Πώς μπορούμε να υποστηρίξουμε τη θέση ότι το μάθημα της φιλοσοφίας στο σχολείο προάγει την κριτική σκέψη στην εποχή των ψηφιακών κοινωνικών τεχνολογιών; Γνωρίζουμε σαφώς ότι θα μπορούσε να διαδραματίσει έναν κρίσιμο ρόλο στη πληθώρα των περιστατικών βίας που συμβαίνουν στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία και τα οποία φαίνεται ότι είναι το προϊόν της κακής ή καταχρηστικής ή ανεξέλεγκτης χρήσης του κινητού τηλεφώνου και των ψηφιακών μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Γιατί έχει αξία να μιλάμε για την φιλοσοφία στο δημοτικό σχολείο, το γυμνάσιο και το λύκειο στην εποχή της παντοκρατορίας των διαφημιστικών εικόνων και συγκεκριμένα της ψηφιακής εικόνας του διαδικτύου και των συναφών μέσων κοινωνικής δικτύωσης; Αν και θα ήταν εύκολο να αποκριθούμε αμέσως με μια στερεοτυπική πρόταση, όμως τούτη θα ακουγόταν μονοσήμαντη και μονοδιάστατη, επειδή θα συνηγορούσε υπέρ ενός θεωρητικού γνωστικού αντικειμένου, χωρίς ωστόσο να αιτιολογούμε επισταμένως τους ακριβείς λόγους που έχουν παρακινήσει τους φιλοσόφους, τους κοινωνιολόγους, τους ψυχολόγους και τους ανθρωπολόγους της εκπαίδευσης να θεωρήσουν αναγκαία την ανθρωπιστική παιδεία στην σχολική αίθουσα. Θα μπορούσαμε να θέσουμε το δάκτυλο επί των τύπων των ήλων και να προσπαθήσουμε να περιγράψουμε αδρομερώς τους γενικούς λόγους που έχουν ορίσει ως επιτακτικό παιδαγωγικό μέσο τον διαχρονικό ρόλο της ταμιευμένης κλασικής φιλοσοφικής γνώσης. Αφού, λοιπόν, η φιλοσοφία, έχει την δύναμη να καλλιεργεί τον κριτικό λόγο. Αυτός είναι ο κύριος λόγος που θα έπρεπε να ωθήσει τους παιδαγωγούς στη κοινή διαπίστωση ότι οφείλουν από μια αίσθηση υψηλού καθήκοντος να ομονοήσουν, να συνεργαστούν και να δράσουν σύσσωμοι προς όφελος των παιδιών και των νεαρών μαθητών για το κοινό αγαθό που ονομάζεται παιδεία.
Στον 21ο αι. το εκπαιδευτικό σύστημα αντιμετωπίζει πλειάδες προκλήσεις υπό το καθεστώς της ψηφιακής εικόνας και προσπαθεί να διαχειριστεί ουσιαστικά τα σοβαρά προβλήματα με την χρήση των ψηφιακών τεχνολογιών, ώστε να προετοιμάσει τα παιδιά μας για το ψηφιακό μέλλον. Δεν αντιλέγω ότι όντως αυτό είναι μια εκπαιδευτική πολιτική που διακρίνεται για το ρεαλισμό της και την προσαρμοστικότητά της στα νέα κοινωνικά δεδομένα. Ωστόσο, είναι ολοφάνερο ότι τα τελευταία πέντε χρόνια μετά την επιδημία του κορωνοϊού, η οποία επέφερε ριζικές ανατροπές στην κοινωνική μας αλληλεπίδραση, αλλάζοντας δραματικά την ποιότητά των σχέσεών μας, σημειώνονται πολλά περιστατικά σχολικής βίας, τα οποία ολοένα και περισσότερο πληθαίνουν και λαμβάνουν τις διαστάσεις μιας επιδημικής έξαρσης ενός επικίνδυνου ιού. Η πολιτεία ούσα ενεή λόγω θεσμικής δυσλειτουργίας ή ανεπάρκειας ή γραφειοκρατίας φαίνεται ότι είναι παντελώς ανίκανη να αντιμετωπίσει το δραματικό τούτο κοινωνικό φαινόμενο με αποτελεσματικότητα. Το φαινόμενο τούτο πλήττει επικίνδυνα την κοινωνική συνοχή μεταδίδοντας τον ιό της βίας από το ένα αμόρφωτο πνεύμα στο άλλο, μέσα σε ένα κλίμα γενικευμένης απενοχοποίησης της βίας, η οποία έχει ξεκινήσει από τους αιμοσταγείς φανατικούς οπαδούς των υποτιθέμενων ποδοσφαιρικών συλλόγων συν την κοινωνική φτωχοποίηση που πλήττει τη μεταμνημονιακή κοινωνία. Αυτή η ομάδα επικίνδυνων ανθρώπων έχουν μετατραπεί σε ηθικά πρότυπα των παιδιών και με την πλήρη ανοχή της υποτιθέμενης «πολιτείας» εκτονώνουν την καταπιεσμένη κοινωνική οργή τους για τα βάσανα που αντιμετωπίζουν βιαιοπραγώντας. Αυτό σταδιακά μεταφέρθηκε στην κοινωνία και στο σχολικό περιβάλλον. Προφανώς, θα αναφωνήσει κανείς αμέσως ότι χρειαζόμαστε επείγουσες εφικτές λύσεις σε αντίστοιχα επείγοντα προβλήματα. Υπάρχει ωστόσο και ο φωτεινός αντίλογος για να έχουμε ένα γόνιμο διάλογο. Το ζητούμενο λοιπόν είναι να προτείνουμε μακροπρόθεσμες λύσεις και όχι βραχυπρόθεσμες. Η φιλοσοφία, επομένως, έχει το κλειδί για να ανοίξουμε την πόρτα ενός αισιόδοξου μέλλοντος, το οποίο θα χαρακτηρίζεται από την ευφροσύνη της μάθησης. Αφού, η καταστολή της βίας γεννά ένα φαύλο κύκλο βίας. Συνεπώς, η φιλοσοφία έρχεται στο προσκήνιο σαν από μηχανής θεός( Deus ex machina) για να δώσει την πολυπόθητη λύση στο δράμα του φαύλου κύκλου της βίας. Είναι αν μη τι άλλο η πιο δυνατή μακροπρόθεσμη λύση που θα μπορούσαμε να έχουμε στη συνεδρία των συζητήσεων των εκπαιδευτικών συμβούλων στο υπουργείο Παιδείας.
