Όλα ξεκινούν το 1918, τότε που δημιουργείται το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδος που λίγο αργότερα, το 1924, μετονομάζεται σε ΚΚΕ. Αυτό υπήρξε η μήτρα από την οποία ξεκίνησαν όλες οι συνακόλουθες διασπάσεις.
Τα πρώτα χρόνια, το ΚΚΕ αντιμετώπισε διασπάσεις που αφορμή είχαν κυρίως τις διεθνείς εξελίξεις. Αρχικά τη διαπάλη των Σταλινικών με τους Τροτσκιστές για την κατάληψη της εξουσίας -που οδήγησε στην εκπαραθύρωση των αρχειομαρξιστών και στη δημιουργία της ΟΚΔΕ, και το 1956, με την αποσταλινοποίηση και την καθαίρεση από την Κομιντέρν του Ζαχαριάδη από την ηγεσία του ΚΚΕ -που οδήγησε στη δημιουργία της ΟΜΛΕ από την οποία το 1970 προήλθαν το ΚΚΕ μ-λ και το Μ-Λ ΚΚΕ. Το 1970, πάλι εξαιτίας της σύγκρουσης Σοβιετικής Ένωσης και Κίνας, διασπάται μια ομάδα στελεχών του ΚΚΕ και δημιουργεί το ΕΚΚΕ που πρόσκειται στην Κίνα. Το 1968, εποχή που εξαιτίας του Ευρωκομμουνισμού αρχίζει να ανθεί η αμφισβήτηση της Σοβιετικής Ένωσης, στη Βουδαπέστη έγινε η μεγαλύτερη μέχρι τότε διάσπαση του ΚΚΕ. Κάποια στελέχη του διαγράφονται και προχωρούν στη δημιουργία του ΚΚΕ Εσωτερικού, καταγγέλλοντας το εναπομείναν Κόμμα ως Εξωτερικού -θέλοντας να τονίσουν με αυτό τον τρόπο την πρόσδεση του στο ΚΚΣΕ.
Μετά την πτώση της Χούντας, το 1974, το «εξ» θα υπερκεράσει κατά πολύ το «εσ», οδηγώντας το τελευταίο σε μια σειρά νέων διασπάσεων με τη σειρά του. Το 1978 η πλειοψηφία της ΕΚΟΝ – Ρήγας Φεραίος, της Νεολαίας του «εσ», θα διασπαστεί από το κόμμα και η οργάνωση που θα προκύψει θα πάρει το όνομα Β’ Πανελλαδική. Το 1986 πάλι, δύο απόψεις κονταροχτυπιούνται στο κόμμα: Η μία, υπό την ηγεσία του Λεωνίδα Κύρκου, είναι αυτή της λεγόμενης «αποκομμουνιστικοποίησης» και της μετατροπής του κόμματος σε «δημοκρατικό αριστερό». Η άλλη, με εμβληματικότερη μορφή τον Γιάννη Μπανιά, προτείνει την εμβάθυνση της κομμουνιστικής φυσιογνωμίας. Η ομάδα του Κύρκου επικρατεί και το ΚΚΕ Εσ διαλύεται και μετονομάζεται σε Ε.ΑΡ (Ελληνική Αριστερά), την ώρα που η μειοψηφία θα ιδρύσει το «ΚΚΕ Εσωτερικού – Ανανεωτική Αριστερά», που θα μετονομαστεί λίγα χρόνια αργότερα σε ΑΚΟΑ (Ανανεωτική Κομμουνιστική Οικολογική Αριστερά).
