Μην περιμένετε να διαβάσετε ένα άρθρο «ηθικολογίας» ή ακόμα και «παρότρυνσης να κόψετε το πιοτό». Οι λόγοι που το καταναλώνουμε είναι περίπλοκοι, προσωπικοί και κοινωνικοί συνάμα. Λίγο πολύ κάθε ενήλικας γνωρίζει τις επιπτώσεις, χωρίς να τις διαβάσει κάπου. Πολλές από αυτές εξάλλου, ιδιαίτερα στην κοινωνική πλευρά της υπόθεσης, είναι θετικές: χαλάρωση, άνεση σε μια παρέα, διευκόλυνση της ερωτικής γνωριμίας δύο ανθρώπων λόγω του περιορισμού των αναστολών και άλλα. Αυτό το μικρό άρθρο λοιπόν δεν θα σας συμβουλεύσει. Θα σας εξηγήσει απλώς πόσο οινόπνευμα μπορεί να διαχειριστεί το ανθρώπινο συκώτι. Σε κάθε τι που συμβαίνει γύρω μας, η γνώση είναι εφόδιο -η αξιοποίησή της ή μη ανήκει στην πρωτοβουλία και ιδιοσυγκρασία μας.
Το οινόπνευμα παράγεται κατά τη ζύμωση σταφυλιού και άλλων γεωργικών προϊόντων. Απλουστευμένη η χημική αντίδραση είναι:
C6H12O6 → 2C2H5OH + 2CO2
Αριστερά από το βελάκι το σάκχαρο, η ουσία από την οποία ξεκινούν όλα. Δεξιά ως πρώτο προϊόν η αιθανόλη (που είναι η χημική ονομασία του αλκοόλ/οινοπνεύματος). Δεύτερο προϊόν το διοξείδιο του άνθρακα, το οποίο απελευθερώνεται στο χώρο ζύμωσης.
Πόσο αλκοόλ καταναλώνουμε
Και μέσα στο σώμα μας παράγεται αιθανόλη, αλλά σε ασήμαντες ποσότητες. Έτσι ο οργανισμός μας όταν τη βλέπει να εισέρχεται με τις τροφές, την αντιμετωπίζει ως τοξικό παράγοντα, από τον οποίο πρέπει να απαλλαγεί. Τη δουλειά αυτή την κάνει πολύ πετυχημένα το συκώτι, αντιστρέφοντας στην πράξη την παραπάνω αντίδραση. Κατεργάζεται την αιθανόλη ώστε μέσω άλλων ενδιάμεσων ενώσεων να παραχθεί τελικώς διοξείδιο του άνθρακα (το οποίο εκπνέουμε) και νερό. Οι χημικές λεπτομέρειες της υπόθεσης δεν μας απασχολούν εδώ.
Επειδή στη φύση τίποτα δεν χάνεται, κατά τη διάσπαση της αιθανόλης στον οργανισμό μας απελευθερώνεται ενέργεια. Αυτή η ενέργεια είναι πρόσθετες θερμίδες που πρέπει να συνυπολογίζουν όσοι επιδιώκουν να καταναλώσουν λιγότερες καθημερινά. Πόσες θερμίδες; Χονδρικά, ανάλογες με την ποσότητα οινοπνεύματος του ποτού μας.
Άρα για δυο λόγους είναι καλό να γνωρίζει κανείς πώς θα υπολογίσει την ποσότητα οινοπνεύματος στο ποτό που πίνει. Πρώτος λόγος για το μέγεθος της «δουλειάς» που καλείται να κάνει το συκώτι, δεύτερος λόγος για τις περιεχόμενες θερμίδες.
Ο τρόπος υπολογισμού είναι απλός: Ποσότητα ποτού Χ (επί) περιεχόμενο % σε οινόπνευμα.
Παραδείγματα:
Μπύρα 330ml Χ 0,5% (δηλαδή κατηγορίας alcohol free) = 1,7ml οινοπνεύματος
Μπύρα 330ml Χ 5% (μικρό μπουκάλι ή αλουμίνιο) = 17ml οινοπνεύματος
Μπύρα 500ml (συνηθισμένο μπουκάλι) X 5% = 25ml οινοπνεύματος
Ποτήρι κρασί 170ml X 11% = 19ml οινοπνεύματος
τσίπουρο καραφάκι μικρό 50ml X 40% = 20ml οινοπνεύματος
Ουίσκι 45ml X 40% 330ml Χ 5% = 18ml οινοπνεύματος
Σε όλες τις πραγματικές περιπτώσεις, χρειάζεται α) να ενημερώνεται ο χρήστης από την ετικέτα για το ποσοστό αλκοόλ και β) να γνωρίζει την ποσότητα. Με τις φιάλες είναι δεδομένη, με τα ποτά στο μπαρ, όχι. Άλλος μπάρμαν θα σας σερβίρει τη βότκα στα 40ml, άλλος στα 50, άλλος (αν θέλει να φανεί στα μάτια σας γενναιόδωρος) στα 60ml! Το ποτήρι κρασί στον πάγκο ποικίλει από 120 ως 180ml.
Μια χρήσιμη, αλλά όχι πάντοτε αυτονόητη (όπως έχω προσέξει) παρατήρηση: αν προσθέσουμε παγάκια ή νερό στο ποτό δεν… μειώνουν το αλκοόλ που θα πιούμε. Αν όμως επιμηκύνουν τη διάρκεια κατανάλωσης, σε κάτι βοηθούν, όπως θα διαβάσετε στη συνέχεια.
