Η αίθουσα του Πολιτιστικού Χώρου «Δημήτρης Χατζής», στην εκδήλωση για τα πενήντα χρόνια από την αναβίωση του θεσμού των «Ηπειρωτικών» το 1976, δεν ήταν γεμάτη τη Δευτέρα το βράδυ από κόσμο. Είχε τόσους όσους έπρεπε. Είχε όμως συναίσθημα για όλους εκείνους που βρέθηκαν εκεί, τους εναπομείναντες στη ζωή βραβευμένους και τους άλλους, τους συγγενείς τους, που πήγαν –ίσως και βαριεστημένα μερικοί– για να παραλάβουν τα βραβεία και να τιμήσουν τους νεκρούς τους με έναν τρόπο.
Δυο κουβέντες με τον Λευτέρη Ζώλα ανταλλάξαμε, κάτι για την καθημερινότητα είπαμε, άλλες τόσες με τον σπουδαίο μας εικαστικό Δημήτρη Ράτσικα, με τον καλό μας «Νάπο» επίσης (Ναπολέοντα Μάργαρη), κι ύστερα το βράδυ οι θύμησες που κατακλύζουν το μυαλό και την ψυχή ήρθαν και έφεραν τα πάνω κάτω. Δεν θέλει πολύ ο άνθρωπος, ιδιαίτερα όταν μεγαλώσει, να γυρίζει πίσω. Αλλιώς, βέβαια, την περίμενα τη γιορτή, αλλά κι έτσι που τη σχεδίασαν οι διοργανωτές, καλή ήταν για τη σήμερον. Πώς έλεγε η Ηρώ Κυριακάκη στον καλό της, τον Νότη Περγιάλη, στα «Κόκκινα Φανάρια»: «Καλή που είναι η ζωή»… κι ας μην ήταν τόσο καλή.
Καθώς μιλούσε ο δήμαρχος της πόλης, Θωμάς Μπέγκας, έτρεχε ο νους σε κείνα τα χρόνια τα ψυχωμένα, στον πατέρα του, τον αλησμόνητο ευγενή Κώστα Μπέγκα, τον δήμαρχό μας τότε, στη Σοφούλα του και στο παιδί εκείνο με την ντουντούκα, στο διαφημιστικό αυτοκίνητο του Δήμου, να διαφημίζει: «Απόψε στα Γιάννενα ο Μάνος Χατζιδάκις, όλοι να είμαστε εκεί το βράδυ…». Κι η καθάρια χροιά της φωνής της Φλέρυς Νταντωνάκη να διακόπτει την εφηβική φωνή του αγοριού, του Θωμά, που είχε πλέον γίνει τραχιά.
Τι να πει μετά η νέα σε όλα αυτά, η δουλευταρού, όπως την έχω κατατάξει μέσα μου, Αλέκα Βακαλοπούλου, που ίδρωσε για τις προετοιμασίες κι έτρεξε να πείσει τους ζώντες εκείνης της εποχής να αρθρώσουν λόγο για τα περασμένα. Την πέτυχα, μάλιστα, στο γραφείο του προέδρου του Ιδρύματος Ιωσήφ και Εσθήρ Γκανή να προσπαθεί να τον πείσει να πει δυο λόγια. Κι ανέβηκε στο βήμα ο ίδιος με συγκίνηση. Φιλότιμες όλων οι προσπάθειες κι επαινετές. Η ρόδα όμως δεν γυρίζει πίσω.
Στάθηκα σε δυο-τρεις ακόμη ανθρώπους εκείνων των «Ηπειρωτικών» και σκέφθηκα πως, ναι, υπάρχουν και σήμερα εθελοντές, αλλά τους ψάχνεις να τους βρεις με το κερί. Πρώτη και καλύτερη ήταν τότε μια γυναίκα, η Νατάσα Μπέγκα, μέσα σε όλα, να κατεβάζει ιδέες. Έστειλε τον χαιρετισμό της.
Τους βλέπω μπροστά μου όλους ωραίους, νέους, σφριγηλούς, με όρεξη για ζωή και πράξη, να διαβαίνουν το κατώφλι της εφημερίδας με τη σειρά. Γιάννης Γρατσανίτης, με όνειρα κι ελπίδες, Δημοσθένης Κόκκινος, ο «νονός» των «Ηπειρωτικών», να κατεβάζει ιδέες, ακόμη και για μη πραγματοποιήσιμα προγράμματα. Με τον Λευτέρη Τζάλλα καθοδηγητή.
Ο Γιάννης, που είχε πάθος με το θέατρο, να τρέχει στην πρωτεύουσα τρεις φορές να πείσει τον Κάρολο Κουν να φέρει την «Αληθινή απολογία του Σωκράτη» του Κώστα Βάρναλη, με τον Λαζάνη στον ανεπανάληπτο μονόλογό του. Και τα κατάφερε να διαλύσει τους φόβους του πως στην επαρχία, στα μακρινά Γιάννενα, δεν θα είχε πέραση το έργο. Και οι Γιαννιώτες τον διέψευσαν. Κι ήρθε πάλι.
«Μην τον λες κύριε Κουν», του έλεγε ο Λαζάνης. «Αποκάλεσέ τον Δάσκαλε… όπως εμείς». Αναφέρεται με συγκίνηση ο ίδιος κατά τη διάρκεια συνομιλίας που είχαμε μαζί του, στα τελευταία «Ηπειρωτικά», στη βραδιά λαϊκού τραγουδιού με τον Λάκη Χαλκιά, που είχαν τοποθετήσει και δεκάδες επιπλέον καθίσματα στο Θέατρο Φρόντζου της Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών. Αμέτρητα τα πούλμαν από όλη την Ελλάδα κατέφθαναν στα Γιάννενα. Προσκύνημα σωστό.
Καλό το ντοκιμαντέρ που είδαμε, άξιο και το πρόγραμμα των νέων «Ηπειρωτικών», με τις αφίσες τότε και τώρα, δύο εξαιρετικών εικαστικών: Τίνας Δογορίτη και Δημήτρη Ράτσικα.
Μα εκείνα τα «Ηπειρωτικά» δεν επαναλαμβάνονται στην εποχή μας. Άλλαξαν οι συνθήκες, άλλαξαν οι άνθρωποι.
ΛΟΥΚΙΑ ΤΖΑΛΛΑ
Tags: Ηπειρωτικά, Λουκία Τζάλλα, πολιτισμός, Ιωάννινα, Πολιτιστικός Χώρος Δημήτρης Χατζής, Θωμάς Μπέγκας, Κώστας Μπέγκας, Κάρολος Κουν, Μάνος Χατζιδάκις, Φλέρυ Νταντωνάκη, Λάκης Χαλκιάς, Εταιρεία Ηπειρωτικών Μελετών
