Φοιτητική ζωή στα Γιάννενα με… το κομπιουτεράκι στο χέρι

Όμως, αυτή η εμπειρία ενηλικίωσης έρχεται αντιμέτωπη με το ζήτημα της ακρίβειας, που έχει μετατραπεί σε βασικό παράγοντα πίεσης για κάθε νοικοκυριό. Δε θα μπορούσαν, φυσικά, να μείνουν ανεπηρέαστοι οι φοιτητές, οι οποίοι καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα σε ενοίκια που αυξάνονται, λογαριασμούς που «φουσκώνουν» -ιδιαίτερα τους χειμερινούς μήνες- και βασικά αγαθά που γίνονται ολοένα και πιο ακριβά. Σε μια πόλη με βαρύ χειμώνα, όπου η θέρμανση δεν είναι πολυτέλεια αλλά ανάγκη, το κόστος ζωής αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Τα Γιάννενα θεωρούνταν για χρόνια μια σχετικά «προσιτή» επιλογή για όσους ξεκινούσαν τις σπουδές τους μακριά από το σπίτι. Σήμερα, ωστόσο, η εικόνα αυτή μοιάζει να μεταβάλλεται. Η αναζήτηση στέγης συχνά θυμίζει «αγώνα δρόμου», με περιορισμένη διαθεσιμότητα και τιμές που δε συμβαδίζουν πάντα με τις οικονομικές δυνατότητες ενός μέσου νοικοκυριού. Την ίδια στιγμή, το κόστος για τρόφιμα, μετακινήσεις και βασικές καθημερινές ανάγκες διαμορφώνει ένα σταθερό και απαιτητικό οικονομικό πλαίσιο, το οποίο επηρεάζει ουσιαστικά την εμπειρία των νέων που επιλέγουν την πόλη για τις σπουδές τους.
Φοιτητική ζωή δε σημαίνει μόνο να βγαίνει το ενοίκιο και το σούπερ μάρκετ. Σημαίνει κοινωνική ζωή, ψυχική ηρεμία και ελεύθερος χρόνος. Σημαίνει να μπορείς να ζεις κανονικά και όχι απλώς να επιβιώνεις. Για πολλούς, η δουλειά παράλληλα με τη σχολή δεν είναι πια επιλογή, αλλά μονόδρομος, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τις σπουδές και την καθημερινότητά τους.
Στο ρεπορτάζ που ακολουθεί, αφήνουμε τους ίδιους τους φοιτητές των Ιωαννίνων να μιλήσουν για την πραγματικότητα που βιώνουν. Πόσα φεύγουν τελικά κάθε μήνα; Πού ζορίζονται περισσότερο; Τι θεωρείται πλέον «πολυτέλεια» και τι αυτονόητο; Μπορεί ένας φοιτητής σήμερα να ζήσει αξιοπρεπώς;
Από την δυσκολία εύρεσης σπιτιού, τις αυξήσεις των τιμών σε καθημερινά προϊόντα, έως και τα προβλήματα μετακίνησης, οι απαντήσεις τους καταγράφουν μια καθημερινότητα που δεν αποτυπώνεται πάντα σε σταθερούς αριθμούς, αλλά καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την εμπειρία της φοιτητικής ζωής τους στην πόλη.
Στο ρεπορτάζ συμμετέχουν φοιτητές από διαφορετικές σχολές και έτη, ώστε να υπάρξει μια σφαιρική εικόνα για το πώς βιώνει ο καθένας την ακρίβεια, ανάλογα με τις ανάγκες και το πρόγραμμα της δικής του σχολής.

