Μόλις λίγες ημέρες μετά την ανακοίνωση μιας συμφωνίας που χαρακτηρίστηκε «ιστορική» για τα Γιάννενα, ανοίγει μια διαφορετική συζήτηση για τη διαδρομή που ακολούθησαν τρία από τα ιστορικά σχολικά ακίνητα της πόλης μέχρι να φτάσουν στην Εθνική Τράπεζα και, μέσω αυτής, να περάσουν πλέον στην περιουσία του Δήμου Ιωαννιτών.
Η Επιτροπή Αγώνα για τα Ηπειρωτικά Κληροδοτήματα, η Ένωση Πολιτών Ιωαννίνων και ο Σύνδεσμος Αποφοίτων Ζωσιμαίας Σχολής «Οι Ζωσιμάδες» απευθύνονται με κοινό έγγραφό τους στον δήμαρχο Ιωαννίνων Θωμά Μπέγκα και στις δημοτικές παρατάξεις, θέτοντας δύο συγκεκριμένα ερωτήματα και ζητώντας την άμεση σύγκληση του Δημοτικού Συμβουλίου με αποκλειστικό θέμα τις σχολικές περιουσίες.
Το πρώτο και βασικό ερώτημα είναι πώς σχολικές περιουσίες, οι οποίες βρίσκονταν υπό τη διαχείριση των Αγαθοεργών Καταστημάτων Ιωαννίνων, περιήλθαν στην ιδιοκτησία της Εθνικής Τράπεζας. Το δεύτερο αφορά το κατά πόσο το Δημοτικό Συμβούλιο, ως όργανο του Δήμου που είναι αρμόδιος για τη σχολική στέγη, είχε γνώση της διαδικασίας και της διαπραγμάτευσης που προηγήθηκε.
Οι τρεις φορείς διατυπώνουν παράλληλα σοβαρές αιτιάσεις για το καθεστώς λειτουργίας και διαχείρισης των Αγαθοεργών Καταστημάτων. Πρόκειται, ωστόσο, για θέσεις των ίδιων, γύρω από ένα ζήτημα που έχει αποτελέσει επί δεκαετίες αντικείμενο νομικών και θεσμικών αντιπαραθέσεων.
Η συμφωνία που έκλεισε μια εκκρεμότητα
Η παρέμβαση έρχεται μετά την ανακοίνωση ότι η Παυλίδειος, η Ελισσαβέτειος και η Βαλάνειος Σχολή, συνολικής επιφάνειας 5.775 τ.μ., θα δωρηθούν από την Εθνική Τράπεζα στον Δήμο Ιωαννιτών.
Στα τρία συγκροτήματα στεγάζονται έξι σχολικές μονάδες και περίπου 700 μαθητές. Η αξία των ακινήτων αποτιμάται από την Εθνική Τράπεζα σε περίπου 15,8 εκατ. ευρώ, ενώ η Τράπεζα αναλαμβάνει και το κόστος ανακαίνισής τους, ύψους περίπου 900.000 ευρώ.
Στην επίσημη ανακοίνωσή της, η ίδια η Εθνική περιγράφει και το προηγούμενο στάδιο της διαδικασίας: τα τρία κτίρια, τα οποία χαρακτηρίζει κληροδοτήματα ευεργετών της πόλης, μεταβιβάστηκαν στην Εθνική στο πλαίσιο συμφωνίας με τα Αγαθοεργά Καταστήματα Ιωαννίνων, πριν η Τράπεζα αποφασίσει τη δωρεά τους στον Δήμο.
Εκεί ακριβώς βρίσκεται και το σημείο στο οποίο εστιάζει η νέα παρέμβαση: όχι στην τελική περιέλευση των σχολείων στον Δήμο, αλλά στο ενδιάμεσο βήμα, με το οποίο ακίνητα με μακρά εκπαιδευτική χρήση πέρασαν από τα Αγαθοεργά στην κυριότητα ενός τραπεζικού ιδρύματος.
Μια ιστορία που δεν ξεκινά σήμερα
Για να γίνει κατανοητή η σημερινή συζήτηση, χρειάζεται επιστροφή έναν αιώνα πίσω.
Η μεγάλη περιουσία που συνδέθηκε με την εκπαίδευση και την κοινωνική πρόνοια στα Γιάννενα δημιουργήθηκε σε μεγάλο βαθμό από κληρονομιές, κληροδοσίες και δωρεές Ηπειρωτών ευεργετών, με συγκεκριμένους κοινωφελείς και εκπαιδευτικούς σκοπούς.
