Μετράμε περίπου δύο χρόνια από τότε που ήρθε η πανδημία στη ζωή μας. Αναρωτιόμαστε «ως πότε;» χωρίς ακόμη η διεθνής επιστημονική κοινότητα να μπορεί να δώσει απάντηση και μετράμε συνέπειες (στην υγεία, κοινωνικές , ψυχολογικές, οικονομικές). Ως φυσίατρος με ενδιαφέρει η αποκατάσταση όχι μόνο της κινητικότητας αλλά και οποιασδήποτε λειτουργίας μπορεί να διαταραχθεί σε ασθενείς μετά από κάποια ιστική βλάβη, κάκωση, νόσο ή σύνδρομο. Ψάχνοντας λοιπόν τη βιβλιογραφία, βρίσκομαι μπροστά σε ένα φαινόμενο που απασχολεί πολύ την διεθνή έρευνα και ονομάζεται σύνδρομο μετά από covid-19 (post-covid syndrome) ή συμπτώματα παρατεταμένης νόσου από Covid-19 («long hauler» symptoms of Covid-19).
Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού/φθινοπώρου 2020 είχε ήδη καταγραφεί παγκόσμια ένας μεγάλος αριθμός ασθενών με covid 19 με συμπτώματα παρατεταμένης νόσου (πάνω από 3 εβδομάδες). Αναφέρονται συμπτώματα από προσβολή διαφόρων οργάνων (δύσπνοια, βήχας, πόνος στο στήθος, ταχυκαρδία, εξανθήματα, νεφρική νόσος, ίλιγγος) ή επιπλοκές της νόσου που εμφανίζονται σε δεύτερο χρόνο (αυξημένη πιθανότητα θρομβοεμβολικών επεισοδίων, πυροδότηση ή έξαρση αυτοάνοσων νοσημάτων). Γι’ αυτούς που νοσηλευτήκαν σε ΜΕΘ συνυπολογίζεται στις επιπτώσεις της νόσου η πολυνευροπάθεια μονάδος ( critical illness neuropathy), η γενικευμένη μυϊκή αδυναμία καθώς και το μετατραυματικό stress που έχουν καταγραφεί και παλαιότερα για τους νοσηλευόμενους σε ΜΕΘ ανεξαρτήτως αιτίας νοσηλείας.
Εκείνο που προκαλεί μεγάλο ενδιαφέρον όμως είναι η περιγραφή μακράς διαρκείας άτυπων συμπτωμάτων που δε σχετίζονται με προσβολή οργάνων (εύκολη κόπωση, γενικευμένοι πόνοι στους μύες και στο σώμα, κεφαλαλγία) τα οποία αφορούν περισσότερους από τους μισούς ασθενείς των ερευνών και επιπρόσθετα η περιγραφή γνωσιακών προβλημάτων (δυσκολία στη σκέψη, τη συγκέντρωση και τη μνήμη) που αφορούν το ένα τρίτο περίπου των ασθενών με covid -19 (σε έρευνες που έγιναν σε Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο και ΗΠΑ).
Σημειώνουμε ότι στις υπάρχουσες έρευνες τα συμπτώματα αυτά δε συνδέονται ούτε με τη βαρύτητα της νόσου ούτε με τους δείκτες φλεγμονής που ανέπτυξαν οι ασθενείς με τη νόσηση. Πολλοί από αυτούς νόσησαν στο σπίτι. Τα συμπτώματα όμως αυτά, που δεν είναι απειλητικά για τη ζωή αλλά έχουν πολύ μεγαλύτερη διάρκεια, οδηγούν σε δυσλειτουργία στην κοινωνική ζωή , στο σπίτι αλλά και στην εργασία καθώς επηρεάζουν άμεσα την δραστηριότητα και τη συμμετοχή των ασθενών. Το μεγάλο ερώτημα είναι πόση διάρκεια μπορεί να έχουν τα συμπτώματα αυτά αφού η εμπειρία μας από άλλους ιούς όπως SARS και MERS δείχνει ότι τα άτυπα συμπτώματα μπορεί να κρατήσουν για μήνες ή και χρόνια μετά τη νόσηση.
Για όσους εργαζόμαστε στον τομέα της αποκατάστασης , είναι χαρά μας να μπορούμε να βοηθήσουμε στην έγκαιρη αντιμετώπιση και διαχείριση αυτών των συμπτωμάτων και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών. Ήδη από τον Δεκέμβριο του 2020 οι κορυφαίοι της Αποκατάστασης Kristian Borg από τη Στοκχόλμη και Henk Stam από το Ρότερνταμ ,εκδότες της «Journal of Rehabilitation Medicine», καθιστούν την προσοχή για τις μακροχρόνιες συνέπειες και την ανάγκη αποκατάστασης των ασθενών με Covid.
Ο ασθενής μόλις αναγνωρίσει τα συμπτώματα αυτά δεν έχει νόημα να συγκρούεται με τα συμπτώματά του ούτε να υπερβαίνει τις αντοχές του. Είναι σημαντικό να μπορεί να αναγνωρίζει τα όριά του ώστε να αποφεύγει τις απογοητεύσεις. Με ένα ισορροπημένο πρόγραμμα σταδιακά αυξανόμενης φυσικής δραστηριότητας, μια ισορροπημένη διαχείριση του χρόνου και της ενέργειας για τις δουλειές στο σπίτι , με συχνά διαλείμματα στην εργασία, με αύξηση της ποιότητας του ύπνου και μια σωστή διατροφή μπορεί σιγά σιγά να επανακτήσει τις αντοχές του και να έχει μια πολύ καλύτερη ποιότητα ζωής.
Η αποδοχή των συμπτωμάτων, η αξιολόγηση και η σωστή καθοδήγηση από τους ειδικούς αποκατάστασης αλλά πάνω απ’ όλα η ενεργή συμμετοχή του ασθενή στην αποκατάστασή του θα βοηθήσουν να βγούμε λιγότερο κουρασμένοι, τόσο ψυχικά όσο και σωματικά, από αυτή την πανδημία.
