Τελευταία φορά που βρέθηκε ο λαός μας ενωμένος, στον πόλεμο με τη φασιστική Ιταλία, μεγαλούργησε. Ο τότε δικτάτορας Ιωάννης Μεταξάς, με γερμανική κυρίως παιδεία, ιδεολογικά πλησίαζε τον Άξονα, τη φασιστική Ιταλία και τη ναζιστική Γερμανία. Οι άθλιες πράξεις των Ιταλών, με αποκορύφωμα τον τορπιλισμό της «Έλλης» μέσα στο λιμάνι της Τήνου τον Δεκαπενταύγουστο, είχαν εξοργίσει τον λαό.
Ο Μεταξάς, ευφυής στρατιωτικός, ως δικτάτορας, όπως όλοι οι δικτάτορες, είχε επιβάλει ποικίλα φιλολαϊκά μέτρα, όπως την ασφάλιση υγείας και την αποκατάσταση της δημοτικής γλώσσας, μερικά από τα οποία είχαν προσχεδιαστεί από τον πολιτικό του αντίπαλο, τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Είχε συλλάβει και εκτοπίσει περίπου 18.000 αντιφρονούντες, αλλά βαθμιαία, με την υπογραφή δήλωσης μετάνοιας, η συντριπτική πλειονότητά τους είχε ελευθερωθεί. Οργάνωσε και επέβαλε, συχνά με βασανιστήρια, εκτοπίσεις και φυλακίσεις, μια τάξη, χωρίς όμως εκτελέσεις.
Είχε οργανώσει την άμυνα, έχοντας πάντα στον νου του ότι ο κίνδυνος προερχόταν κυρίως από τον Βορρά, από τους Βουλγάρους. Με την έκρηξη του πολέμου, ο λαός, ακόμη και οι πολιτικοί αντίπαλοί του, συσπειρώθηκαν γύρω του. Όπως συσπειρώθηκαν οι Ιρανοί γύρω από την κυβέρνησή τους, όταν δέχθηκαν την επίθεση από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ.
Ακόμη και το ΚΚΕ τότε, με περισσότερους από 1.000 κρατουμένους, ζήτησε να πολεμήσουν υπό τις διαταγές του, αλλά αυτός αρνήθηκε, προτιμώντας να διατηρήσει ένα σπέρμα διχασμού για χάρη του αντικομμουνισμού.
Η επίθεση της φασιστικής Ιταλίας είχε εντελώς απρόβλεπτη έκβαση. Στο Καλπάκι της Ηπείρου, ο υποστράτηγος Χαράλαμπος Κατσιμήτρος, παρά τις εντολές να συμπτυχθεί κατά την κρίση του, αντιστάθηκε αποτελεσματικά και από εκεί κι έπειτα οι εισβολείς, από επιτιθέμενοι, έγιναν αμυνόμενοι, υποχωρώντας διαρκώς. Αυτό ήταν το έπος της Αλβανίας.
Παράλληλα, ο αντιστράτηγος Γεώργιος Τσολάκογλου ήταν διοικητής του Γ΄ Σώματος Στρατού στη Δυτική Μακεδονία. Μετά την επίθεση των Ιταλών, κατά τη μάχη του Μόροβα, με επιτυχημένο ελιγμό και παρά τους δισταγμούς των ανωτέρων του, συνέβαλε στην πλήρη νίκη του υπ’ αυτόν Σώματος Στρατού.
Στις 29 Ιανουαρίου 1941 πέθανε ο Μεταξάς. Στα ανέκδοτα απομνημονεύματα του λοχαγού Αχιλλέα Καράκαλου, λάτρη του Μεταξά, καθώς και άλλων, εμφανίζεται το ερωτηματικό αν ο θάνατός του ήταν φυσικός. Υπήρχαν λόγοι. Ήταν γνωστή η φιλογερμανική διάθεσή του. Ωστόσο, ποτέ δεν τεκμηριώθηκε κάποια αμφιβολία.
Τον Απρίλιο του 1941 υπήρχαν σοβαρές ενδείξεις ότι η Γερμανία ετοιμαζόταν να μας επιτεθεί. Με τον θάνατο του Μεταξά και την απουσία της πολιτικοστρατιωτικής ιδιοφυΐας του, άρχισαν να εμφανίζονται αντιτιθέμενες απόψεις. Η γερμανική επίθεση τις επέσπευσε. Κατά τον Καράκαλο, διαμορφώθηκαν δύο κύριες θέσεις:
1. Όποιος μας επιτεθεί, θα αμυνθούμε. Πολεμούσαμε τους Ιταλούς και γράψαμε μια χρυσή σελίδα στην Παγκόσμια Ιστορία, δόξας και τιμής για τον Έλληνα πολεμιστή και τα όπλα που του έδωσε στα χέρια του ο τόπος του για να αμυνθεί. Κι αν οι Γερμανοί μάς χτυπήσουν από την πλάτη, η ΝΤΡΟΠΗ ΔΙΚΗ ΤΟΥΣ. Εμείς ΘΑ ΑΜΥΝΘΟΥΜΕ και σε τρίτο Μαραθώνα. Και ό,τι θέλει ο Θεός ας γίνει.
2. Ό,τι κάναμε τώρα στο Μέτωπο επί τέσσερις μήνες ούτε το περιμέναμε. Ήταν θαύμα. Σκοτώθηκαν όμως τόσα παιδιά. Αυτά τα λίγα που μας έμειναν, να σκοτωθούν κι αυτά; Για να σταματήσουμε τους Γερμανούς δεν έχουμε καμία ελπίδα.
