Η Ιδιοκτήτρια είχε επιστρέψει από τον μανάβη, με μια σακούλα διχτυωτή στο ένα χέρι και μια Δίκαιη Αγανάκτηση στο άλλο.
«Παιδί μου», είπε, τοποθετώντας τις ντομάτες στο γραφείο μας με τη σοβαρότητα ανθρώπου που έχει διαπιστώσει κάτι σημαντικό στη διαδρομή. «Η σημερινή νεολαία, ας μου επιτραπεί να το πω, δεν τρώει σωστά. Τρώει μόνο επεξεργασμένα. Τσιπς, μπάρες, προψημένα. Δεν έχει σχέση με το φαγητό. Παλιά ξέραμε τι βάζαμε στο στόμα μας. Ήταν ντομάτα, ήταν πατάτα, ήταν κρέας. Σήμερα ένα παιδί βγαίνει από το σουπερμάρκετ κρατώντας δεκαεννέα διαφορετικά πράγματα, εκ των οποίων κανένα δεν είχε ποτέ σχέση με χωράφι.»
Εκπλαγήκαμε με το γεγονός πως αυτά που έλεγε ήταν σωστά. Της απαντήσαμε προσεκτικά ότι έχει, ίσως, δίκιο στη διαπίστωσή της, και ότι αν την ενοχλεί σήμερα η έλλειψη σχέσης του φαγητού με το χωράφι, καλύτερα να μην πληροφορηθεί για μια συγκεκριμένη επιστημονική ανακάλυψη που παρουσιάστηκε προ ολίγου καιρού σε ένα συνέδριο στην Αμερική. Πρόκειται για ένα μπισκότο που φτιάχνεται εξ ολοκλήρου από πλαστικά μπουκάλια νερού, και η επίσημη εκτίμηση των ερευνητών είναι ότι μέσα σε δύο ή τρεις δεκαετίες, ένα σημαντικό μέρος του πληθυσμού του πλανήτη θα το τρώει καθημερινά.
Η Ιδιοκτήτρια σταμάτησε να τακτοποιεί τις ντομάτες. Γύρισε προς εμάς με τη σοβαρότητα ανθρώπου που έχει μόλις ακούσει κάτι που δεν χωράει στο μυαλό του.
«Παιδί μου», είπε, «αστειεύεσαι.»
«Όχι.»
«Πλαστικά μπουκάλια.»
«Ναι.»
«Που τα πετάμε στους μπλε κάδους.»
«Ναι.»
«Που κάνουν τα μικροπλαστικά που τα πίνουν τα ψάρια της Μεσογείου και μετά μας τα ξερνάνε στην ακτή.»
«Ακριβώς.»
«Και αυτά θα γίνουν το πρωινό μου.»
«Ή το πρωινό των αστροναυτών. Ή και τα δύο.»
Έμεινε σιωπηλή για δώδεκα δευτερόλεπτα. Την είδα να επεξεργάζεται νοερά την πληροφορία με τη μεθοδικότητα ανθρώπου που εξετάζει ένα εντελώς νέο είδος τραγωδίας.
«Δεν με ενδιαφέρει», είπε τελικά. «Δεν θέλω να ξέρω.» «Για λέγε, για λέγε.»
Της είπαμε ότι σήμερα, για πρώτη φορά στη σύντομη ιστορία της στήλης αυτής, δεν θα διηγηθούμε μια γαστρονομική ιστορία από το παρελθόν. Θα διηγηθούμε μια από το μέλλον. Και να πώς ξεκίνησαν όλα.
Κάρμπονταλ, Ιλλινόις, Αύγουστος 2026
Στις είκοσι τέσσερις Αυγούστου του δύο χιλιάδες είκοσι έξι, σε ένα εργαστήριο του Πανεπιστημίου του Νοτίου Ιλλινόις στην πόλη Καρμπονταλ, ένας μικροβιολόγος ονόματι Λαχίρου Τζαγιακόντι (οπότε, από το όνομα καταλαβαίνεις, αγαπημένε μας αναγνώστη, τι θα ακολουθήσει) παρουσίασε στο ετήσιο συνέδριο της Αμερικανικής Χημικής Εταιρείας ένα φαγητό που, από τη σκοπιά της γαστρονομικής ιστορίας, ίσως αποδειχθεί ότι σηματοδότησε το τέλος της.
