«Όπου κι αν λάχω κατοικία, δεν μ’ απολείπουν οι καρποί… είμ’ η ελιά η τιμημένη» (Κωστής Παλαμάς).
Κάθε τόπος έχει ιδιαιτερότητες. Σ’ εμάς έλαχαν δύο. Μια είναι η θέση μας στη διασταύρωση μεταξύ των τριών παραδοσιακών Ηπείρων, Ευρώπης, Ασίας, Αφρικής. Κάποτε, για να ταξιδέψει κάποιος από τη μια Ήπειρο στην άλλη, π.χ. έμπορος, έπρεπε σχεδόν υποχρεωτικά να περάσει από τον τόπο που σήμερα ονομάζεται Ελλάδα. Σ’ αυτό τον τόπο κάποιο κέρδος άφηνε. Μπορεί να ήταν αγαθά, αλλά και, προπάντων, συνήθειες από άλλους ξένους τόπους. Η ανακάλυψη των νέων χωρών, Αμερικής, Ωκεανίας κ.λπ., μείωσε τη σημασία αυτής της ιδιαιτερότητας, χωρίς, ωστόσο, να την εξαλείψει. Αυτός είναι ο λόγος που πάμπολλοι ισχυροί του κόσμου λιμπίζονται τη χώρα μας, αφαιρώντας όσο γίνεται περισσότερο την επίδραση των γηγενών κατοίκων πάνω της. Αυτό το διεθνές ενδιαφέρον έχει επικεντρώσει συχνά πάνω στην πατρίδα μας την προσοχή του κόσμου όλου. Η άλλη είναι για μένα το ίδιο σημαντική, μόνο που έχει μεγαλύτερη σημασία για μας παρά για τους ξένους.
Δεν ξέρω αν πολλοί άλλοι τόποι με γεωγραφική έκταση όσο η Ελλάδα έχουν τόση ανάγλυφη ανομοιομορφία όσο η πατρίδα μας. Αυτό έχει πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Ευθύνη μας είναι να εκμεταλλευτούμε τα θετικά της. Η γεωγραφία ορίζει το κλίμα κάθε περιοχής και, επομένως, τις ασχολίες των κατοίκων. Οι βουνήσιοι είναι κυρίως βοσκοί ή ληστές. Οι πεδινοί κυρίως αγρότες, τσιφλικάδες ή κολίγοι. Οι νησιώτες και παράλιοι κυρίως ψαράδες, έμποροι ή πειρατές. Κι όλοι αυτοί, με διαφορετικές εμπειρίες και συνήθειες, ήταν δίπλα ο ένας στον άλλον, με κοινή γλώσσα. Ο ορεινός, όταν άκουγε τη λέξη δέντρο, σκεφτόταν το έλατο ή την οξιά, ο πεδινός την ελιά και τη συκιά, ο θαλασσινός το αρμυρίκι. Ο Έλληνας όμως, επικοινωνώντας με άλλους Έλληνες, διέθετε για τη λέξη «δέντρο» ένα τόσο ευρύ φάσμα εικόνων για την ίδια έννοια. Και να ένας από τους λόγους για την ευρύτητα της διανόησης των προγόνων μας. Από την άλλη, η επαφή μεταξύ τους μπορεί να ήταν συμπληρωματική (δημιουργικά εμπορική) ή μιμητική (με στοιχεία υποταγής) ή και ανταγωνιστική, συγκρουσιακή. Τόσα χρόνια η Ελληνική Επανάσταση, και οι Έλληνες δεν κατάφεραν να έχουν μια γενικευμένη οργάνωση στρατού, πάλευε καθένας για πάρτη του. Ίδια ήταν η κατάσταση στην αρχαιότητα, όπου κάθε πόλη ήταν διαφορετικό κράτος.
Κι όμως, οι συνθήκες με τον καιρό αλλάζουν. Ζούμε τον εφιάλτη της αλλαγής του κλίματος που σε λιγότερο από έναν αιώνα, αν στο μεταξύ δεν αλλάξουμε μυαλά, θα κάνει τον πλανήτη μας ακατοίκητο. Ήδη το βλέπομε. Πυρκαγιές, πλημμύρες, ξηρασία κ.λπ. γίνονται ολοένα και πιο συχνές. Παραδοσιακά η χώρα μας ήταν κατάλληλη για ένα ιερό προϊόν, το λάδι. Το λάδι είναι από τις πιο υγιεινές τροφές που υπάρχουν. Είναι παγκόσμια αναγνωρισμένο, ιδίως με έρευνες που έχουν κάνει Ισπανοί επιστήμονες. Διάβασα στην «Καθημερινή» ότι σε έναν παγκόσμιο διαγωνισμό τα ελληνικά ελαιόλαδα αποτελούσαν το 43% του συνόλου των διαγωνιζομένων, αλλά μόνον έξι απέσπασαν την υψηλότερη διάκριση. Ενώ εξακολουθούμε να εξάγουμε σημαντικές ποσότητες ελαιολάδου χύμα, σε χαμηλές τιμές, το επανεισάγομε τυποποιημένο πανάκριβα. Πέρυσι, με σημαντική ξηρασία, μειώθηκε σημαντικά η παραγωγή λαδιού και η τιμή του ανέβηκε στον ουρανό. Με το θερμαινόμενο και πιο ξηρό κλίμα υπάρχει μια μετακίνηση της ελαιοκαλλιέργειας προς τον Βορρά, αλλά και οριζόντια σε όλο τον κόσμο. Σε λίγο θα αγοράζουμε λάδι από τη Βουλγαρία και το Πακιστάν.
