Στις 27 Ιουλίου εκτελέστηκαν οι Χρήστος Πρέντζας, Απόστολος Μπίτης, Ελπινίκη Μπίτη, Παναγιώτης Μαρνέλης και η γραμματέας τότε της Νομαρχιακής Επιτροπής Ιωαννίνων του ΚΚΕ Ευτυχία Πρίντζου, με το όνομα της οποίας έμελε να αναφερόμαστε μέχρι σήμερα στην «υπόθεση Πρίντζου». Στις 9 και 10 Αυγούστου ακολουθούν οι Ιωάννης Ασπρίδης, Ευάγγελος Ευαγγελίδης, Τιμολέων Ζουρνάς, Ιωάννης Καλαντζής, Κωνσταντίνος Ράπτης, Γεώργιος Στεργίου, Ευάγγελος Χαρίτων, Άγγελος Χατζής, Κωνσταντίνος Χολέβας, Απόστολος Χόνδρος και Κωνσταντίνος Χρόνης.
Το κατηγορητήριο για τους 114 συνολικά Γιαννιώτες, που οδηγήθηκαν στο έκτακτο στρατοδικείο στη Ζωσιμαία Παιδαγωγική Ακαδημία, βασίστηκε στις προκηρύξεις που είχε ρίξει στην πόλη η ΕΠΟΝ και στους εράνους αλληλεγγύης για συγγενείς εξορισμένων. Οι δύο αυτές πράξεις θεωρήθηκαν προσπάθειας ανατροπής του καθεστώτος. Στις 23 Ιουλίου 1948, το στρατοδικείο καταδίκασε 48 εκ των κατηγορηθέντων σε θάνατο καιέντεκα σε ισόβια ή σε μικρότερες ποινές.
Ως το πιο αποτρόπαιο και φρικώδες έγκλημα της νεότερης ιστορίας της πόλης μας χαρακτήρισε την εκτέλεση των 16 Γιαννιωτών ο δήμαρχος Ιωαννίνων Δημήτρης Παπαγεωργίου, κάνοντας λόγο για μια πράξη διχασμού, ένα από τα πολλά επεισόδια του εμφυλίου, οι πληγές του οποίου καταταλαιπώρησαν και δίχασαν τη χώρα έως και το 1974
«Η πατρίδα μας όμως κατόρθωσε μέσα από πολλές δυσκολίες να αφήσει πίσω της τα κατάλοιπα του εμφυλίου και να χαράξει μια πορεία […] Και εάν όλοι μας, εδώ, σήμερα τιμούμε τους εκτελεσμένους νέους Γιαννιώτες και Γιαννιώτισσες από όπλα που κρατούσαν έλληνες στρατιώτες, το πράττουμε όχι για να αναμοχλεύσουμε τα πολιτικά πάθη και να εγείρουμε τους δαίμονες του διχασμού, αλλά για να δώσουμε την υπόσχεση ότι δε θα επιτρέψουμε ποτέ ξανά να ζήσουμε τέτοιες εποχές, δε θα επιτρέψουμε να επαναληφθούν τέτοια φρικώδη εγκλήματα και θα διαφυλάξουμε ανυποχώρητα και ως κόρη οφθαλμού τη φιλελεύθερη κοινοβουλευτική μας δημοκρατία απέναντι σε όποιον την επιβουλεύεται Αυτό είναι το χρέος που μας διδάσκει και κληροδοτεί η ιστορική μνήμη», τόνισε χαρακτηριστικά.
«Οφείλουμε να διατηρήσουμε τη μνήμη ενεργή. Είναι επιτακτική για όλους μας η συνέχιση του αγώνα για δημοκρατία, ισότητα και κοινωνική δικαιοσύνη. Το χρέος το δικό μας είναι να εκφορτώσουμε την ιστορική εμπειρία και κυρίως τη θυσία τους στο άμεσο παρόν και να τη μεταλλάξουμε σε γενναία ροπή ενέργειας του παρόντος, ώστε και εμείς, αλλά προ πάντων τα παιδιά μας, να φράξουμε κάθε ρωγμή απ’ όπου ακόμη και ίχνος παρόμοιας απειλής να μπορεί να σκιάσει το μέλλον μας. Οι θυελλώδεις άνεμοι εκφασισμού, που σαρώνουν το τελευταίο διάστημα τη χώρα, απέκτησαν μορφή τυφώνα τις ημέρες αυτές, με αφορμή τις πυρκαγιές. Ακροδεξιές φωνές βγαίνουν, πλέον, ανοιχτά στη δημόσια σφαίρα, ζητούν φυλακίσεις, απελάσεις, ακόμα και εκτελέσεις. Αυτό οφείλει να είναι καμπανάκι για τους δημοκράτες πολίτες και τα προοδευτικά κόμματα, ώστε να μην δούμε ξανά τάγματα εφόδου να βγαίνουν στους δρόμους των ελληνικών πόλεων και να καίνε σπίτια και μαγαζιά “ξένων”», τόνισε σε δήλωσή της η βουλευτής Ιωαννίνων του ΣΥΡΙΖΑ Μερόπη Τζούφη και πρόσθεσε ότι η Αριστερά οφείλει να μην αφήνει ανοιχτό το πεδίο δράσης σε μαύρες πολιτικές δυνάμεις, που εκμεταλλεύονται την κρατική διάλυση και την κυβερνητική αδιαφορία, για να ρίξουν τα δίχτυα τους σε απεγνωσμένα ακροατήρια, πουλώντας αντισυστημισμό. «Απαιτείται ενεργός αλληλεγγύη και συμμετοχή μας σαν μοναδικό όπλο απέναντι στους φασίστες και στο μίσος που σπέρνουν. Δε θα υποκύψουμε ποτέ στα απάνθρωπα ουρλιαχτά του ρατσισμού, της ξενοφοβίας, του φασισμού», κατέληξε.
Στεφάνια και λουλούδια στο μνημείο κατέθεσαν οι βουλευτές Μ. Τζούφη και Γ. Τσίμαρης, ο δήμαρχος Ιωαννίνων Δ. Παπαγεωργίου, η αντιπεριφερειάρχης Γιούλα Μητροκώστα, ο πρόεδρος της Κοινότητας Σταυρακίου, ο συντονιστής της Ν.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ Σάββας Δημητριάδης, οι υποψήφιοι περιφερειάρχες Γιάννης Στέφος και Στέφανος Ζούμπας, ο επικεφαλής της «Ενότητας Πολιτών Νέα Γιάννενα», υποψήφιος δήμαρχος Ιωαννίνων Θωμάς Μπέγκας, ο επικεφαλής της παράταξης «Γιάννενα. Πολίτες για την Ανατροπή» Λάζαρος Νάτσης, εκπρόσωπος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Ιωαννίνων και συγγενείς των εκτελεσθέντων.