Η αποκομμουνιστικοποιημένη ΕΑΡ θα συνεργαστεί (!) σχεδόν αμέσως με το ΚΚΕ, και μαζί θα φτιάξουν τον Συνασπισμό της Αριστεράς (ΣΥΝ), στον οποίον θα συμμετάσχουν και άλλες μικρότερες κινήσεις της Αριστεράς. Η απόφαση που θα λάβει ο τότε ΣΥΝ για κυβερνητική συνεργασία με τη Νέα Δημοκρατία τον Ιούνιο του 1989, θα οδηγήσει τον τότε γραμματέα της ΚΝΕ Γιώργο Γράψα να επιτεθεί ανοιχτά στο ΚΚΕ. Το ΚΚΕ τον διαγράφει και αυτός μαζί με άλλους δημιουργεί τη ΝΑΡ, που πολύ αργότερα θα δημιουργήσει μαζί με άλλες ομάδες τον ΑΝΤΑΡΣΥΑ. Το 1991, στο 13ο Συνέδριο του ΚΚΕ, το κόμμα αναδιπλώνεται και αποχωρεί από τον ΣΥΝ. Όμως δεν ακολουθούν όλοι, κάποιοι παραμένουν στον ΣΥΝ. Και όσοι παραμένουν στον ΣΥΝ διαγράφονται, με αποτέλεσμα το ΚΚΕ να σχιστεί σχεδόν στα δύο. Ο ΣΥΝ υποδέχεται πολλούς από τους διαγραμμένους -ανάμεσά τους και τον Τσίπρα με την παρέα του. Στη συνέχεια ο ΣΥΝ αποφασίζει τη μετατροπή του σε ενιαίο κόμμα, στο οποίο η ΕΑΡ αποφασίζει να διαχυθεί. Με τον ΣΥΝ αυτόν, θα συνεργαστεί μετά το 1999 και η ΑΚΟΑ του Μπανιά, αποφασίζοντας ότι δεν έχει νόημα να συνεχίζει μόνη της. Όχι όλη η ΑΚΟΑ όμως! Η μειοψηφία της θα διαφωνήσει με τη συνεργασία με τον ΣΥΝ, θα αποχωρήσει και θα ιδρύσει την οργάνωση Κομμουνιστική Ανανέωση (ΚΑΝ), η οποία θα συνεργαστεί με το νέο ΚΚΕ που προέκυψε από τη διάσπαση του ΣΥΝ το 1991.
Ο Συνασπισμός, ο ΣΥΡΙΖΑ και οι νέοι κατακερματισμοί
Στον μεταξύ ο ΣΥΝ, διά του προέδρου του Αλαβάνου έχει δώσει το δακτυλίδι της διαδοχής στον Τσίπρα, που το 2015 κατορθώνει να αναλάβει την κυβέρνηση, κερδίζοντας τις εκλογές. Και έτσι η Αριστερά που από πάντα «ήταν μιας ήττας που νικάει την εξουσία, ξαφνικά της παρεδόθη αληθινά, τι δυστυχία»! Λίγο πριν, βέβαια, ο Αλέκος Αλαβάνος έχει προλάβει να αποχωρήσει, καταγγέλλοντας τον Τσίπρα και δημιουργώντας το Σχέδιο Β, το δικό του κόμμα. Το ίδιο κάνει και ο Φώτης Κουβέλης, δημιουργώντας τη ΔΗΜΑΡ.
Με την ψήφιση του τρίτου Μνημονίου από τον Τσίπρα, και ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ είναι στην κυβέρνηση, προκύπτουν νέες διασπάσεις και μια σειρά από Κόμματα: η ΛΑΕ του Παναγιώτη Λαφαζάνη και αργότερα το Δημοκρατικό Κίνημα Εθνικής Απελευθέρωσης, το ΜέΡΑ25 του Γιάνη Βαρουφάκη, η Πλεύση Ελευθερίας της Ζωής Κωνσταντοπούλου, η Νέα Αριστερά των 11 στελεχών, το Κόσμος του Πέτρου Κόκκαλη και τέλος το κόμμα του Στέφανου Κασσελάκη. Στο τέλος, ο ίδιος ο Τσίπρας, που φαίνεται να μην χωρά πλέον στο ίδιο του το Κόμμα, σε αυτό που ο ίδιος είχε ιδρύσει και στο οποίο παρέμενε παράκλητος, δημιουργεί ένα άλλο νέο Κόμμα (το ΕΛΑΣ), διασπώντας εκ νέου τον ΣΥΡΙΖΑ.
Όλοι οι παραπάνω διασπαστές υπήρξαν πιστοί σε μια αριστερά που, ενώ χρόνια υποδέχεται με συλλογικότητα τα όποια κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα εμφανίζονται, αντιδρά με εξεγέρσεις και διασπάσεις στη συζήτηση που αναπτύσσεται για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων. Γιατί να συμβαίνει αυτό, γιατί οι διασπάσεις να τείνουν να αποτελούν σύμφυτο της Αριστεράς;
Η αμφίθυμη σχέση με τον «Ηγέτη – Πατέρα»
Ίσως γιατί διαχρονικά οι αριστεροί μοιάζουν να βρίσκονται παγιδευμένοι σε μια εφηβική, αμφίθυμη στάση απέναντι στην εξουσία του εκάστοτε Ηγέτη – Πατέρα. Που και την επιθυμούν γιατί τους νοηματοδοτεί, αλλά και την απορρίπτουν -ευκολότερα τουλάχιστον απ’ ό,τι το κάνουν οι δεξιοί. Σε μια αριστερά που τα μέλη της αντλούν μεν νόημα από τον Ηγέτη – Πατέρα αλλά ταυτόχρονα επιθυμούν και τη συμβολική πατροκτονία του (ένα πανάρχαιο ταμπού από την εποχή της ανθρώπινης ορδής), ως τρόπο απελευθέρωσης τους από αυτόν. Κι όταν επέρχεται μια διαφωνία με τον Ηγέτη – Πατέρα, η διαχείριση της διαφωνίας των μελών με τον Ηγέτη δεν πραγματοποιείται με όρους συμβιβασμού (που θα κόνταινε τον Ηγέτη) αλλά με όρους αποκοπής των διαφωνούντων, στο όνομα της φαντασίωσης ενός άλλου αμόλυντου και ισχυρού Ηγέτη και μιας άλλης πιο καθαρής και πιο ηθικής ομάδας. Με τον τρόπο αυτό, οι αριστεροί συντηρούν το όνειρο, που δεν απειλείται με τη διαπραγμάτευση και την πραγματικότητα. Και βέβαια την εφηβεία τους!