Έγινε ένα κίνημα υπέρ της δεύτερης άποψης από 18 στρατηγούς και συνταγματάρχες, οι οποίοι υπέγραψαν συναφές πρωτόκολλο. Ο μόνος που δεν έβαλε την υπογραφή του ήταν ο Τσολάκογλου. Το κίνημα προδόθηκε και οι αξιωματικοί αποτάχθηκαν.
Λίγες ημέρες αργότερα, ο Τσολάκογλου, παρακάμπτοντας την ηγεσία –τον βασιλιά Γεώργιο Β΄ και τον αρχιστράτηγο Παπάγο–, υπέγραψε συνθηκολόγηση με τους Γερμανούς, η οποία περιλάμβανε κυρίως τους παρακάτω όρους:
- Άνευ όρων παράδοση του ελληνικού στρατού στις γερμανικές δυνάμεις.
- Διακοπή των εχθροπραξιών μεταξύ Ελλάδας και Γερμανίας.
- Αιχμαλωσία των Ελλήνων στρατιωτών, αν και κατά κανόνα τους επιτράπηκε να επιστρέψουν στα σπίτια τους.
- Αποκλεισμό των Ιταλών από την αρχική συμφωνία.
Λίγες ημέρες αργότερα υπογράφηκε νέα συμφωνία, με τη συμμετοχή και της Ιταλίας, ώστε να ικανοποιηθεί ο Μπενίτο Μουσολίνι.
Πέρα από τα επιχειρήματα της πρώτης άποψης, η αυθαίρετη υιοθέτηση της δεύτερης είχε το ηθικό μειονέκτημα ότι δεν έδινε επαρκή χρόνο για να φύγουν από την Ελλάδα ο βασιλιάς με τους επιτελείς του και οι Βρετανοί στρατιώτες, που ήταν περίπου 70.000 εκείνη την εποχή.
Στα απομνημονεύματά του ο Τσολάκογλου σημειώνει:
«Ευρέθην αντιμέτωπος ιστορικού διλήμματος: Ή ν’ αφήσω να συνεχισθή ο αγών και να γίνη ολοκαύτωμα, ή υπείκων εις τας παρακλήσεις όλων των ηγητόρων του στρατού ν’ αναλάβω την πρωτοβουλίαν της συνθηκολογήσεως… “Τολμήσας” δεν υπελόγισα ευθύνας… Μέχρι σήμερον δεν μετενόησα διά το τόλμημά μου. Τουναντίον αισθάνομαι υπερηφάνειαν».
Γεγονός, πάντως, είναι ότι ο Ελληνικός Στρατός, ο οποίος αριθμούσε 250.000 άνδρες, στη συνέχεια δεν αιχμαλωτίστηκε, αλλά επέστρεψε στα σπίτια του, ενώ οι βομβαρδισμοί ελληνικών περιοχών της Μακεδονίας διακόπηκαν.
Στις 30 Απριλίου ο Τσολάκογλου ορκίστηκε πρωθυπουργός από τους Γερμανούς, με υπουργούς, μεταξύ άλλων, τους αντιστρατήγους Παναγιώτη Δεμέστιχα και Γεώργιο Μπάκο, τον υποστράτηγο Χαράλαμπο Κατσιμήτρο και τον καθηγητή Μαιευτικής Κωνσταντίνο Λογοθετόπουλο.
Ο Κατσιμήτρος και ο Τσολάκογλου δικάστηκαν μετά το τέλος του πολέμου ως δωσίλογοι. Ο Τσολάκογλου καταδικάστηκε στην εσχάτη των ποινών. Οι ποινές τους μετριάστηκαν αργότερα, με την αναγνώριση των όσων είχαν προσφέρει κατά τη διάρκεια του Ελληνοϊταλικού Πολέμου.
Και τώρα ελάτε εσείς κι εγώ να καθίσουμε ως ένορκοι και να τους κρίνουμε για τη στάση τους τον τρομερό εκείνο καιρό.
Το μεγάλο θετικό ήταν ότι πρακτικά όλος ο στρατός επέστρεψε στο σπίτι του. Αν είχαν πιαστεί αιχμάλωτοι είτε από τους ηττημένους και ντροπιασμένους Ιταλούς είτε στα ανατριχιαστικά γερμανικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, κανένας δεν γνωρίζει αν και πόσοι θα επέστρεφαν ζωντανοί.
Από την άλλη, ενήργησαν παρακάμπτοντας κάθε νόμιμη ιεραρχία και άφησαν έκθετο τον συμμαχικό στρατό των Βρετανών, οι οποίοι είχαν έλθει να συμπολεμήσουν μαζί μας.
Δεν υπήρχε καμία εγγύηση ότι οι Γερμανοί θα τηρούσαν τη συμφωνία. Για παράδειγμα, άφησαν να εισέλθουν ως κατακτητές οι σύμμαχοί τους, Ιταλοί και Βούλγαροι.
Εξάλλου, η μη τήρηση των συμφωνιών έδινε το ηθικό δικαίωμα στους πολίτες να οργανωθούν σε αντιστασιακές ομάδες, μολονότι οι κυβερνήσεις τους είχαν παραδοθεί στους Γερμανούς. Και μάλιστα να ενεργούν χωρίς να περιορίζονται από το «δίκαιο του πολέμου», αφού δεν αποτελούσαν τακτικό στρατό. Για παράδειγμα, σκότωναν στην Κρήτη Γερμανούς αλεξιπτωτιστές πριν πατήσουν το πόδι τους στη γη, κάτι που απαγορεύει το δίκαιο του πολέμου.
Τα αντίποινα των κατακτητών ήταν τρομακτικά, καθώς έκαιγαν χωριά και εκτελούσαν αθώους ομήρους, οι οποίοι δεν ήταν αντιστασιακοί.
Η ετυμηγορία ανήκει στην Ιστορία.
