Αλέξης Τσίπρας – Σήμα επόμενου βήματος από τα Γιάννενα

Πέρα από τη σύνθεση του πάνελ, που δεν παρέπεμπε σε μια απλή παρουσίαση βιβλίο, αλλά σηματοδοτούσε πολλά περισσότερα, και ο ίδιος ο πρώην πρωθυπουργός έδειξε με την ομιλία του ότι είναι αποφασισμένος να κάνει το επόμενο βήμα, χωρίς ωστόσο να βιάζεται, καθώς πιθανώς εκτιμά πως ο χρόνος είναι σύμμαχος στην προσπάθεια συσπείρωσης των δυνάμεων του χώρου.
Σε μια κατάμεστη αίθουσα, με πολύ κόσμο να μένει όρθιος και άλλους να παρακολουθούν από τον διάδρομο, ο κ. Τσιπρας εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση στην κυβέρνηση και προσωπικά στον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, καταλογίζοντας ανισότητες, διαφθορά, αδιαφάνεια, συσκότιση και περιφρόνηση της λογοδοσίας, ενώ στο δεύτερο σκέλος της ομιλίας του ξεδίπλωσε και προγραμματικό λόγο, καταθέτοντας επτά συγκεκριμένες προτάσεις για το μέλλον της περιφέρειας, για την αντιμετώπιση της ερημοποίησης και την αποκέντρωση.

«Διαφάνεια παντού»

Ο Αλέξης Τσίπρας ανέπτυξε εκτενώς την κριτική του στο μοντέλο που, όπως υποστήριξε, έχει επιβάλει η σημερινή κυβέρνηση, κάνοντας λόγο για μια Ελλάδα «με υδροκέφαλο κέντρο και καχεκτικό σώμα», όπου «το ένα πέμπτο μπορεί να ζει καλά ή πολύ καλά και τα τέσσερα πέμπτα να επιβιώνουν στο χείλος της φτώχειας». Όπως είπε χαρακτηριστικά, «λίγοι συσσωρεύουν πλούτο, οι πολλοί απλώς επιβιώνουν. Και όχι πάντα».
Ο πρώην πρωθυπουργός απέδωσε τη διεύρυνση των κοινωνικών και γεωγραφικών ανισοτήτων στο μοντέλο της «φτηνής ανάπτυξης», το οποίο, σύμφωνα με τον ίδιο, βασίζεται στη συμπίεση μισθών και δικαιωμάτων, στην απουσία ελέγχων και στην απαξίωση του περιβάλλοντος και της ασφάλειας στην εργασία. «Η συμπίεση των δικαιωμάτων και των μισθών, η καταπάτηση των κανόνων, η καταστροφή του περιβάλλοντος υποτίθεται ότι απελευθερώνουν την αγορά και εκτοξεύουν τα κέρδη. Το πώς, δεν τους απασχολεί ιδιαίτερα. Το για ποιους, ναι, αυτό τους απασχολεί καθημερινά», σημείωσε.
Στο πλαίσιο αυτό, συνέδεσε ευθέως το μοντέλο αυτό με εργατικές τραγωδίες, αναφέροντας τόσο το δυστύχημα στα Τέμπη όσο και το πρόσφατο περιστατικό στα Τρίκαλα, όπου πέντε εργάτριες έχασαν τη ζωή τους. «Δεν ήταν η κακιά στιγμή. Ήταν το μοιραίο αποτέλεσμα αυτού του μοντέλου της φτηνής ανάπτυξης και της διαφθοράς που το συνοδεύει», είπε, επισημαίνοντας την υποστελέχωση των μηχανισμών ελέγχου και υπογραμμίζοντας ότι «οι ζωές αξίζουν περισσότερο από τα κέρδη».
Ιδιαίτερα αιχμηρός εμφανίστηκε στο ζήτημα της αδιαφάνειας και της διαχείρισης δημόσιων πόρων, κάνοντας λόγο για μια κυβέρνηση που «πάει πακέτο με τη διαφθορά, τη συσκότιση και την περιφρόνηση της λογοδοσίας». Παρουσίασε συγκεκριμένα αριθμητικά στοιχεία, λέγοντας ότι «την εξαετία 2020-2025 το 35% των συνολικών δημόσιων πόρων, πάνω από 27 δισεκατομμύρια ευρώ, διοχετεύτηκαν μέσω αδιαφανών διαδικασιών», ενώ «το 75% των συμβάσεων του ελληνικού Δημοσίου δόθηκαν με απευθείας αναθέσεις και κλειστούς διαγωνισμούς». «Ποια λεφτά είναι αυτά; Τα δικά μας λεφτά. Των φορολογούμενων», ανέφερε.
Παράλληλα, μίλησε για γενικευμένες ολιγοπωλιακές πρακτικές, κάνοντας λόγο για «χώρα των καρτέλ», από την ενέργεια και τα τρόφιμα έως τις τράπεζες και τις κατασκευές, τονίζοντας ότι «όταν η διαφάνεια απουσιάζει, δεν ασφυκτιά μόνο η τσέπη μας, αλλά και η ίδια η δημοκρατία».
Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε στην πρόσφατη πρότασή του για την ψηφιακή πλατφόρμα «Διαφάνεια», την οποία χαρακτήρισε «ένα εργαλείο στην υπηρεσία της κοινωνίας», επισημαίνοντας ότι «μια δημόσια σύμβαση θα είναι ορατή από τον κάθε πολίτη σε κάθε της βήμα». Όπως είπε, «η αδιαφάνεια δεν είναι αντικειμενική αδυναμία, είναι πολιτική επιλογή», ενώ υποστήριξε ότι η εφαρμογή του συγκεκριμένου εργαλείου θα μπορούσε να λειτουργήσει αποτρεπτικά ακόμη και σε περιπτώσεις που σχετίζονται με ζητήματα ασφάλειας και απώλεια ανθρώπινων ζωών.
Σε πολιτικό επίπεδο, επανέλαβε τη θέση του για την ανάγκη μιας «νέας μεταπολίτευσης», μιλώντας για «αναβάπτιση των θεσμών», «δίκαιη φορολογία που θα θίξει επιτέλους τον μεγάλο πλούτο» και «άνεμο εντιμότητας και δικαιοσύνης». Ασκώντας σφοδρή κριτική στην κυβερνητική πρωτοβουλία για συνταγματική αναθεώρηση, διερωτήθηκε «μπορεί ο λύκος να φυλάξει τα πρόβατα;», αμφισβητώντας την αξιοπιστία της κυβέρνησης σε ζητήματα θεσμικών αλλαγών.
Κλείνοντας, αναφέρθηκε στην περίοδο διακυβέρνησης 2015-2019, υπερασπιζόμενος το έργο της κυβέρνησης της Αριστεράς σε συνθήκες δημοσιονομικής ασφυξίας. «Ίσως δεν τα κάναμε όλα σωστά, αλλά δεν ήταν μικρά όσα καταφέραμε», είπε, υπογραμμίζοντας την καθολική πρόσβαση στη δημόσια υγεία και τη μείωση της παιδικής φτώχειας, ενώ υπενθύμισε ότι η χώρα παραδόθηκε «εκτός μνημονίων, με 37 δισ. στα ταμεία». Όπως σημείωσε, «ούτε γόνοι, ούτε επαγγελματίες της εξουσίας ήμασταν. Δε γεννηθήκαμε σε σαλόνια με πολιτικά τζάκια. Αλλά εμείς, όπως κι αν μας είπαν, σεβαστήκαμε μέχρι και το τελευταίο ευρώ του ελληνικού λαού».

