Πλαστικά μπουκάλια, σακούλες, κουτιά αναψυκτικών, χαρτόκουτα και κάθε λογής απορρίμματα ανάμεσα σε θάμνους και ξερά χόρτα. Αυτή είναι η εικόνα που καταγράφουν οι πρόσφατες φωτογραφίες από το πάρκο στα Λακκώματα, κάτω από το Εικαστικό Εργαστήριο του Δήμου Ιωαννιτών.
Έναν χώρο που κάποτε διέθετε μεγάλα δέντρα, πυκνή βλάστηση και φυσική σκιά, αποτελώντας καθημερινό σημείο αναψυχής για τους κατοίκους της συνοικίας.
Η ανάπλαση που πραγματοποιήθηκε τα προηγούμενα χρόνια άλλαξε ριζικά τη φυσιογνωμία του. Το πάρκο απέκτησε νέες διαδρομές, κατασκευές και χρήσεις, έχασε όμως μεγάλο μέρος της παλιάς του βλάστησης. Οι νέες φυτεύσεις δεν έχουν αναπληρώσει την προηγούμενη δενδροκάλυψη και σήμερα αρκετές παρουσιάζουν περιορισμένη ανάπτυξη ή εμφανή ξερά τμήματα.
Και μαζί με την κατάσταση του πρασίνου, έρχεται να προστεθεί η εικόνα εγκατάλειψης που δημιουργούν τα διάσπαρτα σκουπίδια.
Από τον σχεδιασμό στην παράδοση
Η ιστορία της ανάπλασης ξεκινά το 2018, όταν ο Δήμος Ιωαννιτών δρομολόγησε την παρέμβαση στο πάρκο Κουραμπά – Λακκωμάτων, επιδιώκοντας χρηματοδότηση από το Πράσινο Ταμείο.
Τον Απρίλιο του 2019 εγκρίθηκε η χρηματοδότηση, με αρχικό προϋπολογισμό 900.000 ευρώ, εκ των οποίων 500.000 ευρώ από το Πράσινο Ταμείο και το υπόλοιπο ποσό από δημοτικούς πόρους.
Η μελέτη προέβλεπε, μεταξύ άλλων, οριοθετημένο χώρο για σκύλους, υπαίθριο αμφιθέατρο, καθιστικά, μικρό αναψυκτήριο και βελτίωση των προσβάσεων, με στόχο τη λειτουργική σύνδεση του πάρκου με τον γειτονικό Κουραμπά.
Το έργο χρειάστηκε να επαναδημοπρατηθεί το 2020, λόγω παραλείψεων στις διαδικασίες δημοσιότητας του αρχικού διαγωνισμού. Η σύμβαση υπογράφηκε τελικά τον Ιανουάριο του 2021, με συμβατικό ποσό περίπου 505.800 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ.
Την άνοιξη του ίδιου έτους ξεκίνησαν οι εργασίες, με την απομάκρυνση της αυτοφυούς βλάστησης και μεγάλων πεύκων. Για την κοπή των δέντρων είχε προβληθεί το ζήτημα της ηλικίας τους και της επικινδυνότητας ενδεχόμενης πτώσης, ιδιαίτερα λόγω της κλίσης του εδάφους. Η αντικατάστασή τους με νέα είδη αποτελούσε μέρος της παρέμβασης.
Η ασφάλεια των επισκεπτών είναι ασφαλώς απαραίτητη. Ωστόσο, η φύτευση ενός νεαρού δέντρου δεν αποκαθιστά αυτομάτως τη σκιά και την περιβαλλοντική προσφορά εκείνου που απομακρύνθηκε. Χρειάζονται χρόνια ανάπτυξης και, κυρίως, συστηματική φροντίδα.
Το αναπλασμένο πάρκο παραδόθηκε στους πολίτες στις 2 Οκτωβρίου 2023. Την ίδια ημέρα έγινε και η διοικητική παραλαβή του πρασίνου, με την ευθύνη της συντήρησής του να περνά στην αρμόδια υπηρεσία του Δήμου.
Η σημερινή εικόνα και οι προβλέψεις για τη συντήρηση
Σχεδόν τρία χρόνια αργότερα, η φωτογραφική καταγραφή δείχνει ότι το πάρκο χρειάζεται πολύ περισσότερη προσοχή από αυτήν που αποτυπώνεται σήμερα στην εικόνα του.
Στα επικλινή τμήματα κυριαρχεί η ξερή χαμηλή βλάστηση. Οι νεαρές φυτεύσεις δεν έχουν αναπτύξει την αναμενόμενη σκιά, ενώ σε αρκετά σημεία εμφανίζουν ξερά τμήματα. Ανάμεσά τους βρίσκονται συσσωρευμένα απορρίμματα, ακόμη και μέσα στους θάμνους, μακριά από τις κύριες διαδρομές.
Δεν πρόκειται για ένα μεμονωμένο σημείο που χρειάζεται καθάρισμα. Οι φωτογραφίες αποτυπώνουν την παρουσία σκουπιδιών σε διαφορετικά σημεία του πρανούς, κατά μήκος των πεζουλιών και μέσα στη βλάστηση.
