«Ουδέν καινόν υπό τον ήλιον». Η πλήρης φράση του Εκκλησιαστή (άγνωστου συγγραφέα) είναι: «καὶ οὐκ ἔστιν πᾶν πρόσφατον ὑπὸ τὸν ἥλιον. ὃς λαλήσει καὶ ἐρεῖ Ἰδὲ τοῦτο καινόν ἐστιν, ἤδη γέγονεν ἐν τοῖς αἰῶσιν» Όποιος θα μιλήσει και θα πει Δες κάτι καινούριο, θα λάβει την απάντηση πως αυτό υπήρξε εδώ και αιώνες πριν από μας. Τα πάντα επαναλαμβάνονται. Ο Πυθαγόρας τα έβλεπε σαν ένα κύκλο. Ο Ηράκλειτος όμως έβλεπε τα πάντα να αλλάζουν. Ο συμβιβασμός έγινε από τον Έγελο (Georg Hegel) και το Μαρξ (Karl Marx) που είδαν τα πάντα να εξελίσσονται σα μια έλιξη και τον ΒανΝτερΠολ (Baltazar Ven der Pol) σα μια ταλάντωση χάλασης. Όλα διαρκώς αλλάζουν, αλλά περνούν από ίδιες φάσεις σε μια αέναη ταλάντωση. Τίποτε δεν προχωρεί τυχαία όπως θα το έβλεπαν ο Κρόνος (χρόνος) με τη Ρέα (ροή), αλλά όπως το είδε ο Δίας που ξέφυγε από τον αδηφάγο πατέρα του, έτσι που, ναι, αλλάζουν όλα, αλλά με τάξη: Ζέστη το καλοκαίρι, κρύο το χειμώναꞏ φως τη μέρα, σκοτάδι τη νύχτα. Σημαίνει αυτό πως κάθε στιγμή αντιγράφομε μια προηγούμενη στιγμή; Όπως το απαιτεί ο νόμος της εντροπίας, διαρκώς κάνομε τυχαία λάθη. Το αντίγραφο με το λάθος είναι συνήθως μειονεκτικό. Σπάνια τυχαίνει να είναι πιο ταιριαστό με το περιβάλλον του. Εξάλλου κάθε τι που κάποτε δημιουργήθηκε, κάποτε θα πεθάνει, τα στοιχεία που το αποτελούν θα πάψουν να συνδέονται μεταξύ τους με κάποιο λειτουργικό τρόπο που το προστατεύει. Ο θάνατος θα επέλθει οπωσδήποτε είτε όπως είναι προγραμματισμένος είτε διότι επενεργούν πάνω στην ύπαρξη ισχυρά καταστρεπτικά ερεθίσματα.
Σε επίπεδο συμπεριφοράς η αντιγραφή λέγεται μίμηση. Μπορούμε να δούμε τρία είδη σχέσεων μεταξύ ανθρώπων: Συγκρουσιακή, μιμητική και συμπληρωματική. Όλων των ειδών οι σχέσεις μπορεί να είναι σε κάποια στιγμή απαραίτητες για να υπάρχουμε. Η μιμητική σχέση είναι η πιο απλή. Αντιγράφω και προσπαθώ να κάνω ό,τι κάνει ο άλλος. Αν είμαι δάσκαλος, ζητώ από τους μαθητές μου να με μιμηθούν. Αυτό είναι το πρώτο στάδιο της μάθησης. Φορώ ρούχα που φορούν οι επιτυχημένοι άνθρωποι, αυτό είναι μόδα, είτε είναι Ιταλική ή Γαλλική ή Αμερικανική είτε ο,τιδήποτε άλλο. Βλέπω ότι οι ξένοι παράγουν αγελάδες ή πατάτες ή τεχνητή νοημοσύνη και ευημερούν. Προσπαθώ κι εγώ να κάνω το ίδιο κοκ. Ναι, αλλά αυτοί οι άλλοι τους οποίους τώρα μιμούμαι, ζουν σε άλλο τόπο, με διαφορετική γεωγραφία και διαφορετική παράδοση από μένα. Οι κεντρικοί Ευρωπαίοι π.χ. ζουν σε περιοχές που είναι μεγάλες πεδιάδες, εμείς σε ένα τόπο με λίγους κάμπους, δίπλα σε απόκρημνα βουνά και περιβαλλόμενοι από θάλασσα. Πώς να καλλιεργήσουμε ό,τι καλλιεργούν αυτοί; Η σημερινή έρευνα είναι δαπανηρή, δεν γίνεται τσάμπα μόνο με τη σκέψη. Πώς να έχουμε σημαντικά επιστημονικά επιτεύγματα; Δεν μας μένει επομένως παρά να αγοράζουμε τα έτοιμα. Έτσι όμως μιμούμενοι τους άλλους, εκχωρούμε ένα πολύ σημαντικό μέρος της προσωπικότητάς μας, τη μοναδικότητά μας, λίγο ακόμη και γινόμαστε εκούσια δούλοι.
Οι άλλοι, οι πρωτότυποι, τους αρέσει να αντιγράφονται, διότι αυτό γίνεται με το αζημίωτο, πουλούν την πρωτοτυπία τους. Πρέπει να αντισταθούμε και τότε φτάνουμε στη συγκρουσιακή σχέση.
