυμνασίου Παρακαλάμου Ελένης Θεοδώρου και απαγγελίες μαθητών στην Ιερά Μονή Σωσίνου. Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους και οι απόγονοι του υπολοχαγού Ευρυσθένη Τζιάλλα και του Λοχία Νικόλαου Χρηστάκη, με την Ελευθερία Τζιάλλα Μάντζιου να μιλάει για το ημερολόγιο του Υπολοχαγού Ευρυσθένη Τζιάλλα, στο οποίο αναγράφεται, με κάθε λεπτομέρεια, πώς έπεσε η βολή που προκάλεσε την πρώτη νίκη των Ελλήνων.
Ο Δήμος Πωγωνίου εκφράζει θερμές ευχαριστίες προς την Περιφέρεια Ηπείρου, την Π.Ε.Δ. Ηπείρου, την 8η Μηχανοποιημένη Ταξιαρχία, το Πολεμικό Μουσείο, τους χορηγούς, τους συλλόγους αναβίωσης, τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό – Περιφερειακό Τμήμα Ηπείρου, τους εθελοντές και κάθε πολίτη που συνέβαλε στην επιτυχία των εκδηλώσεων.