Πόσο αλκοόλ διαχειριζόμαστε σε μια ώρα;
Το συκώτι είναι εξαιρετικό όργανο, αφού κάνει τη δουλειά που αναφέραμε (την επεξεργασία του αλκοόλ) πολύ αποτελεσματικά.
Αλλά όπως κάθε όργανο, έχει όριο στη λειτουργία του: Το συκώτι ενός υγιούς ενήλικα, μπορεί να επεξεργαστεί περίπου 10-12 ml αιθανόλης ανά ώρα. Ήδη, αυτή η γνώση είναι «μπούσουλας». Χρειάζονται… δύο συκώτια για ένα μπουκάλι μπύρας ή για ένα «γενναίο» ποτήρι κρασί. Επειδή εμείς βέβαια διαθέτουμε ένα συκώτι μόνο, πρέπει να προσαρμοστούμε ανάλογα, πίνοντας το ποτό μας αργά-αργά, μέσα σε δυο ώρες. Στην πραγματικότητα ανάλογα με την ηλικία μας ακόμα πιο αργά, αφού το συκώτι ενδέχεται να λειτουργεί λιγότερο αποτελεσματικά όσο μεγαλώνουμε. Ακόμα και υγιείς αν είμαστε κατά τα άλλα, η δυνατότητά του για επεξεργασία μπορεί να πέσει κάτω από τα 10ml αλκοόλ ανά ώρα.
Το πόσο ακριβώς επεξεργάζεται πραγματικά δεν το ξέρουμε για τον καθένα μας, γιατί το συκώτι δεν είναι μηχάνημα που δουλεύει με μετρήσιμες προδιαγραφές, αλλά βιολογικό όργανο. Έτσι θα ήταν καλό να κρατάμε στο νου το όριο των 10ml αλκοόλ ανά ώρα. Χρήσιμο και αριθμητικά εύκολο να το θυμάται κανείς.
Ένα ελάχιστο ποσοστό οινοπνεύματος διασπάται στο στομάχι μας (ως 10% αυτού που πίνουμε) ή φεύγει ανεπεξέργαστο με την εκπνοή μας. Το δεύτερο φαινόμενο το γνωρίζουμε καλά, αφού όταν έχουμε πιει «μυρίζουμε αλκοόλ»! Ως προς το πρώτο σκέλος πάντως (τη διάσπαση στο στομάχι) οι γυναίκες έχουν μειονέκτημα: διασπάται λιγότερο στο στομάχι τους, γιατί έχουν εκεί μικρότερη παρουσία ενός κρίσιμου ενζύμου. Άρα μια γυναίκα πρέπει να βάζει στο λογαριασμό ότι θα επιβαρύνει το συκώτι της λίγο παραπάνω από όσο ο άντρας με τον οποίο πίνει παρέα ακριβώς την ίδια ποσότητα εκείνη τη στιγμή. Χονδρικά, πρέπει να έχει στο νου της ότι αυτό το δίωρο στο οποίο αναφερθήκαμε παραπάνω για την επεξεργασία μιας μπύρας ή ενός ποτηριού κρασιού, για εκείνην είναι «δυο ώρες κι ένα τέταρτο»!
Τι γίνεται όταν το συκώτι ξεπεράσει το όριο επεξεργασίας του;
Σε αυτές τις περιπτώσεις το συκώτι συσσωρεύει λίπος ή «τραυματίζεται» (καταστρέφονται κύτταρά του) με σοβαρές συνέπειες. Αν ο… κάτοχος αλλάξει συνήθειες έγκαιρα, τότε μέσα σε κάποιους μήνες η βλάβη θεραπεύεται. Διαφορετικά η διαδικασία είναι αλυσιδωτή. Έστω και προσωρινή βλάβη του συκωτιού μειώνει τη δυνατότητα επεξεργασίας αλκοόλ και άρα η συσσώρευση λίπους και ο τραυματισμός επιδεινώνονται.
Μια παράπλευρη συνέπεια της κατανάλωσης αλκοόλ είναι στο «μέτωπο του βάρους». Ο οργανισμός μας σπεύδει να αξιοποιήσει το αλκοόλ για ενέργεια πριν τους υδατάνθρακες και τα λίπη. Ως αποτέλεσμα, η τάση μας για κατανάλωση φαγητού μαζί με το αλκοόλ («φέρε κι άλλο ένα μεζεδάκι») να μας προσθέτει βάρος. Αυτή είναι η εξήγηση που στατιστικά οι άνθρωποι που πίνουν «παραπάνω» τείνουν σε βάθος χρόνου να είναι υπέρβαροι. Όχι όλοι, όχι πάντοτε, γιατί οι συνθήκες, σωματικές και ψυχολογικές στον καθένα/καθεμιά μας, είναι διαφορετικές. Μιλάμε για ζωντανό οργανισμό εξάλλου, όχι για μηχάνημα που θα ακολουθούσε κανόνες. Στατιστικά όμως οι περισσότεροι άνθρωποι που ξεπερνούν το όριο κατανάλωσης αλκοόλ, έχουν την τάση να παίρνουν βάρος.
Το συμπέρασμα
Όπως υποσχέθηκα στην αρχή, αυτό δεν είναι άρθρο ηθικολογίας. Αν πίνετε, προσπαθήστε (όπως προσπαθώ εγώ) να μείνετε στο όριο των 8-10ml αλκοόλ ανά ώρα. Κι αυτό, για λίγες συνεχόμενες ώρες και όχι κάθε μέρα: το συκώτι χρειάζεται τακτικά μια ημέρα ανάπαυσης για αναγέννηση.
Είναι ένας καλός κανόνας, που θα κάνει καλό σε μας και τους γύρω μας.