Η πρόκληση της πρώτης εγκατάστασης

Η αναζήτηση στέγης στα Γιάννενα εξελίσσεται συχνά σε έναν εξαντλητικό «αγώνα δρόμου». Η χρονική στιγμή της αναζήτησης παίζει καθοριστικό ρόλο, καθώς η εύρεση διαμερίσματος στα τέλη Σεπτεμβρίου αποδεικνύεται δύσκολη. Ήδη οι τιμές των ενοικίων έχουν αυξηθεί και συνεχίζουν να αυξάνονται ανεξαρτήτως της εποχής, με το μεγαλύτερο μέρος των σπιτιών στο κέντρο να έχει ήδη ενοικιαστεί, οι διαθέσιμες επιλογές είναι ελάχιστες και οι τιμές αισθητά αυξημένες συγκριτικά με το παλαιότερα.
Τα Γιάννενα, πάντως, παραμένουν σε μια «ενδιάμεση» κατάσταση συγκριτικά με άλλα αστικά κέντρα. Μπορεί το κόστος να είναι μεγαλύτερο από μικρές επαρχιακές πόλεις, αλλά η πόλη είναι πιο προσιτή από τα μεγάλα αστικά κέντρα. «Σε σχέση με την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, όπου τα ενοίκια έχουν ανέβει αδικαιολόγητα και η συγκατοίκηση είναι συχνή λύση, τα Γιάννενα είναι ακόμα σε πολύ καλύτερη κατάσταση», εξηγεί η Μαριάννα, φοιτήτρια στο Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών.
Η Βασιλεία, φοιτήτρια στο Τμήμα Βιολογικών Εφαρμογών και Τεχνολογιών, σημειώνει πως σε αυτές τις συνθήκες οι πληροφορίες «από στόμα σε στόμα» παραμένουν το πιο δυνατό «όπλο», καθώς τα ενοίκια αγγίζουν πλέον τα 350 ευρώ.
Στο κόστος του ενοικίου προστίθενται οι λογαριασμοί ρεύματος, νερού και ίντερνετ, οι οποίοι ειδικά στα Γιάννενα αποτελούν μια διόλου αμελητέα δαπάνη. Οι χαμηλές θερμοκρασίες και η έντονη υγρασία καθιστούν τη θέρμανση βασική ανάγκη, γεγονός που οδηγεί σε κατακόρυφη αύξηση των εξόδων κατά τους χειμερινούς μήνες. «Ακόμη και τους καλοκαιρινούς μήνες οι λογαριασμοί φτάνουν στα 70 ευρώ, αλλά τον χειμώνα φεύγουν άνετα 100-120 ευρώ καθώς οι τιμές εκτοξεύονται», επισημαίνει η Ελπινίκη, φοιτήτρια στο Τμήμα Λογοθεραπείας, υπογραμμίζοντας παράλληλα πως «η ύπαρξη κεντρικής αντί για αυτόνομη θέρμανση επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τον οικογενειακό προϋπολογισμό.
Ακόμα κι αν βρεις σπίτι λίγο πιο μακριά για να γλιτώσεις χρήματα, ταλαιπωρείσαι στις μετακινήσεις. Το κόστος τους παραμένει σε προσιτά επίπεδα, με τη μηνιαία φοιτητική κάρτα να κοστίζει 20 ευρώ και το μεμονωμένο εισιτήριο 0,70 λεπτά. Ωστόσο, η οικονομική αυτή πλευρά επισκιάζεται από τη μεγάλη ταλαιπωρία που αντιμετωπίζουν οι φοιτητές στην καθημερινότητά τους. Ενώ η σύνδεση με την Πανεπιστημιούπολη Α΄ έχει συχνά δρομολόγια, η πρόσβαση προς την Πανεπιστημιούπολη Β΄ έχει αραιά δρομολόγια και έντονο συνωστισμό. «Είμαστε σαν τις σαρδέλες, όταν τελικά μπούμε», περιγράφει χαρακτηριστικά η Κατερίνα, φοιτήτρια στο Τμήμα Λογοθεραπείας, υπογραμμίζοντας πως η έλλειψη χώρου στα λεωφορεία την αναγκάζει συχνά να καταφεύγει στη λύση του ταξί, γεγονός που ανατρέπει τον αρχικό οικονομικό προγραμματισμό.
Για τη Μαρία, φοιτήτρια στο Τμήμα Νοσηλευτικής, η λύση βρίσκεται στη μείωση των ενοικίων και του κόστους μετακίνησης αλλά και αύξηση των δρομολογίων. «Μιλάμε για βασικά πράγματα, όπως η στέγη και η μετακίνηση. Αυτά θα έπρεπε να είναι προσιτά σε όλους», καταλήγει.

