Η αιθαλομίχλη στα Ιωάννινα βρέθηκε τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου στο επίκεντρο της Βουλής, με την επίκαιρη ερώτηση του βουλευτή Ιωαννίνων του ΠΑΣΟΚ–Κινήματος Αλλαγής Γιάννη Τσίμαρη προς το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Το βασικό ερώτημα αφορούσε τη μη ενεργοποίηση των προβλεπόμενων οικονομικών ελαφρύνσεων στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος και τη διασφάλιση των αναγκαίων πόρων για την εφαρμογή τους.
Απαντώντας, ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Νίκος Τσάφος επικαλέστηκε τις επίσημες μετρήσεις του 2025. Όπως ανέφερε, η ετήσια μέση συγκέντρωση των PM10 ήταν 32 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο, κάτω από το ισχύον ετήσιο όριο των 40. Αναγνώρισε, ωστόσο, ότι καταγράφηκαν ημέρες με τιμές πάνω από τα 50 μικρογραμμάρια, ακόμη και μετά την αφαίρεση της επίδρασης της αφρικανικής σκόνης. Για τα PM2,5 είπε ότι η ετήσια μέτρηση ήταν ίση με το ισχύον όριο.
Το υπουργείο αμφισβήτησε, παράλληλα, τη δυνατότητα άμεσης σύγκρισης των επίσημων μετρήσεων με στοιχεία από άλλες πηγές, λόγω διαφορών στον εξοπλισμό και στη μεθοδολογία. Ο υφυπουργός ανέφερε ότι έχει προβλεφθεί μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης η εγκατάσταση πρόσθετου σταθμού μέτρησης στα Ιωάννινα. Δεν έδωσε, όμως, συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για τη λειτουργία του ούτε ανακοίνωσε ποσό χρηματοδότησης για την ενεργοποίηση των ελαφρύνσεων το 2026 και το 2027.
Η απάντηση του υφυπουργού και η αντίδραση Τσίμαρη
Ο κ. Τσίμαρης επέμεινε ότι οι ετήσιοι μέσοι όροι δεν αποτυπώνουν τις ημέρες κατά τις οποίες η αιθαλομίχλη γίνεται εντονότερη. Στη δευτερολογία του ζήτησε να διευκρινιστεί αν υπάρχουν διαθέσιμοι πόροι για τις προβλεπόμενες ελαφρύνσεις και αν η κυβέρνηση προτίθεται να εκσυγχρονίσει το πλαίσιο των υπουργικών αποφάσεων του 2013 και του 2014, ώστε τα μέτρα να μπορούν να ενεργοποιούνται έγκαιρα.
Σε ανακοίνωσή του μετά τη συζήτηση, ο βουλευτής χαρακτήρισε την απάντηση του υφυπουργού ανεπαρκή και υποστήριξε ότι η κυβέρνηση οχυρώνεται πίσω από τους ετήσιους μέσους όρους. Επέκρινε, επίσης, την αμφισβήτηση μετρήσεων που έχουν παρουσιαστεί από επιστημονικούς φορείς και το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Αυτή είναι η πολιτική αποτίμηση του κ. Τσίμαρη· η θέση του υπουργείου, όπως καταγράφηκε στη Βουλή, ήταν ότι οι επίσημες μετρήσεις δεν ενεργοποιούν τις προϋποθέσεις για τις συγκεκριμένες ελαφρύνσεις.
Ο βουλευτής επανέφερε και τα στοιχεία της έκθεσης IQAir για το 2025, σύμφωνα με τα οποία τα Ιωάννινα συγκαταλέγονται στο 8% των πόλεων παγκοσμίως με τη χειρότερη ποιότητα αέρα και οι ετήσιες συγκεντρώσεις PM2,5 είναι 4,3 φορές υψηλότερες από την κατευθυντήρια τιμή του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Τα στοιχεία αυτά προέρχονται από διαφορετικό σύστημα καταγραφής από τις επίσημες μετρήσεις που επικαλέστηκε ο υφυπουργός, γεγονός που καθιστά κρίσιμη τη σαφή αναφορά στην πηγή και στη μεθοδολογία κάθε σύγκρισης.
