Η πλήρης καταγραφή της υφιστάμενης κατάστασης στην Ήπειρο έγινε στο πλαίσιο του Οδικού Χάρτη «Υλοποιώντας τη Σύμβαση των ΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες στην Περιφέρεια Ηπείρου», που εκπονήθηκε από την Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία και το Παρατηρητήριο Θεμάτων Αναπηρίας.
Σύμφωνα με τον Οδικό Χάρτη, πάνω από έξι στους δέκα κατοίκους της Ηπείρου με σοβαρή αναπηρία (18-64 ετών) βρίσκονται στο φάσμα της φτώχειας ή/και του κοινωνικού αποκλεισμού, με το ποσοστό να είναι το τέταρτο υψηλότερο μεταξύ των περιφερειών των χώρας και να ανέρχεται στο 62,8%, όταν ο μέσος όρος της χώρας βρίσκεται στο 54%. Επίσης, το χάσμα της φτώχειας και του αποκλεισμού των ατόμων με σοβαρή αναπηρία σε σύγκριση με τον πληθυσμό χωρίς αναπηρία, καταγράφει μια από τις υψηλότερες τιμές στην επικράτεια.
Μόνο τα δύο στα δέκα νοικοκυριά της περιφέρειας, που έχουν μέλη με ανάγκες φροντίδας ή υποστήριξης (λόγω αναπηρίας/ηλικίας ή χρόνιας πάθησης), έχουν την οικονομική δυνατότητα να καλύψουν πλήρως τις εξειδικευμένες ανάγκες αυτών των μελών. Στη συντριπτική πλειονότητα αυτών των νοικοκυριών (εννέα στα δέκα), οι ανάγκες φροντίδας και υποστήριξης των μελών βαρύνουν πρωτίστως τα άλλα μέλη των νοικοκυριών, τα οποία παρέχουν προσωπικά την αναγκαία φροντίδα, αντιμετωπίζοντας σε ποσοστό 53,5% μεγάλη δυσκολία στην εναρμόνιση της οικογενειακής με την επαγγελματική και κοινωνική τους ζωή. Ωστόσο, στην Ήπειρο καταγράφεται επίσης ένα από τα υψηλότερα ποσοστά νοικοκυριών με μέλη που χρήζουν φροντίδας/υποστήριξης που αναφέρουν, κυρίως ως συμπληρωματικό τρόπο κάλυψης των αναγκών φροντίδας, τη χρήση δημόσιων υπηρεσιών φροντίδας/βοήθειας κατ’ οίκον (40,7%). Επίσης, σε ό,τι αφορά την υγεία, περισσότεροι από ένας στους τέσσερις κατοίκους της Ηπείρου με σοβαρή αναπηρία έχουν ανικανοποίητες ανάγκες για υπηρεσίες υγείας.
Σε ό,τι αφορά την απασχόληση, στην Ήπειρο καταγράφεται ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά -μεταξύ των περιφερειών της χώρας- συμμετοχής στην απασχόληση των ατόμων με σοβαρή αναπηρία, καθώς και ένα από τα μικρότερα ποσοστά απασχολούμενων με αναπηρία (ανεξαρτήτως βαθμού), που απολαμβάνουν εύλογες προσαρμογές στην εργασία τους.
Αναφορικά με την εκπαίδευση, το ποσοστό των ατόμων με σοβαρή αναπηρία, που έχουν ολοκληρώσει τριτοβάθμια εκπαίδευση στην ηλικιακή ομάδα 25 με 64 ετών, υπολογίζεται στο 14,6% (όταν στον πληθυσμό χωρίς αναπηρία ανέρχεται στο 30,4%). Παράλληλα, ποσοστό 61,7% των πολιτών με σοβαρή αναπηρία δεν έχουν ολοκληρώσει τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Ακόμη, διαπιστώνεται ότι η αναπηρία αποτελεί παράγοντα σημαντικών ψηφιακών ανισοτήτων μεταξύ των κατοίκων της περιφέρειας, ενώ πέντε στους δέκα κατοίκους με σοβαρή αναπηρία που διαμένουν στην Ήπειρο έχουν αισθανθεί ότι αντιμετώπισαν άδικη μεταχείριση, ότι δεν έχουν ίσες ευκαιρίες ή ότι βιώνουν κάποιας μορφής αποκλεισμό, λόγω των περιορισμών ή των δυσκολιών της υγείας του.