Το κόστος της καθημερινότητας

Η πίεση συνεχίζεται και στο ταμείο του σούπερ μάρκετ, εκεί που ο πληθωρισμός φαίνεται στην πράξη. Είναι ενδεικτικό ότι, ενώ στο ξεκίνημα των σπουδών οι μηνιαίες αγορές στο σούπερ μάρκετ καλύπτονταν με περίπου 70 ευρώ, σήμερα το ποσό αυτό έχει εκτοξευθεί πάνω από τα 100 ευρώ, με τις εβδομαδιαίες ανάγκες για τα απολύτως απαραίτητα να αγγίζουν πλέον τα 30 ευρώ την εβδομάδα. «Από τα τρόφιμα μέχρι τα προϊόντα υγιεινής, οι τιμές έχουν ακριβύνει σε απελπιστικό βαθμό», επισημαίνει η Βασιλίνα, φοιτήτρια στο Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών, περιγράφοντας την έντονη πίεση που δέχεται το φοιτητικό πορτοφόλι από τις συνεχείς ανατιμήσεις στα ράφια.
Με αυτά τα δεδομένα, μια απλή έξοδος για φαγητό ή ποτό καταλήγει να θεωρείται πολυτέλεια, με αποτέλεσμα η φοιτητική λέσχη και το μαγείρεμα στο σπίτι να αποτελούν πλέον τις μόνες βιώσιμες λύσεις για τη διαχείριση του μηνιαίου προϋπολογισμού. Με την τιμή ενός καφέ να κυμαίνεται πλέον μεταξύ 3,50 και 4,50 ευρώ και το fast food να ξεκινά από τα 5 ευρώ, μια απλή έξοδος μπορεί εύκολα να αγγίξει τα 20 ευρώ. «Δε συμφέρει να τρως έξω συχνά. Δεν είναι για κάθε μέρα, αν συνδυάσεις καφέ, φαγητό και ποτό», αναφέρει η Αναστασία, φοιτήτρια στο Τμήμα Λογοθεραπείας, εξηγώντας τους λόγους για τους οποίους η πλειοψηφία των φοιτητών περιορίζει πλέον τις εξόδους της στις απολύτως απαραίτητες.

Κόστος και για τις… δωρεάν σπουδές

Πέρα από το γενικό κόστος διαβίωσης, συγκεκριμένες σχολές επιβαρύνουν τους φοιτητές με σημαντικά πρόσθετα έξοδα για τον αναγκαίο εξοπλισμό και τη δημιουργία των εργασιών τους. Στο Τμήμα Αρχιτεκτονικής, το κόστος για μακέτες, εκτυπώσεις μεγάλων διαστάσεων και εξειδικευμένα υλικά καλύπτεται αποκλειστικά από τους ίδιους τους φοιτητές, καθώς η σχολή δεν παρέχει τους απαιτούμενους πόρους. «Τις περιόδους της εξεταστικής τα έξοδα φτάνουν τα 50 ευρώ, ενώ μόνο για να ξεκινήσω στο πρώτο έτος χρειάστηκα 100 ευρώ σε υλικά», αναφέρει η Μυρτώ, περιγράφοντας την οικονομική πίεση που προστίθεται στις ακαδημαϊκές υποχρεώσεις.
Την εικόνα αυτή συμπληρώνει ο συμφοιτητής της Κώστας, σημειώνοντας πως οι μηνιαίες δαπάνες για υλικά κυμαίνονται από 25 έως 60 ευρώ, ανάλογα με το εξάμηνο και τον φόρτο εργασιών. Επομένως για να φοιτήσει κάποιος σε αυτό το τμήμα, θα πρέπει να έχει την οικονομική άνεση για να μπορέσει να ανταπεξέλθει στις απαιτήσεις: «Χρειάζεται καλή διαχείριση χρημάτων, ειδικά στην εξεταστική, που το ποσό ανεβαίνει».