Ολόκληρη η συζήτηση είναι διαθέσιμη στο βίντεο της Βουλής.
Η χειμερινή εικόνα που δεν δείχνει ο ετήσιος μέσος όρος
Οι μηνιαίες και ημερήσιες μετρήσεις των PM2,5 προσφέρουν μια πιο αναλυτική εικόνα για τις εποχικές διακυμάνσεις. Για το 2025, οι μέσες μηνιαίες συγκεντρώσεις στα Ιωάννινα ήταν 57 μg/m³ τον Ιανουάριο, 34 τον Φεβρουάριο, 25 τον Μάρτιο, 24 τον Νοέμβριο και 73 τον Δεκέμβριο. Σε περίπου επτά ημέρες μέσα στη χρονιά, οι ημερήσιες τιμές ξεπέρασαν τα 110 μg/m³. Οι τιμές αυτές δεν αποτελούν όλες ημερήσιες υπερβάσεις ούτε συγκρίνονται απευθείας με ετήσια όρια. Αναδεικνύουν, όμως, την έντονη εποχικότητα της ρύπανσης, την οποία δεν περιγράφει από μόνη της μια ετήσια μέση τιμή. www.agon.gr
Έχει σημασία και η διάκριση ανάμεσα στους δύο ρύπους που συζητήθηκαν. Τα PM10 είναι ο δείκτης στον οποίο βασίζεται το ισχύον πλαίσιο για την ενεργοποίηση των έκτακτων μέτρων, ενώ τα PM2,5 είναι λεπτότερα αιωρούμενα σωματίδια και αξιολογούνται με διαφορετικά όρια.
Για τα PM10, το σημερινό ετήσιο ευρωπαϊκό όριο είναι 40 μg/m³ και η κατευθυντήρια τιμή του ΠΟΥ 15 μg/m³. Η αναθεωρημένη ευρωπαϊκή οδηγία προβλέπει ετήσιο όριο 20 μg/m³ από το 2030. Επομένως, η τιμή που επικαλέστηκε το υπουργείο βρίσκεται κάτω από το σημερινό νομικό όριο, αλλά πάνω από τις χαμηλότερες τιμές αναφοράς. Η συμμόρφωση με το ισχύον όριο δεν απαντά από μόνη της στο ερώτημα πώς αντιμετωπίζονται οι επαναλαμβανόμενες χειμερινές αιχμές και πώς προστατεύονται τα νοικοκυριά στις ημέρες έντονης ρύπανσης.
Το ισχύον πλαίσιο για την έκτακτη ενεργοποίηση μέτρων προβλέπει υψηλό κατώφλι. Σύμφωνα με όσα έχουν μεταφερθεί από τη Διεύθυνση Περιβάλλοντος της Περιφέρειας Ηπείρου, απαιτείται ημερήσια μέση τιμή PM10 πάνω από 150 μg/m³ και πρόβλεψη ότι η επιβάρυνση θα συνεχιστεί και την επόμενη ημέρα. Στα μέτρα περιλαμβάνεται ειδική έκπτωση ηλεκτρικού ρεύματος για δικαιούχους του Κοινωνικού Οικιακού Τιμολογίου, υπό προϋποθέσεις.
Η ευρωπαϊκή κατάταξη και οι εκτιμήσεις για την υγεία
Η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη επικαλείται την ευρωπαϊκή κατάταξη ποιότητας αέρα, στην οποία τα Ιωάννινα καταλαμβάνουν χαμηλή θέση μεταξύ 761 πόλεων, καθώς και εκτιμήσεις για τις επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην Ελλάδα. Η κατάταξη του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος αφορά τη μακροχρόνια έκθεση του πληθυσμού σε PM2,5, διοξείδιο του αζώτου και όζον· δεν αποτελεί μέτρηση σε πραγματικό χρόνο ούτε αποτυπώνει ειδικά ένα επεισόδιο αιθαλομίχλης.
