Γιάννενα, 1983. Σαράντα-τόσα χρόνια πριν. Μόλις είχαμε αποχωρήσει από το επισκεπτήριο των Στρατιωτικών Φυλακών Ιωαννίνων, κάτω στον Λασπότοπο, όπου είχαμε πάει για να συναντήσουμε τον κρατούμενο φίλο μας, τον Σταύρο. Περπατούσαμε μια παρέα όλοι μαζί, συζητώντας λυπημένα και στοχαστικά για αυτόν, τις συνθήκες κράτησής του, τις επιπτώσεις της φυλάκισης στη ζωή του. Ο Σταύρος ήταν φίλος και συμφοιτητής μας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Που μαζί με άλλους δικούς του συναγωνιστές είχε τοποθετήσει έναν μικρό εκρηκτικό μηχανισμό στο κτήριο της Αστυνομίας της 28ης Οκτωβρίου, κτήριο που συμβόλιζε για αυτούς το Κράτος, την εξουσία, τον πολιτικό εχθρό. Και όταν μετά από λίγο καιρό οι ασφαλίτες έφτασαν στους εμπλεκομένους, ο Σταύρος είχε ήδη πάει φαντάρος και για αυτό, αφού δικάστηκε και καταδικάστηκε, άρχισε να εκτίει την ποινή του σε στρατιωτικές φυλακές.
Ήταν παράξενη εκείνη η εποχή. Ήταν κυρίως μια εποχή που οι περισσότεροι πίστευαν με σιγουριά πως όχι μόνο η επανάσταση θα ερχόταν, αλλά ότι ο ερχομός της επίκειται, όπου να ‘ναι θα ‘ρθει, να την πετιέται. Ήταν πεισμένοι ότι οσονούπω εξεγερμένα πλήθη θα βγαίνανε στους δρόμους, θα στήνονταν οδοφράγματα και μεγάλες φωτιές θ’ άναβαν, και όλοι μαζί, χωρίς καθόλου να κλάψουν για το παλιό, θα καλωσόριζαν χαρούμενοι το καινούργιο, το ελεύθερο, το επαναστατικό. Μια επανάσταση που θα πραγματοποιούταν είτε από το προλεταριάτο και την εργατική τάξη, είτε στο όνομα όλων των καταφρονεμένων και καταπιεσμένων από την εξουσία ανθρώπων, είτε έτσι, για την «καύλα της επανάστασης», όπως λεγόταν ένα βιβλίο του Hoffman Abbie που τότε είχε κυκλοφορήσει. Για αυτό και στη καθημερινότητα τους τραγουδούσαν στις παρέες τους όλοι μαζί:
«Παιδιά σηκωθείτε να βγούμε στους δρόμους
Γυναίκες και άντρες με όπλα στους ώμους…
Ντροπή στον εργάτη στον σκλάβο ντροπή
Στο αίμα αν δεν πνίξει μια τέτοια ζωή…»
Οι ιδέες αυτές που κυριαρχούσαν τότε στο μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής νεολαίας ήταν πλειοψηφικές, συγκροτούσαν αφηγήματα με τεράστια απήχηση και αξία που εννοιοδοτούσαν τη ζωή τους, υποδεικνύοντας μια συγκεκριμένη κατεύθυνση που έπρεπε εκείνη να πάρει. Με τον τρόπο αυτό, οι νέοι, συντροφευόμενοι από έναν Τσε Γκουεβάρα, έναν Μπακούνιν ή έναν Μπελογιάννη να τους δείχνουν τον δρόμο, εκτός από μια παραπανίσια βεβαιότητα και σιγουριά, αποκτούσαν και ένα κάποιο ιερό τόπο, που προορίζονταν κάποτε και εκείνοι να φτάσουν. Προσκυνητές, όχι τουρίστες. Μαζί με πολλούς άλλους, όλοι τους να προχωρούν ενωμένοι με την αόρατη συγκολλητική ουσία των ιδεολογιών αυτών, τον δρόμο τους.
Όταν είσαι 21 χρόνων, η ζωή σου είναι γιορτή. Την ξεφλουδίζεις με τα χέρια σου και γενναιόδωρα πετάς τα ξέφλουδα της στο νερό. Χωρίς να νοιάζεσαι για τις ουλές που πάνω της αφήνεις. Έτσι ήταν και ο Σ. Βέβαια δεν ήταν όλοι οι νέοι ίδιοι. Μέσα σε όλο αυτό το ποτάμι ανθρώπων εκείνης της γιορτινής εποχής, υπήρχαν πολλοί νέοι που συμμετείχαν, παρακινημένοι κυρίως από ένα θυμό-διαγενεακή κληρονομιά από πολύπαθους αριστερούς πατεράδες. Που είχαν δει τους δικούς τους πατεράδες να μπαίνουν στο χώμα με τις γροθιές τους σφιγμένες. Άλλοι παρακινούνταν από τη μοναξιά τους και την ανάγκη τους να γίνουν αποδεκτοί από τους υπόλοιπους. Ή από έναν εφηβικό θυμό που πήγαζε από απολυταρχικούς γονείς που τους πίεζαν και τους θύμωναν ασύμμετρα. Γιατί, όταν ένας γονιός είναι πολύ αυστηρός, ασχέτως με τις δικές του προθέσεις, τα παιδιά του κινδυνεύουν να γίνουν είτε υποτακτικά πολύ είτε να αντιδρούν αυτόματα και υπερβολικά σε κάθε εξουσία.