Υπάρχουν επιλογές

Παρά το κύμα ακρίβειας, τα Γιάννενα διατηρούν ακόμα τη φήμη μιας πόλης που προσφέρει ποικιλία επιλογών για όλα τα πορτοφόλια. Τα άπειρα μεζεδοπωλεία επιτρέπουν στους φοιτητές να πραγματοποιούν οικονομικότερες εξόδους συγκριτικά με άλλες μεγάλες πόλεις. «Θα μοιραστείς το ποσό και θα φας τον μεζέ σου, πράγμα που είναι σπάνιο αλλού», επισημαίνει η Κωνσταντίνα, φοιτήτρια στο Τμήμα Αγωγής και Φροντίδας στην Πρώιμη Παιδική Ηλικία. Ωστόσο, η διατήρηση μιας καθημερινότητας που περιλαμβάνει τα βασικά ψώνια και παράλληλες δραστηριότητες, όπως η συνδρομή σε ένα γυμναστήριο, χοροί, σινεμά, απαιτούν έναν μηνιαίο προϋπολογισμό που αγγίζει τα 250 με 300 ευρώ, χωρίς σε αυτά να υπολογίζεται το κόστος του ενοικίου. Σύμφωνα με την Κωνσταντίνα, αυτό το ποσό είναι αρκετό για μια σχετικά άνετη διαβίωση: «Πιο κάτω θα πρέπει να θυσιάσεις κάτι για να έχεις αυτό που χρειάζεσαι».
«Η πόλη σου δίνει τη δυνατότητα να αποδράσεις στη φύση χωρίς να βγαίνεις εκτός προγράμματος», εξηγεί ο Δημήτρης, φοιτητής στο Τμήμα Βιολογικών Εφαρμογών και Τεχνολογιών. Ωστόσο, παραμένει ρεαλιστής για το κόστος ζωής, σημειώνοντας πως οι υψηλές τιμές είναι πλέον γενικό φαινόμενο και τα Γιάννενα δεν αποτελούν εξαίρεση. Η πόλη προσφέρει τα εφόδια για μια αξιοπρεπή κοινωνική ζωή με δρόμους που δεν αδειάζουν ποτέ.

Κλειδί ο έλεγχος δαπανών

Στην πράξη, ο μόνος τρόπος για να αποφευχθεί η οικονομική αστάθεια είναι ο διαρκής έλεγχος των καθημερινών δαπανών όσο αγχωτικό και αν γίνεται για τους φοιτητές. Αυτός ο προϋπολογισμός συχνά ανατρέπεται από εξωγενείς παράγοντες, όπως βλάβες ή καθυστερήσεις στις πληρωμές όσων εργάζονται παράλληλα με τις σπουδές τους. «Πάντα προσέχω τι χαλάω, για να έχω αυτά που χρειάζομαι αργότερα», αναφέρει η Κωνσταντίνα, εξηγώντας πως η συνέπεια στον έλεγχο του μπάτζετ είναι απαραίτητη.
Η μετάβαση στη φοιτητική ζωή αποτελεί συχνά ένα απότομο μάθημα οικονομικής διαχείρισης, ειδικά για όσους καλούνται να λειτουργήσουν για πρώτη φορά με έναν αυστηρά καθορισμένο μηνιαίο προϋπολογισμό. «Προτιμώ να μην κάνω ανούσια έξοδα σε εξόδους και φροντίζω να έχω σίγουρα πρώτα φαγητό στο σπίτι», αναφέρει χαρακτηριστικά η Θεοδώρα, φοιτήτρια στο Τμήμα Βιολογικών Εφαρμογών και Τεχνολογιών. Για πολλούς φοιτητές, η νέα αυτή πραγματικότητα συνοδεύεται από σημαντικούς περιορισμούς σε δραστηριότητες που παλαιότερα ήταν λίγο πιο εύκολες.

Πάνε μαζί η εργασία και η σχολή;

Αυτή η στενότητα οδηγεί πολλούς στο να ψάχνουν δουλειά παράλληλα με τη σχολή, όχι για χόμπι, αλλά για να μην επιβαρύνουν άλλο τους γονείς τους. Η Μαίρη, 20 ετών, φοιτήτρια στο Τμήμα Αγωγής και Φροντίδας στην Πρώιμη Παιδική Ηλικία, εργάζεται όποτε το επιτρέπει το πρόγραμμά της, κυρίως για να καλύπτει δικά της έξοδα, όπως ταξίδια και δραστηριότητες, χωρίς να επιβαρύνει την οικογένειά της. «Έτσι νιώθω μια παραπάνω ασφάλεια και δεν ανησυχώ για το αν πιέζω τους γονείς μου οικονομικά», εξηγεί. Ο συνδυασμός δουλειάς και σχολής είναι πολλές φορές δύσκολος, ειδικά στην εποχή της εξεταστικής, κάνοντας την πιο ρεαλιστική και βιώσιμη λύση για τους περισσότερους φοιτητές την καλοκαιρινή σεζόν, όπου οι υποχρεώσεις για τις σχολές τους βρίσκονται σε παύση.