Οι τόμοι των αποτελεσμάτων του ερευνητικού έργου «Διερεύνηση του ευρύτερου ιστορικού χώρου Σουλίου: Ανάδειξη, Προστασία και Ανάπτυξη του Πολιτισμικού και Πολιτιστικού του Τοπίου» από την ερευνητική ομάδα του Εθνικού Μετσόβειου Πολυτεχνείου αριθμούν χιλιάδες σελίδες και περιλαμβάνουν όλα τα ζητήματα που χρήζουν επίλυσης, αλλά κυρίως αναδεικνύουν τη μοναδικότητα μιας περιοχής με πλούσιο φυσικό, ιστορικό, πολιτισμικό και πολιτιστικό απόθεμα, που δεν έχει ακόμη «αποκαλυφθεί».
Ένα μικρό μέρος του επίπονου ερευνητικού έργου παρουσιάστηκε στην ημερίδα, που διοργάνωσε η Περιφέρεια Ηπείρου σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού και το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, δίπλα από τα πηγάδια και το βουλευτήριο, στον ιστορικό χώρο του Σουλίου, παρουσία της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, στελεχών και υπηρεσιακών παραγόντων του υπουργείου και του βουλευτή Θεσπρωτίας Β. Γιόγιακα. Στην ημερίδα βρέθηκαν, ακόμη, στελέχη της Διαχειριστικής Αρχής του ΕΣΠΑ της Περιφέρειας Ηπείρου, αλλά και της αναπτυξιακής εταιρίας Ήπειρος Α.Ε., που προετοιμάζει την πρόταση για την Ολοκληρωμένη Χωρική Επένδυση στο Σούλι.
Στον σχεδιασμό και την προστασία του ευρύτερου ιστορικού χώρου του Σουλίου αναφέρθηκε η επιστημονικά υπεύθυνη του ερευνητικού προγράμματος, αναπληρώτρια καθηγήτρια της Σχολής Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ Έλενα Κωνσταντινίδου. «Όπως η έρευνα ανέδειξε, η περιοχή διαθέτει σημαντικά χωρικά, τοπιακά και ανθρώπινα κοινωνικά χαρακτηριστικά, ισχυρότατης ιστορικής, πολιτιστικής και πολιτισμικής ταυτότητας. Αποτελεί δηλαδή ένα τοπίο σύμπλοκο παγκόσμια μοναδικό», τόνισε.
Ογκώδες και με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική και πολιτισμική αξία είναι το κτιριακό απόθεμα, όπως ανέδειξαν η αναπληρώτρια καθηγήτρια της Σχολής Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ Ελευθερία Τσακανίκα και ο αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γιώργος Σμύρης.
Η κ. Τσακανίκα αναφέρθηκε στις δυσκολίες ακόμη και εντοπισμού κτισμάτων για τα οποία υπήρχαν αναφορές, αλλά είχαν θαφτεί κάτω από τη βλάστηση στο πέρασμα των χρόνων. Μάλιστα, σημαντική ήταν η συμβολή των σύγχρονων μεθόδων απεικόνισης των γεωμετρικών χαρακτηριστικών της περιοχής, που αξιοποίησε τις νέες τεχνολογίες, όπως drone, με ειδικές βέβαια προδιαγραφές, όπως ανέφερε ο καθηγητής της Σχολής Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών – Μηχανικών Γεωπληροφορικής του ΕΜΠ Γ. Πανταζής.
Χαρακτηριστικοί είναι οι αριθμοί, στους οποίους αναφέρθηκε ο κ. Σμύρης. Στο Τετραχώρι υπάρχουν 370 περίπου ερειπωμένα ιστορικά κτίρια, 19 ναΐδρια και ναοί, τέσσερα οχυρά και άγνωστος αριθμός πρόχειρων οχυρωμάτων, πέρα από το πλήθος των ερειπωμένων αλλά και των νεώτερων αγροτοκτηνοτροφικών εγκαταστάσεων και τις 60 νεωτερικές οικίες, 36 εκ των οποίων βρίσκονται σε ιστορικό πυρήνα.
Την προστιθέμενη αξία που μπορεί προσδώσει ο συνδυασμός της ψηφιακής και φυσικής περιήγησης, αναδεικνύοντας την άυλη πολιτισμική και πολιτιστική αξίας μιας περιοχής, που έχει ταυτιστεί με τον αγώνα για την ελευθερία, μεταξύ άλλων, τόνισε ο ομότιμος καθηγητής της Σχολής Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ Κωνσταντίνος Μωραΐτης.
Τέλος, το σύγχρονο πρόβλημα, το ιδιοκτησιακό καθεστώς των ιστορικών κτισμάτων που άνηκαν στις οικογένειες των ηρώων της Επανάστασης και ανήκουν στο ελληνικό δημόσιο, ανέλυσε ο καθηγητής στο Τμήμα Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Απόστολος Αρβανίτης, προτείνοντας να διερευνηθεί η δυνατότητα σύστασης του δικαιώματος επιφάνειας, για ένα χρονικό διάστημα. Τόνισε δε πως αυτά τα θέματα μπορούν να λυθούν με μια συνολική παρέμβαση, όπως έχει γίνει και σε άλλες περιοχές με ιδιαίτερα γνωρίσματα.
«Χρειάζεται να κάνουμε ένα ειδικό χωρικό σχέδιο για την περιοχή, το οποίο θα καλύψει και τα ιδιοκτησιακά ζητήματα και τη χωροθέτηση όλων των δραστηριοτήτων, γιατί είναι πολύ ωραία αυτά που λέμε, αλλά για να δούμε τι άδειες πρέπει να πάρεις, από ποιούς να τις πάρεις και πότε θα τις πάρεις… Άρα υπάρχουν θέματα που πρέπει να λυθούν με δραστικές λύσεις. Συνήθως λύνονται με τον τρόπο του Μεγάλου Αλεξάνδρου και όχι με τη συζήτηση. Κόβοντας τον γόρδιο δεσμό. Αρκεί να βρεθεί βέβαια κάποιος που θα κρατάει το σπαθί και κάποιοι που θα στηρίζουν από πίσω αυτόν που θα κρατάει το σπαθί», κατέληξε.