Σαν τον Σ., την ίδια εποχή, ήταν πολλοί άλλοι νέοι. Όπως εκείνοι, που λίγα χρόνια πριν, το φθινόπωρο του 1974, είχαν συναντηθεί σε ένα σπίτι κάπου στην Αθήνα, εκπροσωπώντας διάφορες οργανώσεις της αντιδικτατορικής περιόδου: ΛΕΑ, 21 Ιούνη, ΚΟ Μαχητής, ΕΚΚΕ κ.λπ. Οι νέοι αυτοί ήταν οι διαφωνούντες των αντιδικτατορικών οργανώσεών τους, οργανώσεων που, έχοντας συνεδριάσει προηγουμένως ξεχωριστά, είχαν αποφασίσει ότι μετά την πτώση της Χούντας, θα εγκατέλειπαν την ένοπλη δράση ή θα αυτοδιαλύονταν. Γιατί, αν κατά τη διάρκεια της δικτατορίας η πάλη για τη λευτεριά και τη δημοκρατία δικαιολογούσε τη χρήση βίας και άλλων επαναστατικών μεθόδων, μετά το 1974 που η δημοκρατία επικράτησε, δεν μπορούσαν πλέον να δικαιολογηθούν ίδιες μέθοδοι πάλης. Ανάμεσα στους νέους αυτούς, που διαφωνούσαν με την απόφαση της πλειοψηφίας των συναγωνιστών τους, βρίσκονταν ο Αλέξανδρος Γιωτόπουλος, ο Χρήστος Κασσίμης και άλλοι. Μερικοί απ’ αυτούς παίρναν μέρος στη συνάντηση αυτή με κουκούλες, για να προστατεύσουν την ανωνυμία τους αλλά και να δείξουν το μέτρο της αποφασιστικότητάς τους για τον δρόμο που επρόκειτο να ακολουθήσουν. Άλλοι, δίνοντας μια αίσθηση σωρευμένης και επικείμενης να ξεσπάσει βίας, είχαν όλη την ώρα, τα χέρια τους σε γροθιά σφιγμένα, σηκωμένη ψηλά ή συγκρατημένης στο πλάι του μηρού τους, και τα τσαούλια σφιχτά έτοιμα να φωνάξουν «ψυχή βαθειά». Στο τέλος αυτής της συνάντησης, κάποιοι αποχώρησαν δηλώνοντας πως «δεν θέλουν να έχουν πλέον σχέση με τρομοκρατικές ενέργειες», ένας σημαντικός αριθμός ανθρώπων, ανάμεσα τους ο Κασσίμης, αποφάσισε να ιδρύσει τον ΕΛΑ και τέσσερα-πέντε ακόμα άτομα προχώρησαν στην ίδρυση της 17Ν. Ο Γιωτόπουλος ήταν ανάμεσα στους τελευταίους.
Ε, μέσα σε αυτή την περιρρέουσα ατμόσφαιρα γιορτής, εξέγερσης και της αίσθησης ότι όλα είναι εφικτά, η δημιουργία «γκεβαρίστικων» ομάδων και συμπεριφορών όπως του Σ. αποτέλεσε σχεδόν την κανονικότητα και όχι την εξαίρεση εκείνη την εποχή! Και ο Σ. τότε αντιμετωπιζόταν ως ήρωας ή ως μαχητής έστω, όχι πάντως με την απαξία που θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί σήμερα, στη σημερινή εποχή. Ήταν μια εποχή τότε που ήθελε να γίνει κάτι άλλο, σαν ένας χειμώνας που ήθελε να γίνει καλοκαίρι. Τελικά, οι νέοι εκείνοι, ενώ είχαν πιστέψει πως θα άλλαζαν τον κόσμο, κάνανε απλώς όλοι μαζί, μια μεγάλη, όμορφη, συλλογική βόλτα. Και όλοι μαζί γυρίσανε πάλι πίσω! Έχοντας στο μεταξύ, κάποιοι, χρεωθεί κάποιες ατυχείς συμπεριφορές τους!