Σε εθνικό επίπεδο, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος εκτιμά ότι 10.249 πρόωροι θάνατοι στην Ελλάδα το 2023 συνδέθηκαν με μακροχρόνια έκθεση σε PM2,5 πάνω από την κατευθυντήρια τιμή του ΠΟΥ. Η εκτίμηση αφορά τη χώρα συνολικά και δεν αποδίδει συγκεκριμένο αριθμό περιστατικών στα Ιωάννινα.
Αιτήματα για μέτρα από την πολιτεία
Στην ανακοίνωσή της στις 27 Οκτωβρίου, η Συντονιστική Επιτροπή Ιωαννίνων της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης υποστηρίζει ότι η μη υπέρβαση του ισχύοντος ετήσιου ορίου δεν αρκεί για να αποκλείσει κινδύνους για τη δημόσια υγεία. Ζητά επικαιροποίηση του θεσμικού πλαισίου, με επιστημονικά τεκμηριωμένα κριτήρια για την έγκαιρη ενεργοποίηση μέτρων και ουσιαστική οικονομική στήριξη των νοικοκυριών.
Οι προτάσεις της περιλαμβάνουν στοχευμένη επιδότηση πετρελαίου θέρμανσης ως μεταβατικό μέτρο, καθώς και ολοκληρωμένο σχέδιο καθαρότερου αέρα με ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών, επιδότηση αντλιών θερμότητας, προστασία ευάλωτων νοικοκυριών, ανάπτυξη ενεργειακών κοινοτήτων και συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του αέρα.
Παραμένει, παράλληλα, ανοιχτό το χρονοδιάγραμμα για το πρόγραμμα των 5 εκατ. ευρώ για την εγκατάσταση αντλιών θερμότητας στο λεκανοπέδιο. Η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη έχει ζητήσει ενημέρωση για το πότε θα ανοίξουν οι αιτήσεις, πόσα νοικοκυριά θα ωφεληθούν και με ποια κριτήρια.
Η συζήτηση στη Βουλή έγινε λίγες ημέρες μετά τη συνάντηση των βουλευτών Ιωαννίνων της Νέας Δημοκρατίας Μαρίας Κεφάλα και Γιώργου Αμυρά με τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου. Οι δύο βουλευτές ανέφεραν ότι ζήτησαν μέτρα άμεσης απόδοσης και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, χωρίς να δημοσιοποιήσουν συγκεκριμένες δεσμεύσεις ή χρονοδιάγραμμα που να προέκυψαν από τη συνάντηση.
Την προηγούμενη εβδομάδα, ο δήμαρχος Ιωαννίνων Θωμάς Μπέγκας είχε καλέσει τοπικούς θεσμικούς και επιστημονικούς φορείς σε συντονισμό, ώστε να διαμορφωθεί κοινό σχέδιο και συγκεκριμένες διεκδικήσεις προς την κεντρική διοίκηση. Η πρόσκληση απευθυνόταν στους φορείς της περιοχής, ενώ το ζήτημα της κυβερνητικής στάσης τέθηκε στη συνέχεια τόσο στη Βουλή όσο και στη συνάντηση των βουλευτών με τον υπουργό.
Για τους κατοίκους, το ζητούμενο είναι ένα σχέδιο που να συνδυάζει έγκαιρη ενεργοποίηση μέτρων, οικονομικά προσιτή θέρμανση και αξιόπιστη παρακολούθηση της ατμόσφαιρας. Η Βουλή κατέγραψε τη διαφωνία για το πώς ερμηνεύονται οι μετρήσεις, αλλά δεν έδωσε συγκεκριμένη απάντηση για τους πόρους και το χρονοδιάγραμμα των παρεμβάσεων.
Σχετικό θέμα: Τι τρέχει στ’ αλήθεια με την ατμοσφαιρική ρύπανση στα Ιωάννινα