Ίσως γιατί η διάσπαση (splitting) αποτελεί έναν ασυνείδητο ψυχολογικό μηχανισμό που συναντάται σε πολυάριθμες περιπτώσεις στην καθημερινή ζωή και όχι μόνο στην πολιτική. Σύμφωνα με αυτόν, το υποκείμενο χωρίζει τον κόσμο σε απόλυτα καλό ή κακό. Σε άγιους και μιαρούς. Πάνω σε αυτή τη βάση προβάλλεται η άποψη πως «η δική μας γραμμή είναι συνεπής και ορθόδοξη», «οι άλλοι πρόδωσαν», ηθικοποιείται η διαφωνία και γίνεται πολύ δύσκολα ανεκτή η διαφορά.
Και όταν οι ομάδες μοιάζουν πολύ μεταξύ τους, η σύγκρουση γίνεται πολύ πιο έντονη από αυτή που συμβαίνει σε συγκρούσεις με εντελώς διαφορετικές ομάδες. Η ίδια η σύγκρουση γίνεται τότε μέθοδος και εργαλείο απόκτησης εσωτερικής συνοχής της νέας ομάδας και διαφοροποίησής της από τους άλλους, της απέναντι ομάδας. Με τον τρόπο αυτό, μικρές θεωρητικές αποκλίσεις οδηγούνται σε βαθιά ρήγματα. Για να επιβεβαιώσουν τις υποτιθέμενες διαφορές!
Ίσως πάλι, οι διασπάσεις βασίζονται στο περίσσευμα ναρκισσισμού που χαρακτηρίζει πολλούς από τους αρχηγούς των διαφωνούντων. Και η σύγκρουση που αυτοί οδηγούν παράγει συναισθηματική απόλαυση όχι μόνο σε αυτούς, τους πρωταγωνιστές, αλλά και σε άλλους, αφού προσφέρει αίσθημα ταυτότητας, συνοχή και την αγελαία δυνατότητα να βλέπουν στα μάτια των συντρόφων τους πιο καθαρά τον ίδιο τον εαυτό τους.
Από την αποκαθήλωση στην αγιοποίηση
Ο Freud πάντως στο έργο του «Τοτέμ και Ταμπού» αναφέρει πως, αφού τα μέλη της πρωτόγονης ορδής, δηλαδή τ’ αδέρφια, συνασπίστηκαν και σκότωσαν τον τυραννικό πατέρα, τον αρχηγό της φυλής, για να του πάρουν τη θέση, και αφού στη συνέχεια συγκρούστηκαν άγρια μεταξύ τους για την κατάκτηση της εξουσίας, ήρθε μια στιγμή που μετανόησαν για την πράξη τους και επανενώθηκαν για να επανορθώσουν: λατρεύοντας τον σκοτωμένο πατέρα ως Θεό. Έτσι ο θανατωμένος απ’ αυτούς αρχηγός επανεπενδύθηκε από τους ίδιους ως αντικείμενο λατρείας!
Αυτός ο μηχανισμός εξηγεί το γιατί το σύνολο των αριστερών διατηρεί στο Πάνθεόν του εκτός από τους νομιμόφρονες ηγέτες τους και τους συντρόφους εκείνους που οι ίδιοι κάποτε κατήγγειλαν και καταδίκασαν και αποκαθάρθηκαν από αυτούς. Γιατί στο Πάνθεον αυτό δεν βρίσκονται μόνο ο Μπελογιάννης, ο Λαμπράκης και ο Φλωράκης αλλά και ο Ζαχαριάδης, ο Βελουχιώτης, ο Θεοδωράκης, ο Γλέζος. Και πιθανό, το ίδιο αναμένεται να συμβεί κάποτε και με τον Κύρκο, τον Γράψα, τον Λαφαζάνη. Ίσως και τον Τσίπρα!