Τώρα ποιος είναι ο ρόλος της κλασικής φιλοσοφίας στην αναχαίτιση της δραματικής εξάπλωσης της σχολικής βίας; Ο παιδαγωγός, στο βαθμό εκείνο που είναι ενάρετος, ευσυνείδητος, ευαισθητοποιημένος, ενημερωμένος, επιστήμων και φορέας υψηλών αξιών συνειδητοποιεί ότι η φιλοσοφία είναι ο ενδεδειγμένος μονόδρομος και η πιο ορθά θεμελιωμένη εκπαιδευτική πρόταση για την αντιμετώπιση των σοβαρών ψυχικών κρίσεων βίας. Αυτό φυσικά μπορεί να γίνει σε μια εποικοδομητική συνεργασία με τη ψυχολογία, δηλαδή τους ειδικούς συμβούλους ψυχικής υγείας. Χωρίς να υποσκελίσει το ρόλο του ψυχολόγου, η φιλοσοφία μπορεί να παίξει το ρόλο του φιλοσοφικού συμβούλου, επειδή μετά την κριτική φιλοσοφία του Γερμανού προτεστάντη στοχαστή Ιμμάνουελ Καντ διαθέτει μια ικανή ορθολογιστική μέθοδο.
Ευτυχώς, οι παιδαγωγοί της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης δεν θα είναι μονάχοι και απροστάτευτοι μπροστά σε αυτό το σκοτεινό μονοπάτι. Ας μην απελπιζόμαστε (Nil desperandum). Υπάρχει βεβαίως μια επίσημη επιστημονική αντίδραση από τους ακαδημαϊκούς φιλοσόφους στα κακώς κείμενα της κανονικοποιημένης βίας. Στο τμήμα φιλοσοφίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου των Αθηνών λειτουργεί το εργαστήριο φιλοσοφικής συμβουλευτικής και αυτογνωσίας, το οποίο πραγματοποιεί συστηματική επιστημονική έρευνα επί του ρόλου της φιλοσοφίας ως συμβουλευτικής πρακτικής στο πλαίσιο της ακαδημαϊκής εξωστρέφειας για την ανάδειξη του ρόλου της πρακτικής φιλοσοφίας ως ορθολογικής και σοφής διαχείρισης των κρίσιμων κοινωνικών προβλημάτων που ταλανίζουν την κοινωνία και τα σχολεία μας.
Ο παιδαγωγός καλείται να διδάξει την φιλοσοφία ως πρακτική διαλεκτικής τέχνης και ισότιμης ανταλλαγής επιχειρημάτων, ώστε να εμφυσήσουν στους μαθητές την αξία του διαλόγου διαμέσου της ιστορίας των φιλοσοφικών ιδεών ως τέχνη του ευ ζην. Αφού, δίχως το διάλογο η ευημερία εξασθενίζει και η κοινωνική ειρήνη είναι παντελώς ανέφικτο. Κυρίως αυτό που πετυχαίνει η φιλοσοφία είναι να μετατρέπει το νερό μαθητή από αχαλίνωτο, βίαιο με ψυχολογικά απωθημένα και απείθαρχο ον σε ένα σκεπτόμενο, διαλεκτικό και πνευματικά καλλιεργημένο πολίτη. Η φιλοσοφία αντιστέκεται στην κανονικοποίηση της βίας και γίνεται ένας ύμνος για την ειρηνική ζωή, την οποία εξ ιδίας πείρας έχω παρατηρήσει ότι απολαμβάνουν οι άνθρωποι στις σκανδιναβικές χώρες. Δυστυχώς δεν γίναμε η Δανία του Νότου όπως κάποτε υποσχέθηκε ο Γιώργος Παπανδρέου αλλά όπως θα πει ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Δημόκριτος «Πάντων κάκιστον η ευπετείη παιδεύσαι την νεότητα. Αύτη γαρ εστίν ή τίκτει τας ηδονάς ταύτας, εξ ων η κακότης γίγνεται». Άρα το μάθημα της φιλοσοφίας θα εξοβελίσει τη διάθεση των νέων για ευκολία και θα διδάξει την ανάγκη για παίδευση και σπουδή των πλείστων διαχρονικών ελληνικών αρετών.
