Η διεγχειρητική κυτταρομετρία ροής, όπως ονομάζεται η καινοτόμα σε παγκόσμιο επίπεδο τεχνική, δίνει τη δυνατότητα στον χειρουργό να διακρίνει τον τύπο του νεοπλάσματος, τον βαθμό κακοήθειας και τα όρια του όγκου, καθοδηγώντας τις αποφάσεις του στην επέμβαση. Αυτό διευκολύνει την ακριβέστερη εξαίρεση του όγκου, γεγονός που εκτιμάται πως θα οδηγήσει σε καλύτερη πρόγνωση και επιβίωση του ασθενή.
Η διεγχειρητική κυτταρομετρία ροής είναι αποτέλεσμα πολυετούς ερευνητικής δουλειάς του επιστημονικού υπεύθυνου της Μονάδας Μοριακής Βιολογίας και Μεταφραστικής Κυτταρομετρίας Ροής του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Ιωαννίνων, βιοχημικού Γεώργιου Βαρθολομάτου και του αναπληρωτή καθηγητή Νευροχειρουργικής στο ΠΓΝΙ Γεώργιου Αλεξίου, υπό την επίβλεψη του καθηγητή Νευροχειρουργικής Σπυρίδωνα Βούλγαρη.
Σύμφωνα με δηλώσεις των δύο ερευνητών στο iatronet.gr, η τεχνική έχει ήδη εφαρμοστεί στο πλαίσιο ερευνητικών πρωτοκόλλων για τη χειρουργική αντιμετώπιση όγκων εγκεφάλου, αλλά και άλλων συμπαγών όγκων, όπως μαστού, παχέος εντέρου, ήπατος, γυναικολογικούς και άλλους καρκίνους.
Σύμφωνα με τον κ. Βαρθολομάτο και τον κ. Αλεξίου, η κυτταρομετρία δεν είχε μελετηθεί σε μεγάλο βαθμό στο παρελθόν σε συμπαγείς όγκους και έτσι η ανάλυση του κυτταρικού κύκλου απαιτούσε περισσότερο από μισή ώρα. «Εμείς αναπτύξαμε ένα πρωτόκολλο ταχείας ανάλυσης του δείγματος, που επιτρέπει τη διεγχειρητική του χρήση», αναφέρουν, προσθέτοντας πως με τη χρήση του πρωτοκόλλου η ανάλυση του ιστοτεμαχίου γίνεται κατά τη διάρκεια της επέμβασης, μέσα σε λιγότερο από 5 λεπτά από την ώρα που ο χειρουργός θα δώσει το δείγμα. Το αποτέλεσμα της ανάλυσης δίνει μια λεπτομερή εικόνα του νεοπλάσματος, επιτρέποντας στον χειρουργό να λάβει τις βέλτιστες αποφάσεις στη στρατηγική αφαίρεσής του.
Όπως εξηγεί ο κ. Αλεξίου, το golden standard (ο χρυσός κανόνας) για να προσδιοριστεί ο βαθμός κακοήθειας και το είδος μιας νεοπλασματικής βλάβης είναι η λήψη ιστοτεμαχίου για παθολογοανατομική εκτίμηση, καθώς οι απεικονιστικές εξετάσεις (όπως η μαγνητική τομογραφία) δίνουν πληροφορίες, οι οποίες όμως δε βάζουν την σφραγίδα της διάγνωσης.
Το αποτέλεσμα μιας βιοψίας απαιτεί συνήθως περισσότερο από δύο εβδομάδες, ενώ η ταχεία βιοψία (frozen section), που λαμβάνεται διεγχειρητικά, διαρκεί 15 με 30 λεπτά και δεν είναι πάντα ακριβής. «Η ακρίβειά της εξαρτάται από την εμπειρία του παθολογοανατόμου και επιπλέον είναι δύσκολο να στείλεις πολλαπλά δείγματα», διευκρινίζει ο κ. Βαρθολομάτος. Η διεγχειρητική κυτταρομετρία ροής δίνει αποτέλεσμα σε πραγματικό χρόνο με μεγάλη ακρίβεια.
Μεγάλη ευαισθησία και ειδικότητα
Η καινοτόμος τεχνική, που ανέπτυξαν οι επιστήμονες, ακολουθήθηκε από πολλαπλές μελέτες σε όγκους του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος, οι οποίες επιβεβαίωσαν τη μεγάλη ευαισθησία και ειδικότητα στο να διακρίνει τον βαθμό κακοήθειας, τον τύπο του νεοπλάσματος και τα «όρια» του όγκου. «Δίνει τη δυνατότητα να γίνει σε μεγαλύτερο βαθμό η εξαίρεση του νεοπλάσματος, κάτι που θεωρητικά –γιατί δεν έχουμε κάνει ακόμα μελέτη επιβίωσης- θα ισοδυναμούσε με καλύτερη πρόγνωση για τον ασθενή».
Η μέθοδος έχει εφαρμοστεί στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ιωαννίνων, στο πλαίσιο ερευνητικού πρωτοκόλλου και σε πολλαπλές ερευνητικές μελέτες, όχι μόνο σε όγκους εγκεφάλου, αλλά και άλλους συμπαγείς όγκους, όπως μαστού, παχέος εντέρου, ήπατος, γυναικολογικούς καρκίνους. Τα αποτελέσματα έχουν δημοσιευτεί στο βιβλίο, με τίτλο «Διεγχειρητική Κυτταρομετρία Ροής» (Intraoperative Flow Cytometry, Springer, Nature, 2023), το οποίο μπορεί να αποτελέσει οδηγό για άλλους χειρουργούς που θα ήθελαν να την εφαρμόσουν, στα πλαίσια ερευνητικών πρωτοκόλλων, οπουδήποτε αλλού στην Ελλάδα και στον κόσμο. Η εφαρμογή της στην κλινική πράξη απαιτεί περισσότερες μελέτες για κάθε είδος όγκου ξεχωριστά.
Το βιβλίο απευθύνεται σε νευροχειρουργούς, γενικούς χειρουργούς, ωτορινολαρυγγολόγους, χειρουργούς μαστού, ακτινολόγους, παθολόγους, ογκολόγους, βιολόγους, βιοχημικούς και επιστήμονες που ασχολούνται με την κυτταρομετρία ροής.
Αναφερόμενη στην πρωτοποριακή τεχνική, η διοίκηση του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Ιωαννίνων ευχαριστεί όλους τους εμπλεκόμενους και τονίζει ότι σε συνεργασία με τη διοίκηση της 6ης Υγειονομικής Περιφέρειας θα συνεχίσει να συνδράμει στο έργο των επιστημόνων.