Το γεγονός ότι κάποιοι εγκαταλείπουν τα απορρίμματά τους όπου βρουν δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για την παραμονή τους εκεί. Ιδιαίτερα σε ένα πάρκο με έντονες κλίσεις, όπου ό,τι αφήνεται στα ψηλότερα επίπεδα μπορεί εύκολα να καταλήξει στο χώμα και ανάμεσα στις φυτεύσεις.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και όσα προβλέπονται στα ίδια τα δημοτικά έγγραφα.
Σε διακήρυξη του Μαΐου 2024 για εργασίες συντήρησης κοινόχρηστων χώρων πρασίνου, το πάρκο Κουραμπά – Λακκωμάτων καταγράφεται στους πίνακες χορτοκοπής με 0,20 στρέμματα αρδευόμενου και 2,50 στρέμματα μη αρδευόμενου τμήματος.
Η συγκεκριμένη καταγραφή αφορά τις επιφάνειες χορτοκοπής και δεν σημαίνει ότι τα δέντρα δεν ποτίζονται. Δημιουργεί, ωστόσο, εύλογα ερωτήματα για τη λειτουργία του αρδευτικού δικτύου και τη φροντίδα των φυτεύσεων.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι στις τεχνικές προδιαγραφές της ίδιας διακήρυξης προβλέπεται η συλλογή και απομάκρυνση των σκουπιδιών πριν από τις εργασίες χορτοκοπής.
Πώς εφαρμόζονται, λοιπόν, στην πράξη οι προβλέψεις αυτές; Πόσο συχνά καθαρίζεται ο χώρος και με ποιο πρόγραμμα πραγματοποιούνται οι εργασίες συντήρησης;
Και, κυρίως, πόσα από τα δέντρα που προβλέπονταν στην αρχική μελέτη βρίσκονται σήμερα σε καλή κατάσταση; Έχουν αντικατασταθεί όσα δεν επιβίωσαν; Σε ποια κατάσταση βρίσκεται το αρδευτικό δίκτυο;
Πρόκειται για συγκεκριμένα στοιχεία που η αρμόδια υπηρεσία μπορεί να παρουσιάσει, ώστε να υπάρχει σαφής εικόνα για την εξέλιξη του πρασίνου μετά την παράδοση του έργου.
Η ανάπλαση δεν τελειώνει με την εργολαβία
Η περίπτωση των Λακκωμάτων επαναφέρει και έναν ευρύτερο προβληματισμό για τις αναπλάσεις στα Ιωάννινα.
Τα τελευταία χρόνια σημαντικοί δημόσιοι χώροι αλλάζουν μορφή, αποκτούν νέες υποδομές και διαφορετικές χρήσεις. Ωστόσο, η προσθήκη κατασκευών δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ανεξάρτητα από τη διατήρηση της υπάρχουσας βλάστησης.
Στην ανάπλαση του Πάρκου Πυρσινέλλα, για παράδειγμα, εγκρίθηκαν το 2025 τροποποιήσεις στις χαράξεις διαδρομών με στόχο την αποφυγή κοπής δέντρων και την καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό περιβάλλον.
Μια πρόβλεψη που αναδεικνύει ότι η προστασία του υπάρχοντος πρασίνου μπορεί και πρέπει να αποτελεί ουσιαστικό μέρος του σχεδιασμού.
Η περιβαλλοντική αξία μιας ανάπλασης δεν μετριέται μόνο με τον αριθμό των νέων φυτεύσεων, αλλά και με όσα δέντρα διατηρούνται, όσα επιβιώνουν και όσα καταφέρνουν τελικά να αναπτυχθούν.
Στα Λακκώματα, όμως, υπάρχει και ένα δεύτερο, εξίσου σημαντικό ζήτημα: η καθημερινή κατάσταση ενός πάρκου που βρίσκεται δίπλα σε κατοικίες, εκπαιδευτικές και πολιτιστικές δομές, μέσα σε μια πυκνοδομημένη γειτονιά.
Η τουριστική ανάπτυξη των Ιωαννίνων και οι προσπάθειες αναβάθμισης της εικόνας της πόλης δεν μπορούν να αφήνουν στο περιθώριο τους χώρους που χρησιμοποιούν καθημερινά οι κάτοικοί της. Τα πάρκα των γειτονιών δεν είναι λιγότερο σημαντικά από τους κεντρικούς δημόσιους χώρους.
Το πάρκο των Λακκωμάτων απέκτησε νέες υποδομές. Εκείνο που χρειάζεται σήμερα είναι να αποκατασταθεί η φροντίδα του πρασίνου και να αντιμετωπιστεί ουσιαστικά το πρόβλημα της καθαριότητας.
Γιατί σχεδόν τρία χρόνια μετά την παράδοσή του, τα ξερά φυτά και τα σκουπίδια ανάμεσα στις νέες κατασκευές δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως δευτερεύουσες εκκρεμότητες. Είναι μέρος της σημερινής εικόνας του έργου. Και γι’ αυτήν χρειάζονται συγκεκριμένες απαντήσεις και, κυρίως, συγκεκριμένες και συστηματικές παρεμβάσεις.