Καθοριστικό σημείο αποτελεί το 1926. Με το θεσμικό πλαίσιο εκείνης της χρονιάς συγκροτήθηκαν τα Αγαθοεργά Καταστήματα Ιωαννίνων και στη δικαιοδοσία τους τέθηκε, μεταξύ άλλων, η διαχείριση περιουσίας προερχόμενης από κληρονομίες, κληροδοσίες και δωρεές που ανήκαν στην τέως Ορθόδοξη Κοινότητα Ιωαννίνων, καθώς και η διαχείριση εκπαιδευτικών πόρων προερχόμενων από κληροδοτήματα.
Το στοιχείο έχει σημασία για τη σημερινή συζήτηση: τα Αγαθοεργά δεν αποτελούν τους αρχικούς διαθέτες αυτής της περιουσίας. Αποτελούν τον θεσμικό φορέα στη δικαιοδοσία του οποίου περιήλθε η διοίκηση και διαχείριση περιουσιών και πόρων που είχαν δημιουργηθεί σε προηγούμενες εποχές, σε σημαντικό βαθμό από κληροδοτήματα και δωρεές.
Το καθεστώς αυτό αποτέλεσε επί δεκαετίες αντικείμενο αντιπαράθεσης, ιδιαίτερα ως προς τη διαχείριση των εκπαιδευτικών κληροδοτημάτων και την τήρηση της βούλησης των διαθετών.
Από την άλλη πλευρά, γνωμοδότηση του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους έχει δεχθεί ότι το νομικό πρόσωπο των Αγαθοεργών Καταστημάτων δεν καταργήθηκε και εξακολουθεί να υφίσταται και να διαχειρίζεται τις κληρονομίες, κληροδοσίες και δωρεές που νομίμως υπάγονται στη δικαιοδοσία του, σύμφωνα με τον Κανονισμό του 1926.
Πρόκειται επομένως για ένα σύνθετο νομικό και ιστορικό ζήτημα, στο οποίο η σημερινή παρέμβαση προσθέτει πλέον μια νέα παράμετρο: τη δυνατότητα μεταβίβασης σχολικών ακινήτων στο πλαίσιο διευθέτησης οικονομικών υποχρεώσεων.
Τα ίδια τα σχολεία
Η Παυλίδειος, η Ελισσαβέτειος και η Βαλάνειος αποτελούν κομμάτια αυτής της ιδιαίτερης εκπαιδευτικής ιστορίας των Ιωαννίνων.
Οι ονομασίες τους παραπέμπουν ακόμη και σήμερα στην παράδοση της γιαννιώτικης ευεργεσίας και της χρηματοδότησης της εκπαίδευσης από δωρεές και κληροδοτήματα, ενώ τα συγκεκριμένα ακίνητα έχουν επί δεκαετίες σταθερά εκπαιδευτική χρήση.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η συζήτηση δεν αφορά απλώς τρία ακίνητα μεγάλης οικονομικής αξίας, αλλά κτίρια τα οποία είναι ταυτισμένα επί γενιές με τη δημόσια εκπαίδευση στην πόλη.
Από τις οικονομικές υποχρεώσεις στη μεταβίβαση των σχολείων
Η τελευταία πράξη της υπόθεσης συνδέεται με τις οικονομικές υποχρεώσεις των Αγαθοεργών Καταστημάτων προς την Εθνική Τράπεζα, ένα ζήτημα που είχε προκαλέσει ανησυχία και δημόσια συζήτηση για την τύχη των σχολικών περιουσιών.
Την ύπαρξη αυτών των υποχρεώσεων επιβεβαίωσε και ο δήμαρχος Ιωαννίνων Θωμάς Μπέγκας μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας, κάνοντας λόγο για παλαιότερες οικονομικές υποχρεώσεις των Αγαθοεργών προς την Εθνική Τράπεζα και σημειώνοντας ότι η συμφωνία που επιτεύχθηκε επιτρέπει πλέον να κλείσει η συγκεκριμένη εκκρεμότητα.
Το κρίσιμο στοιχείο προκύπτει από την ίδια την Εθνική Τράπεζα. Στην επίσημη ανακοίνωσή της αναφέρει ότι η Παυλίδειος, η Ελισσαβέτειος και η Βαλάνειος, στο πλαίσιο συμφωνίας με τα Αγαθοεργά Καταστήματα Ιωαννίνων, μεταβιβάστηκαν στην Εθνική Τράπεζα, η οποία προχωρά πλέον στη δωρεά τους στον Δήμο Ιωαννιτών.
