Διατροφικές συνήθειες στην Ήπειρο στη… μηχανή του χρόνου

Πολύ νωρίτερα, κατά την παλαιολιθική εποχή, οι νομαδικοί πληθυσμοί της Ηπείρου κυνηγούσαν και έτρωγαν ελάφια, βόδια, αλλά και ρινόκερους, όπως καταδεικνύει το δόντι ενός δασόβιου ρινόκερου, που εντοπίστηκε στο Ασπροχάλικο Πρέβεζας.
Στα πρώτα χριστιανικά χρόνια, οι Βυζαντινοί συνήθιζαν να τρώνε μισοξαπλωμένοι, ενώ είχαν ιδιαίτερη αδυναμία στα μανιτάρια, που τα προτιμούσαν τηγανιτά ή γιαχνί. Μάλιστα, η τραχανόπιτα αλλά και οι λαλαγγίτες με μέλι, που ακόμη και σήμερα παρασκευάζονται στην Ήπειρο, έχουν τη «ρίζα» τους σε εκείνη την εποχή.
Σε ένα γιαννιώτικο οθωμανικό αρχοντικό, οι ένοικοι έτρωγαν γύρω από τον σοφρά, οι εβραιογιαννιώτες απολάμβαναν μπίγουλες (λουκουμάδες), μπογίκες (κεφτεδάκια με αλεύρι) και παστέλα (τάρτα), ενώ ο καφές κατείχε ξεχωριστή θέση στην καθημερινότητα όλων των θρησκευτικών κοινοτήτων, με τα «ζάρφια» (μεταλλική συρμάτινη θήκη που περιβάλλει το φλιτζάνι), να δηλώνουν την οικονομική κατάσταση του σπιτιού.
Όλα τα παραπάνω δίνουν μια μικρή «γεύση» του πρωτοποριακού και εξαιρετικά ενδιαφέροντος εκπαιδευτικού προγράμματος «Μαγειρεύοντας στην Ήπειρο, 100.000 χρόνια», που σχεδίασε και υλοποίησε η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων.
Το πρόγραμμα αφορά τις διατροφικές συνήθειες στον χώρο της Ηπείρου, από την παλαιολιθική εποχή έως και τα οθωμανικά χρόνια, και το εκπαιδευτικό υλικό του χωρίζεται σε τέσσερις μουσειοσκευές, που αφορούν τη διατροφή της παλαιολιθικής περιόδου με τίτλο «Ως το μεδούλι», της αρχαιότητας με τίτλο «Στα μαγειρεία των Απειρωτάν», της βυζαντινής περιόδου με τίτλο «Βυζαντινές λιχουδιές» και της οθωμανικής περιόδου με τίτλο «Στον σοφρά τ’ Αλή Πασά».
Η επιλογή των θεματικών δεν ήταν τυχαία. «Το αρχαιολογικό υλικό από τον χώρο της Ηπείρου μας επιτρέπει να μελετήσουμε εις βάθος τη διατροφική συμπεριφορά των Ηπειρωτών στο πέρασμα των χρόνων και να προσπαθήσουμε να βγάλουμε όσο το δυνατόν επιστημονικά και τεκμηριωμένα συμπεράσματα. Ο σχεδιασμός του προγράμματος αποτέλεσε ένα στοίχημα, μιας και για πρώτη φορά πραγματοποιήθηκε μια ολιστική και συστηματική μελέτη της διατροφής στον χώρο της Ηπείρου. Ακόμη, μία μεγάλη πρόκληση ήταν ο εκπαιδευτικός χαρακτήρας του προγράμματος, μιας και έπρεπε να διατηρηθεί μια λεπτή ισορροπία στην απόδοση του αρχαιολογικού υλικού με εύληπτο και επιστημονικό τρόπο. Τα εκπαιδευτικά προγράμματα της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων συμβάλλουν στην εξωστρέφεια και αφουγκράζονται διαρκώς τις ανάγκες του κοινού της τοπικής κοινωνίας», αναφέρει η αναπληρώτρια προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Βαρβάρα Παπαδοπούλου στο εισαγωγικό της σημείωμα στην έκδοση που συνοδεύει το πρόγραμμα.
Το πρόγραμμα σχεδιάστηκε από τους αρχαιολόγους της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων κατά τη διάρκεια των ετών 2022-2023 και εντάχθηκε στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού, Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση 2014-2020».
Οι μουσειοσκευές, που παρουσιάστηκαν σε ημερίδα το απόγευμα της Δευτέρας, απευθύνονται σε μαθητές της Ε’ και Στ’ τάξης του Δημοτικού, καθώς και σε όλες τις τάξεις του Γυμνασίου, ενώ παράλληλα αναπτύχθηκε μια ψηφιακή εφαρμογή εκπαιδευτικού περιεχομένου και μια ταινία, που παρουσιάζουν με ευσύνοπτο και διασκεδαστικό τρόπο την ιστορία της διατροφής στην Ήπειρο.