Κάθε οντότητα γεννιέται, μεγαλώνει, γίνεται ικανή να αφήσει απογόνους σαν αυτήν και πεθαίνει. Ο θάνατος είναι απαραίτητος σε ό,τι έχει γεννηθεί. Είναι προγραμματισμένος. Μπορεί όμως να είναι και βίαια πρόωρος από μια αντίξοη επίδραση του περιβάλλοντος. Και τότε πρέπει να αντιδράσει η οντότητα και νά η σύγκρουση. Εξάλλου, για να επιβιώνει και μεγαλώνει το ον, πρέπει να παίρνει από το περιβάλλον του ενέργεια, με άλλα λόγια πρέπει να τρέφεται και αυτό μόνο ένας τρόπος υπάρχει, να αφαιρεί ζωή από άλλα φυτά ή ζώα. Και αυτές οι άλλες υπάρξεις προφανώς θα αντισταθούν, όπως αντιστέκομαι εγώ όταν κάτι προσπαθεί να μου αφαιρέσει τη ζωή. Και να πάλι η σύγκρουση. Με τη σύγκρουση κάποιος χάνει από την ταυτότητά του. Ένα σοβαρό πρόβλημα που συχνά δεν λαμβάνεται υπόψη από τους συγκρουόμενους είναι ότι η σύγκρουση έχει τεράστιο κόστος και για το νικητή και για τον ηττημένο. Ο νικητής βέβαια μπορεί να κατακτήσει ό,τι είχε ο ηττημένος, αλλά τα λάφυρα είναι συζητήσιμο αν καλύπτουν τις δαπάνες της σύγκρουσης. Ο Πύρρος νίκησε τους Ρωμαίους, αλλά το κόστος ήταν τόσο μεγαλύτερο από τα κέρδη, που η νίκη του έμεινε παροιμιώδης, Πύρρειος νίκη. Αλλά και αν τα οφέλη καλύπτουν τη συγκρουσιακή ζημιά, το τελικό άθροισμα των υπαρχόντων για την ανθρωπότητα είναι πάντοτε αρνητικό. Όποιος κι αν νικήσει στις συγκρούσεις της Ουκρανίας ή της Μέσης Ανατολής, η Οικουμένη θα βγει χαμένη.
Και προχωρούμε στη συμπληρωματική σχέση. Αυτή είναι η μόνη δημιουργική σχέση. Από την ένωση οξυγόνου και υδρογόνου δύο αερίων, προκύπτει κάτι εντελώς διαφορετικό, ένα υγρό, το ύδωρ.
Σαν πολιτεία, αυτή η συμπληρωματική σχέση με τους άλλους οφείλει να είναι η επιδίωξή μας. Είναι δύσκολη. Πόσο πιο εύκολο είναι να μιμείσαι τους άλλους, να αγοράζεις, αντί να παράγεις! Πρέπει πρώτα απ΄ όλα να δημιουργείς εσύ ο ίδιος. Αυτό σημαίνει ότι εκμεταλλεύεσαι ό,τι σου είναι δεδομένο, τη γεωγραφία και την ιστορία σου. Έχομε σχεδόν 6000 νησιά και βραχονησίδες. Πολλών από αυτά την κυριότητα αμφισβητεί η γειτονική χώρα μας. Από αυτά τα νησιά διψήφιος είναι μόνον ο αριθμός των κατοικημένων. Η άμυνά τους μας κοστίζει τεράστια. Και δεν μας προσφέρουν τίποτα. Αυτή τη στιγμή η επικράτεια πάνω τους έχει έντονα αρνητικό πρόσημο. Να τα χαρίσουμε στο γείτονα; Μπορούμε άραγε να αναστρέψουμε την κατάσταση; Εκτός από εγκαταλειμμένα νησιά και όρη, που κάποτε ζούσαν πάνω τους οι παππούδες μας, διαθέτομε άφθονη ακατάλυτη ενέργεια, στη σωστή δόση, ανέμους, ήλιο, κύματα, υδατοπτώσεις. Τους εγκαταλειμμένους, άγονους, τόπους πρέπει να μετατρέψουμε σε παραγωγούς φυσικής και βιολογικής ενέργειας. Τέτοια οργάνωση είναι πολυέξοδη με μικρή απόδοση. Αλλά, καθώς τα έξοδα των πρώτων υλών είναι μηδενικά, μακροπρόθεσμα γίνεται αποδοτική, χωρίς δάνειο που δεσμεύει τους απογόνους μας. Προπάντων, τέτοια ανάπτυξη εξασφαλίζει στοιχειώδη αυτάρκεια, δεν θα φτάσουμε ποτέ στην έσχατη ανάγκη να απεμπολήσουμε την ελευθερία μας,
Ό,τι δημιουργούμε δεν είναι καινούργιο υπό τον ήλιο. Βρίσκεται στην ίδια φάση της εξέλιξης, αλλά σε διαφορετική περίοδο. Έτσι προωθείται η πορεία μας και, μαζί, η ελευθερία μας. Η σύγκρουση πρέπει να αποφεύγεται εκτός αν είναι για επιβίωση. Η μίμηση πρέπει να αποφεύγεται εκτός αν είναι το πρώτο βήμα για ένα σύνολο που θα οδηγήσει στο επόμενο βήμα, τη συμπληρωματική στάση.