Δεν έχουν γίνει, ωστόσο, δημόσια γνωστές όλες οι λεπτομέρειες της συμφωνίας που οδήγησε σε αυτή τη μεταβίβαση: η ακριβής νομική πράξη, η αποτίμηση των τριών ακινήτων στο πλαίσιο του διακανονισμού, το ύψος της οφειλής που καλύφθηκε μέσω της μεταβίβασης ή τυχόν εμπράγματες εξασφαλίσεις που είχαν προηγηθεί.
Αυτό ακριβώς το ενδιάμεσο στάδιο της διαδρομής των τριών σχολικών ακινήτων βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο των ερωτημάτων που θέτουν οι τρεις φορείς.
Το κρίσιμο ενδιάμεσο βήμα
Η τελική έκβαση είναι αναμφίβολα θετική για τη σχολική κοινότητα: τρία σχολικά συγκροτήματα περνούν στον Δήμο, εξασφαλίζεται η συνέχιση της εκπαιδευτικής χρήσης τους και προβλέπεται σημαντική χρηματοδότηση για την ανακαίνισή τους.
Ωστόσο, η θετική κατάληξη δεν καθιστά λιγότερο εύλογα τα ερωτήματα για όσα προηγήθηκαν.
Με ποια ακριβώς πράξη μεταβιβάστηκαν τα τρία ακίνητα στην Εθνική; Σε ποια αξία αποτιμήθηκαν στο πλαίσιο της συμφωνίας; Ποιο μέρος των οικονομικών υποχρεώσεων των Αγαθοεργών καλύφθηκε με τη μεταβίβασή τους; Υπήρχαν εμπράγματες εξασφαλίσεις επί των συγκεκριμένων σχολικών ακινήτων; Ποια ήταν η συμμετοχή του Δήμου στη διαπραγμάτευση και πότε και με ποιον τρόπο ενημερώθηκε το Δημοτικό Συμβούλιο;
Πρόκειται για ερωτήματα στα οποία οι τρεις φορείς ζητούν πλέον δημόσιες απαντήσεις.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτά και το δεύτερο ερώτημά τους, καθώς αφορά ευθέως τον ρόλο του Δήμου στη διαπραγμάτευση. Οι φορείς ρωτούν εάν η διαδικασία ήταν σε γνώση του Δημοτικού Συμβουλίου, ενώ ζητούν τώρα τη σύγκλησή του προκειμένου να υπάρξει πλήρης ενημέρωση για όσα προηγήθηκαν της συμφωνίας.
Και τι γίνεται με τις υπόλοιπες σχολικές περιουσίες;
Η συζήτηση δεν εξαντλείται στα τρία ακίνητα που περνούν στον Δήμο.
Με την ιστορία των εκπαιδευτικών κληροδοτημάτων και των Αγαθοεργών συνδέονται και άλλα εμβληματικά ακίνητα της πόλης, ενώ το ζήτημα της τύχης της υπόλοιπης σχολικής περιουσίας έχει επανειλημμένα απασχολήσει τη δημόσια συζήτηση.
Η συμφωνία για Παυλίδειο, Ελισσαβέτειο και Βαλάνειο επιλύει οριστικά το ιδιοκτησιακό ζήτημα για τα συγκεκριμένα τρία συγκροτήματα, δεν απαντά όμως από μόνη της στο ευρύτερο ερώτημα για το καθεστώς και το μέλλον των υπόλοιπων εκπαιδευτικών περιουσιών που βρίσκονται υπό τη διαχείριση των Αγαθοεργών.
Οι τρεις φορείς ζητούν, για τον λόγο αυτό, να συγκληθεί άμεσα το Δημοτικό Συμβούλιο και να ασχοληθεί αποκλειστικά με το ζήτημα, ώστε να υπάρξει δημόσια ενημέρωση και, όπως αναφέρουν, να κινηθούν οι νόμιμες διαδικασίες ώστε οι σχολικές περιουσίες της πόλης να περιέλθουν στον Δήμο.
Έναν αιώνα μετά τη διαμόρφωση του ιδιαίτερου καθεστώτος διαχείρισης των κληροδοτημάτων των Ιωαννίνων, η δωρεά των τριών σχολείων κλείνει μία σημαντική εκκρεμότητα, αλλά ταυτόχρονα επαναφέρει μια πολύ παλαιότερη συζήτηση: ποιος διαχειρίζεται την περιουσία που συνδέεται με τους ευεργέτες της πόλης, με ποιους όρους και πώς διασφαλίζεται ότι αυτή εξακολουθεί να υπηρετεί τον σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκε.
