Προτάσεις για μια νέα ευρωπαϊκή ατζέντα υπαίθρου

Στο πλαίσιο εκδήλωσης με θέμα «Η ύπαιθρος σε οριακό σημείο: Δημογραφικό, ερημοποίηση, περιφερειακή ανάπτυξη & ενεργειακή αυτονομία», που πραγματοποιήθηκε την Κυριακή στο Ραπτόπουλο Ευρυτανίας, υπογράφηκε η Διακήρυξη για τους Μικρούς Ορεινούς Δήμους και τα Μικρά Νησιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με κεντρικό μήνυμα ότι η εδαφική συνοχή δεν είναι «δευτερεύουσα επιλογή», αλλά θεμέλιο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και της δημοκρατικής νομιμοποίησης.
Η Διακήρυξη ζητά, μεταξύ άλλων, θεσμική αναγνώριση των μόνιμων μειονεκτημάτων (άρθρο 174 ΣΛΕΕ) και συστηματική ενσωμάτωση της εδαφικής διάστασης σε όλες τις πολιτικές, ισχυρή και θεσμικά αυτόνομη Πολιτική Συνοχής στο επόμενο ΠΔΠ, ολοκληρωμένες πολιτικές δημογραφικής ανθεκτικότητας (εργασία, στέγαση, υγεία, παιδεία), ενίσχυση συνδεσιμότητας και ψηφιακής ισότητας ως βασικών δημόσιων υποδομών, πολιτικές κλιματικής προσαρμογής και προστασίας του νερού ως στρατηγικού δημόσιου αγαθού, απλοποίηση διαδικασιών και τεχνική υποστήριξη για μικρούς δήμους και στήριξη της δημιουργίας κοινωνικών παρατηρητηρίων σε μικρούς ορεινούς δήμους και μικρά νησιά.
Στην ομιλία του, ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ υπογράμμισε ότι η Πολιτική Συνοχής είναι «θεμελιώδης ευρωπαϊκή πολιτική αλληλεγγύης, ανάπτυξης και ίσων ευκαιριών» και ξεκαθάρισε πως οι πόροι της δεν μπορεί να υπερσυγκεντρώνονται, αλλά πρέπει να παραμείνουν ισχυροί, επαρκείς και αποκεντρωμένοι, με πραγματικό ρόλο για Περιφέρειες και Δήμους.
Παράλληλα, ανέδειξε συγκεκριμένες προτάσεις για μια νέα ευρωπαϊκή ατζέντα υπαίθρου, όπως μεταφορικό ισοδύναμο και για ορεινούς/απομονωμένους δήμους, αντίστοιχο με αυτό των νησιών, ευρωπαϊκό «Mountain Pact» για τις ορεινές περιοχές, όπως το Island Pact για τα νησιά, με ειδική χρηματοδότηση και κίνητρα, στοχευμένα μέτρα για δημογραφική αναγέννηση, πρόσβαση σε υπηρεσίες, θέσεις εργασίας και στέγαση, στήριξη της «μικρής οικονομίας της αξιοπρέπειας» (καφενεία, παντοπωλεία, μικρές επιχειρήσεις) ως κοινωνικού ιστού των χωριών, έμφαση στην ενεργειακή αυτονομία μέσω ενεργειακών κοινοτήτων και ήπιων ΑΠΕ και προστασία των υδάτινων πόρων ως στρατηγικού δημόσιου αγαθού, με προτεραιότητα στις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.