Επρόκειτο για ένα μπισκότο. Είχε βρώσιμη υφή, γευστικό άρωμα, και σχήμα φανταστικού βιομορφικού σχεδίου, γιατί τυπώθηκε σε τρισδιάστατο εκτυπωτή. Η μοναδική του διαφορά από ένα κοινό μπισκότο επιδορπίου ήταν ότι το κύριο συστατικό του, αυτό δηλαδή που έδινε δομή, θρεπτική αξία, πρωτεΐνη και λιπαρά, δεν προερχόταν από αλεύρι, ζάχαρη ή αυγό. Προερχόταν από ένα πλαστικό μπουκάλι νερού.
Ο ίδιος ο Τζαγιακόντι, εξηγώντας στη συνέντευξη τύπου τη λογική της ομάδας του, έδωσε την πιο σύντομη περιγραφή που έχει δοθεί ποτέ για ένα βήμα του πολιτισμού. «Σκεφτήκαμε», είπε, «γιατί να μην επικεντρωθούμε στο φαγητό; Το πλαστικό είναι άνθρακας. Το φαγητό είναι άνθρακας.»
Ήταν, με τη σεμνότητα ερευνητή που δεν είχε συνειδητοποιήσει ακόμη τι είχε πει, η πιο επιγραμματική δήλωση της νέας εποχής.
Πώς ένας ζυμομύκητας φτιάχνει μπισκότο από ένα μπουκάλι
Η μέθοδος της ομάδας του Καρμπονταλ, όπως δημοσιεύθηκε στα πρακτικά του συνεδρίου, είναι εντυπωσιακά κομψή. Πρώτον, οι ερευνητές μάζεψαν πλαστικό PET από τα μπουκάλια νερού, μαζί με φυτικά υπολείμματα όπως στελέχη καλαμποκιού. Δεύτερον, τα υπέβαλλαν σε μια διαδικασία με το όνομα οξειδωτική υδροθερμική διάλυση, στην οποία νερό και οξυγόνο θερμαίνονταν σε πολύ υψηλή θερμοκρασία μέχρι να διαλύσουν και τα δύο υλικά σε μικροσκοπικά συστατικά. Τρίτον, εισήγαν στο διάλυμα ζυμομύκητες οι οποίοι είχαν επαναπρογραμματιστεί γενετικά ώστε να τρώνε ακριβώς αυτά τα μικροσκοπικά συστατικά. Οι ζυμομύκητες τα κατανάλωναν και παρήγαγαν ως απόβλητο (τα κακάκια τους, με το συμπάθειο) τρεις κατηγορίες οργανικών ενώσεων. Πρωτεΐνες, λιπαρά, και οργανικά οξέα. Δηλαδή τα τρία θεμελιώδη συστατικά κάθε φαγητού που έχει φτιαχτεί ποτέ.
Η ομάδα συνέλλεξε αυτά τα προϊόντα, τα ανακάτεψε με λίγη ζάχαρη και άμυλο, και το τελικό αποτέλεσμα είναι μια πάστα που εκτυπώνεται σε τρισδιάστατο εκτυπωτή τροφίμων και δίνει ένα μπισκότο. Οι επιστήμονες το ονόμασαν µBites, δηλαδή «μικρομπουκιές». Τα πρώτα δείγματα, κατά τη διαβεβαίωση των ερευνητών, βαθμολογήθηκαν εξαιρετικά ως προς το άρωμα. Η δοκιμή γεύσης δεν έχει ξεκινήσει ακόμη, γιατί περιμένουν την ηθική έγκριση της κατάλληλης επιτροπής, που είναι από τα λίγα πράγματα στην ανθρώπινη ιστορία που ζητούν άδεια επιτροπής προτού συμβούν.
Παράλληλα, η ίδια ομάδα δουλεύει ώστε άλλοι ζυμομύκητες να μετατρέπουν φυτικά υπολείμματα σε άρωμα βανίλιας, και το ένα από τα δύο συστατικά του PET, τη λεγόμενη αιθυλενογλυκόλη, σε βιταμίνη Α. Το πλαστικό μπουκάλι, στη σύγχρονη εκδοχή του, περιέχει πλέον όχι μόνο νερό, αλλά και δυνητικά τη μελλοντική βανίλια και το μελλοντικό καροτίνιο των εγγονών μας.
