17 και 18 Αυγούστου 1944. «Όχι άλλες συμφορές, παντού και πάντα ειρήνη». Με το σύνθημα αυτό ως κατακλείδα της ομιλίας του καθηγητή-παιδαγωγού του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Αθανασίου Γκόντοβου τιμήθηκε την Κυριακή ο ηρωϊσμός Ελλήνων και ξένων συμμάχων στη μάχη της Μενίνας, της σημερινής Νεράιδας της Θεσπρωτίας. Συμμετείχαν οι Αρχές της περιοχής με τον δήμαρχο Σουλίου Αθανάσιο Ντάνη να έχει την ευθύνη αυτής της εκδήλωσης.
Μετά την επιμνημόσυνη δέηση, ως είθισται, ακολούθησαν ομιλίες, καταθέσεις στεφάνων στο μνημείο των πεσόντων, ενώ ο ιστορικός ερευνητής Αλέκος Ράπτης με σπάνιες εικόνες από το περίφημο φωτογραφικό του αρχείο με τα συμβάντα της εποχής και με επεξηγήσεις, ξενάγησε τους παρευρισκόμενους στα ιστορικά γεγονότα στην αίθουσα του δημοτικού σχολείου του χωριού. Δηλωτικό των καιρών με τα τόσα προβλήματα των ανθρώπων και μιας απάθειας και κούρασης όλων για μια εποχή που πέρασε-παρότι αφήνοντας αιματηρά χνάρια- ήταν η φετινή απουσία του κόσμου από αυτή την εκδήλωση. Κατά γενική ομολογία, η συμμετοχή δεν έχει σύγκριση με άλλες εποχές, όταν κατέφθαναν πλήθη.
Η μάχη τη Μενίνας, κύριος στρατηγικός κόμβος που συνέδεε τα Γιάννενα με την Παραμυθιά, τους Φιλιάτες και την Ηγουμενίτσα και την Ήπειρο γενικά, ως γνωστόν, τοποθετείται χρονικά προς το τέλος της κατοχής σε μια εποχή, όπου η ανάπτυξη των παθών, συγχρόνως του ηρωϊσμού και της αυτοθυσίας των ανθρώπων, ήταν δεδομένη.
Συμμετείχαν σ’ αυτή ενεργά Βρετανοί και Αμερικανοί αξιωματικοί οι οποίοι υπάγονταν σε διαφορετικές υπηρεσιακές μονάδες του στρατηγείου Μέσης Ανατολή ΣΜΑ της Βρετανικής υπηρεσίας Ειδικών δυνάμεων.
Καθώς μεγάλο μέρος της Δυτικής Ελλάδας βρισκόταν σχεδόν υπό τον έλεγχο των ανταρτών του ΕΔΕΣ, το στρατηγείο της Μέσης Ανατολής ανέθεσε στο Ναπολέοντα Ζέρβα και στο επιτελείο του την κλιμάκωση επιθετικών ενεργειών στο υπογάστριο του γερμανικού στρατού της Βέρμαχτ. Στην περιοχή με εντολή του Ζέρβα ήταν οι επιτελείς του.
Στη διάρκεια της νύχτας από 16 έως 17 Αυγούστου του 1944, όπως επισημαίνει ο Αλέκος Ράπτης το τμήμα των ανταρτών του ΕΔΕΣ είχαν καταλάβει επιλεγμένες θέσεις, χωρίς να γίνουν αντιληπτοί από τη γερμανική φρουρά της Μενίνας και τους Αλβανοτσάμηδες πολιτοφύλακες, οι οποίοι έπαιξαν τον βδελυρό ρόλο τους. Αποδείχθηκε ξεκάθαρα η ικανότητα των ηγητόρων του ΕΔΕΣ Βασίλειου Καμάρα, Γεώργιου Αγόρου, Αριστείδη Κρανιά. Η κατάληψη του οχυρού της μάχης της Μενίνας αποτέλεσε την απαρχή της εκδίωξης των δοσιλόγων Μουσουλμάνων Τσάμηδων από τη Θεσπρωτία, καθώς όλοι τους και ο καθένας με τον δικό του τρόπο συνεργάστηκαν με τον Γερμανικό και Ιταλικό στρατό διαπράττοντας ειδεχθή εγκλήματα πολεμώντας εναντίον των Ελλήνων αμάχων στα χωριά και τις πόλεις της Θεσπρωτίας.
