Οι λέξεις συμβολίζουν έννοιες, όχι απόλυτα, πάντως σε σημαντικό βαθμό. Κάποιες λέξεις είναι σχεδόν, αλλά όχι πλήρως συνώνυμες. Συμβολίζουν σχεδόν, αλλά όχι ακριβώς, την ίδια έννοια, τόσο που μπορεί να είναι και αντίθετες. Και κάποιες από αυτές μπορεί να έχουν πολιτική σημασία, οπότε μας επηρεάζουν εξαπατώντας μας όποτε καλούμαστε να πάρουμε αποφάσεις από κοινού με άλλους. Μερικά παραδείγματα.
Δήμος, λαός, όχλος. Έχω ξαναγράψει για τη σχέση τους (dimitrissideris.wordpress.com). Ο δήμος είναι πολιτικό σώμα που συγκροτείται με ορισμένους κανόνες. «Οι κανόνες καθορίζουν αυστηρά ποιος έχει το δικαίωμα να συγκαλέσει το λαό, ποια θέματα είναι να συζητήσει ο λαός και πώς θα πάρει τις αποφάσεις του. Τους κανόνες αυτούς τους έχει θεσπίσει από την αρχή ο ίδιος ο λαός σε μεγάλη γενική συνέλευση γι΄ αυτό ακριβώς το θέμα και με τη μεγαλύτερη δυνατή συμμετοχή και αποδοχή» (Α. Γεωργίου Ξυφτίλης). Στον αντίποδα του συγκροτημένου πολιτικού σώματος του δήμου, βρίσκεται ο όχλος. Είναι μια μάζωξη λαού μη συγκροτημένου σε πολιτικό σώμα. Αντί επιχειρημάτων που διαμείβονται, έχει συνθήματα, όπως «σταύρωσον αυτόν!». Μια τέτοια μάζωξη λαού είναι αγελαία, απλώς μιμείται καθένας ό,τι κάνουν οι άλλοι, ιδιαίτερα ο αρχηγός. Στον όχλο τα άτομα υπακούν στον αρχηγό, ενώ στο δήμο πειθαρχούν στο νόμο άρχοντες και αρχόμενοι.
Υπακοή-πειθαρχία. Έχω ξαναγράψει για τη σχέση τους (Υπακοή και πειθαρχία Κοινή Γνώμη, 06.03.2018, dimitrissideris.wordpress.com). Η κοινωνία διατηρεί τη συνοχή της, μολονότι κάθε μέλος της (ή ομάδα μελών της) εκτελεί κάτι διαφορετικό από τα άλλα με κοινό σκοπό. Αυτό επιτυγχάνεται καλύτερα με την ύπαρξη αρχόντων και αρχομένων. Οι αρχόμενοι μπορεί να υπακούν στους άρχοντες. Αυτή η υπακοή μπορεί να επιτυγχάνεται με τη μίμηση, έστω και με τη βία. Όμως μπορεί να υπακούν στους άρχοντές τους όχι επειδή οι τελευταίοι τους διατάζουν, αλλά διότι πειθαρχούν σε κανόνες που έχουν θεσπίσει οι ίδιοι. Οι ίδιοι αυτοί κανόνες έχουν θεσπίσει ότι οι άρχοντες πρέπει να διατάζουν στα πλαίσια κάποιων κανόνων που έχουν αποφασιστεί από το σύνολο. Αν πάψουν να διατάσσουν, ενώ πρέπει (αμέλεια), ή αν διατάζουν πέρα από τα όρια που τους επιβάλλουν οι κανόνες, γίνονται απείθαρχοι. Αντίστοιχα οι αρχόμενοι πρέπει να υπακούν εφόσον οι άρχοντές τους ενεργούν όπως ορίζουν οι νόμοι.
Συνδικαλισμός-συντεχνία. Έχω ξαναγράψει σχετικά (Συνδικαλισμός και Συντεχνίες, Κοινή Γνώμη, 27,11.2018, dimitrissideris.wordpress.com). Από τη στιγμή που άρχισε να υπάρχει κοινωνία με διαφοροποίηση του έργου καθενός, προέκυψε ότι τα συμφέροντα κάποιων που εκτελούσαν ένα έργο μπορεί να συγκρούονται με εκείνα άλλων άλλου έργου. Οι βοσκοί π.χ. ήθελαν να βόσκουν τα κοπάδια τους οπουδήποτε, αλλά οι γεωργοί δεν τους άφηναν να βοσκήσουν στα σπαρτά τους. Έτσι προέκυψε η ανάγκη να οργανωθούν επαγγελματίες με κοινά συμφέροντα, δημιουργία συντεχνιών και συνδικαλισμού. Από το Μεσαίωνα ιδιαίτερα, όταν άρχισαν να πλουτίζουν ακτήμονες, έμποροι, τραπεζίτες, τεχνίτες και άλλοι χάρη στην τέχνη τους, σχηματίστηκαν ισχυρές συντεχνίες. Η διαφορά μεταξύ συνδικαλισμού και συντεχνίας είναι ανάλογη όπως μεταξύ δήμου και λαϊκισμού. Στο λαϊκισμό ανήκουν π.χ. η αργομισθία, ο εθνικισμός, η θρησκοληψία. Όλα αυτά σε βάρος άλλων ομάδων. «Στις κλειστές συντεχνίες υπάρχουν μεν εργαζόμενοι που υπερασπίζονται τα συμφέροντά τους, αλλά δεν υπάρχει εργατική τάξη να υπερασπίζεται τα ταξικά συμφέροντα.» (Ραφαηλίδης). Ο λαϊκισμός δεν είναι ιδιότητα των κατώτερων λαϊκών τάξεων. Είναι το αντίθετο της δημοκρατίας και οδηγεί ίσια στο φασισμό. Όλα τα φασιστικά καθεστώτα βασίσθηκαν στο λαϊκισμό συμμαχώντας στη συνέχεια με το μεγάλο κεφάλαιο. Ο συνδικαλισμός έχει στόχο να προστατεύει την κοινωνία από αντιλαϊκές ενέργειες, πιστοποιώντας ότι τα μέλη του έχουν την ικανότητα να προσφέρουν κατάλληλες υπηρεσίες στο λαό και διώκοντας όσους ισχυρίζονται πως παρέχουν τέτοιες υπηρεσίες χωρίς την άδειά του.