Ό,τι θέλει η NASA γίνεται τελικά πραγματικότητα
Η έρευνα δεν προέκυψε τυχαία. Χρηματοδοτήθηκε, όπως πολλά από τα πιο εξωπραγματικά πράγματα που τελικά έγιναν πραγματικά, από τη NASA. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα λέγεται Πρόκληση Τροφίμων Βαθέος Διαστήματος και έχει ως στόχο να λύσει ένα πραγματικό πρόβλημα. Πώς ταΐζεις μια ομάδα αστροναυτών σε ταξίδι διάρκειας ενός ή δύο ετών, χωρίς να κουβαλήσεις μαζί σου τόνους φαγητού, χωρίς να επιτρέψεις σε μικρόβια να πολλαπλασιαστούν στην αποθήκη, και χωρίς να απαιτήσεις από τους ίδιους τους αστροναύτες να φάνε αποξηραμένο σπανάκι επί δεκαοκτώ μήνες.
Η λύση, στη σκέψη της NASA, είναι η αυτοπαραγωγή τροφίμων εν πλω. Αν οι αστροναύτες μπορούν να μαζεύουν πλαστικά συσκευασίας, βιολογικά απορρίμματα, ακόμη και μέρος των σκουπιδιών του σκάφους, και μέσω μιας συμπαγούς εγκατάστασης με ζυμομύκητες και τρισδιάστατο εκτυπωτή να τα μετατρέπουν σε μπισκότα, τότε το βαθύ διάστημα μπορεί να τρέφει τον εαυτό του. Η ίδια λογική εφαρμόζεται σε υποβρύχια, ανταρκτικές βάσεις, και σε κάθε περιβάλλον όπου οι αποστάσεις κάνουν την ανθρώπινη εφοδιαστική δύσκολη.
Το ιδιαίτερο σε αυτή την περίπτωση είναι ότι οι επιπτώσεις στη Γη είναι, ίσως, μεγαλύτερες από όσο στο διάστημα. Σύμφωνα με μια μελέτη του 2021 που δημοσιεύθηκε στο Nature Food, η παγκόσμια ζήτηση για φαγητό αναμένεται να αυξηθεί κατά 56% μέχρι το 2050, ενώ το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού βρίσκεται ήδη σε κίνδυνο σιτοδείας. Αν μπορούμε να μετατρέψουμε τα πλαστικά μας απορρίμματα σε φαγητό, τότε δεν αντιμετωπίζουμε δύο διαφορετικά προβλήματα, και η λύση του ενός είναι, ταυτόχρονα, η λύση του άλλου.
Ο Τζαγιακόντι το διατύπωσε επίσης πολύ όμορφα. «Οι μικροοργανισμοί», είπε, «είναι πολύ έξυπνοι. Χρησιμοποιούμε τις ικανότητές τους για να λύσουμε τα προβλήματα που δημιουργήσαμε εμείς οι ίδιοι.»
Ένα μελλοντικό πρωινό
Ας φανταστούμε τώρα ένα πρωινό της τρίτης δεκαετίας του 21ου αιώνα, πιθανώς γύρω στο 2050, σε μια οποιαδήποτε ελληνική κουζίνα. Ο εγγονός μας ξυπνάει, ανοίγει το ψυγείο, βγάζει μια συσκευασία με μπισκότα σε σχήμα ελικοειδούς σπείρας γιατί ο τρισδιάστατος εκτυπωτής του τρίτου γενιάς προτιμάει τις σπείρες, και τα βουτάει σε ένα γάλα αμυγδάλου που, όπως ξέρουμε από παλαιότερη Ιστορία της Τάβλας, ξεκίνησε τη ζωή του στη Βαγδάτη του 10ου αιώνα. Στη συσκευασία γράφει μία μικρή λέξη, µBite, και μια σειρά από ενδείξεις. Πρωτεΐνη 142% της συνιστώμενης ημερήσιας πρόσληψης. Βιταμίνη Α 60%. Λιπαρά καλής προέλευσης από ζυμομύκητα. Πηγή άνθρακα, PET ανακυκλωμένο από τη Θάλασσα των Σαργάσων.
Ο εγγονός μας δεν σκέφτεται τίποτα από όλα αυτά. Απλώς τρώει. Ούτε καν παρατηρεί ότι το πρωινό του κάποτε ήταν μπουκάλι που πετάχτηκε από κάποιο τουριστικό πλοιάριο του 2018. Με τον ίδιο τρόπο που εμείς σήμερα δεν σκεφτόμαστε ότι το γιαούρτι μας κάποτε ήταν χορτάρι. Το φαγητό γίνεται φαγητό όταν φτάνει στο πιάτο. Ό,τι έγινε πριν, μας απασχολεί μόνο όταν το κάνει ενδιαφέρον κάποιος συγγραφέας γαστρονομίας του οποίου το όνομα, για λόγους σεμνότητας, δεν θέλω να αποκαλύψω!