Οι πολιτικές σχεδόν όλων των διαδοχικών κυβερνήσεων στον τόπο μας δημιούργησαν ισχυρά κίνητρα για να εγκαταλείψουν οι κάτοικοι την επαρχία και να συγκεντρωθούν στα μεγάλα κέντρα, ιδίως Αθήνα, Θεσσαλονίκη. Συγχρόνως, οι εξουσίες μεταφέρουν την ευθύνη στους πολίτες. «Φταίει η αστυφιλία των Ελλήνων». Καλά, την εποχή του παππού μου το ελληνικό γένος δεν είχε αστυφιλία; Τότε οι πολλοί Έλληνες κατοικούσαν στην περιφέρεια, παρήγαν και έτρεφαν τα άστεα, όπου οι κάτοικοι κυρίως κατανάλωναν. Σε πάνω από τα μισά άρθρα που δημοσιεύω τονίζω την ανάγκη να επανοικισθούν τα εγκαταλειμμένα νησιά μας, που πρέπει να γίνουν ενεργοπαραγωγά. Να μετατρέπουν τον ήλιο, τους ανέμους, τα κύματα σε ηλεκτρική ενέργεια και τον θαλάσσιο πλούτο σε ιχθυο-, οστρακο-, μαλακιοκαλλιέργειες κ.λπ. Ήδη κρούεται ο κώδωνας κινδύνου. Πρέπει να επανοικισθούν και να ζωντανέψουν οι εγκαταλειμμένες περιοχές στα βουνά μας, όπου ερειπώνονται θλιμμένα τα σπίτια που ανέθρεψαν τους γονείς και τους παππούδες μας. Η επέκταση της καλλιέργειας της ελιάς σε υψηλότερα επίπεδα είναι ένας από τους σκοπούς. Η θερμοκρασία σε υψίπεδα των 700 μέτρων είναι σημαντικά χαμηλότερη από ό,τι στις πεδιάδες, όπου επικρατεί ο «λίβας που καίει τα σπαρτά».
Θυμίζω κάποια πλεονεκτήματα της επανοίκησης των εγκαταλειμμένων περιοχών μας, πέρα από τα όσα ανέφερα παραπάνω. Για τα νησιά, η παρουσία οικονομικής δραστηριότητας δικαιολογεί, λέει το διεθνές δίκαιο, την ύπαρξη ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας. Η παραγωγή ενέργειας εκεί γίνεται χωρίς ρύπανση του περιβάλλοντος και χωρίς να ακυρώνει χώρο αφιερωμένο σε άλλους δημιουργικούς σκοπούς. Η δημιουργία ελαιώνων στις πλαγιές των βουνών και στα υψίπεδα εμποδίζει τον σχηματισμό χειμάρρων που ξεπλένουν το χώμα, επιτείνοντας την ερήμωση, ενώ επιβραδύνει τη ροή των νερών, έτσι που προλαβαίνουν να απορροφηθούν και να αποθηκευτούν στις φυσικές υπόγειες δεξαμενές των βουνών.
Η κρατική πολιτική οφείλει να δώσει κίνητρα. Όχι επιδοτήσεις για να πάει να μείνει κάποιος στην επαρχία. Αυτός θα πάρει την επιδότηση για να ζει στη μεγαλούπολη. Τα κίνητρα να είναι π.χ. απαλλαγή από φόρους για όποιον είναι μόνιμα εγκαταστημένος στην περιοχή. Επιδοτήσεις στους αντίστοιχους δήμους για να εκσυγχρονιστούν, π.χ. σε ένα αναπτυξιακό πρόγραμμα άρτια καταρτισμένο, επιδοτούνται τα έργα με ποσά ίσα με εκείνα που μάζεψε από τους πολίτες του ο αντίστοιχος δήμος (ή περιφέρεια). Θυμίζω ότι η επιδότηση δεν είναι δάνειο, είναι δωρεά. Το κράτος ολόκληρο θα ωφεληθεί από την αύξηση της παραγωγής στον τόπο. Παράλληλα, το κράτος στέλνει εκεί υποχρεωτικά δημόσιους υπαλλήλους, γιατρούς, δασκάλους, τραπεζίτες, ταχυδρόμους κ.λπ. Μια τέτοια ανάπτυξη απαιτεί και βελτίωση των δημόσιων συγκοινωνιών, όπως σιδηροδρομικών γραμμών στη στεριά και πολλών σύγχρονων πλοιαρίων (αντί των παραδοσιακών καϊκιών) για τα νησάκια, που κινούνται με ηλεκτροπαραγωγό αιολική ενέργεια (αντί των ιστίων) και φωτοβολταϊκών επιφανειών τους. Δουλειές για ανέργους. Ως προς το πόσιμο νερό, για τα βουνά δεν υπάρχει πρόβλημα. Τα δάση και οι ελαιώνες εξατμίζονται με τον ήλιο και δημιουργούν βροχή. Ως προς τα ερημονήσια, η λύση είναι βέβαια η αφαλάτωση του θαλασσινού νερού και μάλιστα με τρόπους που να μην ρυπαίνουν.