Η σύγχυση μεταξύ δήμου, λαού και όχλου είναι που συμβάλλει στη σύνδεση του λαϊκισμού με τις κατώτερες οικονομικές τάξεις. Προς όφελος των ολιγαρχικών αρχόντων βέβαια. Στο συνδικαλισμό, πρώτο ιεραρχικά καθήκον του εργαζομένου είναι η ικανοποίηση των αναγκών του πελάτη του και ακολουθούν η αλληλεγγύη με τον εργαζόμενο επαγγελματία και η πειθαρχία στον εργοδότη.
Η δημοκρατία αποσκοπεί στην ισότητα, όχι στην ισοπέδωση, που μπορεί να υπάρχει με ακραία ανισότητα (Ισότητα και ισοπέδωση, Κοινή Γνώμη, 28.03.2023, dimitrissideris.wordpress.com).
Σύμφωνα με τα παραπάνω, στη δημοκρατία υπάρχει πειθαρχία και συνδικαλισμός, δεν υπάρχει υπακοή. Τι ακριβώς είναι δημοκρατία; Ως ειδοποιό διαφορά της από την ολιγαρχία ο Αριστοτέλης ορίζει τον τρόπο επιλογής των αρχόντων. Στη δημοκρατία οι άρχοντες κληρώνονται, στην ολιγαρχία εκλέγονται μεταξύ προεπιλεγμένων υποψηφίων. Κι αυτό το τελευταίο είναι, κατά το σοφό Σταγειρίτη, επικίνδυνο. Η προεπιλογή γίνεται στη βάση της καταγωγής, του πλούτου, της οικονομικοκοινωνικής τάξης (κόμματα), της μόρφωσης, της θρησκείας κλπ. Τόσο στη δημοκρατία όσο και στην ολιγαρχία υπάρχει πρόβλημα για το ποιοι είναι οι πολίτες. Όταν λυθεί αυτό το πρόβλημα, στην ολιγαρχία όλοι οι πολίτες μετέχουν μία στιγμή μόνο κάθε περίπου τέσσερα χρόνια στην πολιτική εκλέγοντας τους εκπροσώπους τους μεταξύ των υποψηφίων. Αντίθετα στη δημοκρατία όλοι οι πολίτες μετέχουν διαρκώς στην πολιτική για τη λήψη αποφάσεων που αφορούν όλους είτε με δημοψήφισμα (αρχαία εκκλησία του δήμου) είτε με κληρωμένους εκπροσώπους τους στη βουλή. Οι τελευταίοι έχουν τη δυνατότητα να διαβουλεύονται ανταλλάσσοντας απόψεις μεταξύ τους, πράγμα πρακτικά αδύνατο στο δημοψήφισμα.
Έμεινε ερώτημα ποιοι είναι πολίτες. Δεν υπάρχει αδιαμφισβήτητη απάντηση. Στη δημοκρατία οι αποφάσεις τις πλειοψηφίας θεωρούνται ότι είναι αποφάσεις του συνόλου. Σκεφτείτε όμως. Σε μια γωνιά μιας μεγάλης αυτοκρατορίας η πλειοψηφία των ανθρώπων δεν ήθελαν να είναι πολίτες της. Και επαναστάτησαν και πέτυχαν να γίνουν ανεξάρτητο κράτος. Οι επαναστάτες σ΄ αυτό το κράτος ήταν οι ήρωές του, ενώ για την ακρωτηριασμένη αυτοκρατορία ήταν, με τη σημερινή ορολογία, τρομοκράτες. Οπωσδήποτε στο πρώτο «Σύνταγμα» του αγώνα μας (1822) ορίσθηκε ότι «Ὃσοι αὐτόχθονες κάτοικοι τῆς ἐπικρατείας τῆς Ἑλλαδος πιστεύουσιν εἰς Χριστὸν, εἰσὶν Ἓλληνες, καὶ ἀπολαμβάνουσιν ἄνευ τινος διαφορᾶς ὅλων τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων… Ὃσοι ἐξωθεν ἐλθόντες, κατοικήσωσιν, ἡ παροικήσωσιν εἰς τὴν ἐπικράτειαν τῆς Ἑλλάδος, εἰσὶν ὅμοιοι μὲ τοὺς αὐτόχθονας κατοίκους ἐνώπιον τῶν Νόμων…»
Και πάλι όμως το πρόβλημα της δημοκρατίας δεν έχει λυθεί. Πλειοψηφία είναι το >50%. Τι θα γίνει αν αυτή η πλειοψηφία αποφασίσει να εξοντωθεί το <50%. Είναι προφανές ότι η δημοκρατία πρέπει να θέτει περιορισμούς στον κανόνα ότι βούληση του συνόλου είναι η βούληση της πλειοψηφίας. Πρέπει να μη μπορούν να θιγούν των μειοψηφιών κάποια δικαιώματα, που έχουν προαποφασιστεί συνταγματικά στη βάση διεθνών αποφάσεων, όπως από τον ΟΗΕ, Ευρωπαϊκή Ένωση κλπ.