Η πρόεδρος της Ομάδας S&D στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Iratxe García Pérez υπογράμμισε ότι η πράσινη μετάβαση οφείλει να προχωρήσει με όρους κοινωνικής ισορροπίας, διασφαλίζοντας ότι εργαζόμενοι, αγρότες και τοπικές κοινωνίες δε θα βρεθούν αντιμέτωποι με νέες ανισότητες, ενώ τόνισε την ανάγκη ενίσχυσης των ευρωπαϊκών μηχανισμών πολιτικής προστασίας, όπως το RescEU, πιο δίκαιης κατανομής των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, καθώς και μεγαλύτερων επενδύσεων στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Ο Επίτροπος Βιώσιμων Μεταφορών και Τουρισμού Απόστολος Τζιτζικώστας, σε εξ αποστάσεως θεσμική του παρέμβαση, υπογράμμισε ότι η δημογραφική συρρίκνωση, η ερημοποίηση της υπαίθρου και η άνιση πρόσβαση σε υποδομές δεν αποτελούν τοπικά ζητήματα, αλλά ευρωπαϊκή πρόκληση κοινωνικής συνοχής και ισότητας ευκαιριών. Τόνισε ότι η ενίσχυση της συνδεσιμότητας μέσω των Διευρωπαϊκών Δικτύων Μεταφορών, οι ασφαλείς και σύγχρονες μεταφορικές υποδομές, καθώς και η βελτίωση της διασύνδεσης απομακρυσμένων περιοχών με αστικά κέντρα και παραγωγικούς κόμβους, μπορούν να μειώσουν ουσιαστικά την απομόνωση περιοχών όπως τα Άγραφα και η Κοιλάδα του Αχελώου.
Ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη Συνοχή και τις Μεταρρυθμίσεις Raffaele Fitto, στην παρέμβασή του, υπογράμμισε ότι τα πιο απομακρυσμένα εδάφη της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του ευρωπαϊκού μέλλοντος.
Ο καθηγητής Δημογραφίας και Διευθυντής Ερευνών του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών Βύρων Κοτζαμάνης ανέδειξε τις έντονες περιφερειακές και ενδο-περιφερειακές δημογραφικές ανισότητες, που καταγράφονται στην Ελλάδα, επισημαίνοντας ότι ο δημόσιος διάλογος για το δημογραφικό περιορίζεται συχνά σε εθνικό επίπεδο, αγνοώντας τις μεγάλες διαφοροποιήσεις που εμφανίζονται σε Περιφερειακές Ενότητες, Δήμους και Δημοτικές Ενότητες. Ο καθηγητής Διοίκησης και Επενδύσεων Υποδομών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης Δημήτριος Δημητρίου υπογράμμισε ότι η ανάπτυξη της υπαίθρου δεν αποτελεί περιφερειακό ζήτημα, αλλά ζήτημα εθνικής στρατηγικής και ευρωπαϊκής δικαιοσύνης. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, «η ανάπτυξη δεν μπορεί να σταματά στην είσοδο των πόλεων», επισημαίνοντας ότι η εγκατάλειψη ορεινών και νησιωτικών περιοχών δεν είναι φυσική εξέλιξη, αλλά αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών. Τόνισε την ανάγκη ενός νέου, δίκαιου και γεωγραφικά ισόρροπου αναπτυξιακού σχεδίου, που να στηρίζεται στη βιώσιμη ανάπτυξη και στις έξυπνες επενδύσεις.
Ιδιαίτερη βαρύτητα είχαν οι παρεμβάσεις των εκπροσώπων της αυτοδιοίκησης, οι οποίοι αναφέρθηκαν στις πραγματικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι τοπικές κοινωνίες της περιφέρειας — από τη δημογραφική συρρίκνωση και τη φυγή των νέων έως την πρόσβαση σε υποδομές, υπηρεσίες υγείας, μεταφορές, ενέργεια και χρηματοδότηση. Τόνισαν την ανάγκη ουσιαστικής ενίσχυσης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, απλοποίησης των ευρωπαϊκών διαδικασιών χρηματοδότησης και στοχευμένων πολιτικών που θα στηρίζουν την παραγωγή, την κοινωνική συνοχή και την ποιότητα ζωής στις ορεινές και νησιωτικές περιοχές, ώστε η περιφέρεια να αποτελέσει παράγοντα βιώσιμης ανάπτυξης και όχι χώρο σταδιακής εγκατάλειψης.