Σημαντικές ελλείψεις στην προσβασιμότητα
Σύμφωνα με τον Οδικό Χάρτη, τα άτομα με αναπηρία αντιμετωπίζουν και σοβαρά προβλήματα προσβασιμότητας στο δομημένο περιβάλλον, στις υπηρεσίες και τις μεταφορές. Ειδικότερα, το 24% των κατοίκων με σοβαρή αναπηρία αναφέρουν ότι αντιμετωπίζουν προβλήματα προσβασιμότητας στην περιοχή διαμονής τους, όπως σε πεζοδρόμια, στις στάσεις μέσων μαζικής μεταφοράς, στα καταστήματα ή στις υπηρεσίες.
Γενικά σε τοπικό επίπεδο παρατηρούνται τα εξής: α) το κτιριακό απόθεμα ιδιοκτησίας των Δήμων ή χρήσης από αυτούς δεν είναι προσβάσιμο στα άτομα με αναπηρία, ειδικά όσον αφορά τις μονάδες υγείας στερούνται προσβασιμότητας υποδομών και εξοπλισμού, β) ο αστικός και περιαστικός ιστός (π.χ. πεζοδρόμια, πεζόδρομοι, πλατείες, χώροι πρασίνου, άλση, παιδικές χαρές, παραλίες κ.λπ.) παρουσιάζει σοβαρές ελλείψεις, θέτοντας σοβαρά εμπόδια στην κοινωνική ένταξη των ατόμων με αναπηρία, γ) δεν υπάρχουν θέσεις στάσης/στάθμευσης οχημάτων ατόμων με αναπηρία κοντά σε δημόσιες υπηρεσίες που δέχονται κοινό, δ) τα τοπικά μεταφορικά συστήματα που απευθύνονται στον γενικό πληθυσμό (σταθμοί, οχήματα, εξοπλισμοί έκδοσης εισιτηρίων κ.λπ.) δεν είναι προσβάσιμα στα άτομα με αναπηρία. Επιπρόσθετα, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, παρά τις προβλέψεις της νομοθεσίας, το σύνολο των ηλεκτρονικών εφαρμογών δεν είναι προσβάσιμες στα άτομα με αναπηρία. Η αδυναμία πρόσβασης στις e-υπηρεσίες, συνδυαζόμενη με την απουσία φυσικής προσβασιμότητας των σχετικών κτιριακών υποδομών και την έλλειψη ενημέρωσης των στελεχών της τοπικής αυτοδιοίκησης σχετικά με τις ανάγκες και τους τρόπους συναλλαγής με πολίτες με αναπηρία, δημιουργούν ανυπέρβλητα εμπόδια σε βάρος τους. Τέλος, η πρόσβαση των τουριστών και πολιτών με αναπηρία στην πολιτιστική κληρονομιά, όπως μουσεία, αρχαιολογικοί χώροι και μνημεία, είναι ιδιαίτερα περιορισμένη.
Τον Οδικό Χάρτη, που κοινοποιήθηκε στην Περιφέρεια Ηπείρου και τον περιφερειάρχη Αλέξανδρο Καχριμάνη, συνοδεύει πρόταση της ΕΣΑμεΑ με στόχο να χρησιμεύσει ως αναλυτικός οδηγός για την εκπόνηση ενός Περιφερειακού Σχεδίου Δράσης για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία στην Ήπειρο
Το Σχέδιο Δράσης για την αναπηρία σε επίπεδο Περιφέρειας πρέπει να στοχεύει στη διασφάλιση ίσων ευκαιριών για όλους τους πολίτες, συμπεριλαμβανομένων των πολιτών με αναπηρία και χρόνιες παθήσεις, την ισότιμη συμμετοχή τους στην τοπική κοινωνία και οικονομία, την ανάδειξη της σημασίας της ενσωμάτωσης αυτών για την τοπική βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, την εξειδίκευση της δικαιωματικής προσέγγισης της αναπηρίας και της αρχής της προσβασιμότητας σε κάθε τομέα αρμοδιότητας της Περιφέρειας.
«Μέσω της παραπάνω δράσης, ΕΣΑμεΑ και «Παρατηρητήριο» ευελπιστούν να συμβάλουν στο κρίσιμο έργο που καλείται να διαδραματίσει η Περιφέρεια Ηπείρου σχετικά με την προστασία και την προώθηση των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία στην περιοχή και να εδραιωθεί μια σταθερή συνεργασία μαζί για την ορθή υλοποίηση των δεσμεύσεων της χώρας στα ζητήματα της αναπηρίας», αναφέρεται χαρακτηριστικά στην επιστολή προς τον περιφερειάρχη.