Οι επτά ρήξεις για την περιφέρεια

Στην αρχή της ομιλίας του, ο Αλ. Τσίπρας σημείωσε ότι η Ήπειρος έχει όλες τις προϋποθέσεις να είναι υπόδειγμα της Ελλάδας που θέλουμε, όμως δεν ευημερεί, αλλά φυτοζωεί και ερημώνει, κάτι που αφορά σχεδόν όλη την ύπαιθρο. Από τα Γιάννενα θέλησε να κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για το μέλλον της ελληνικής περιφέρειας και παρουσίασε επτά συγκεκριμένες προτάσεις, τις οποίες χαρακτήρισε «ρήξεις με τα συμφέροντα που έχουν συμφέρον τα πράγματα να μείνουν όπως ακριβώς είναι».
Η πρώτη ρήξη αφορά τη δημιουργία μη κερδοσκοπικών ενεργειακών κοινοτήτων με προτεραιότητα στο δίκτυο, με στόχο «φθηνή και σταθερή ενέργεια για παραγωγή και άρδευση» και ενεργειακή αυτονομία των ΟΤΑ, των σχολείων και των νοσοκομείων, ώστε να μειωθεί το κόστος των τροφίμων και να ενισχυθεί η τοπική οικονομία.
Ως δεύτερη ρήξη παρουσίασε τη θεσμική κατοχύρωση της Κοινοτικά Υποστηριζόμενης Γεωργίας, η οποία, όπως είπε, «δημιουργεί άμεση, σταθερή σχέση μεταξύ παραγωγού και κοινωνίας» και συνιστά «ένα δημοκρατικό κοινωνικό συμβόλαιο για την τροφή», με προβλέψιμο εισόδημα για τον αγρότη και πρόσβαση σε ποιοτική τροφή σε δίκαιη τιμή για τον καταναλωτή.
Η τρίτη ρήξη αφορά την ανακατεύθυνση δημόσιων δαπανών προς την τοπική οικονομία, επισημαίνοντας ότι σήμερα τα χρήματα για σχολεία, νοσοκομεία και κοινωνικές δομές «καταλήγουν σε μεγάλες αλυσίδες και εισαγωγικές εταιρείες». Αναφέρθηκε στο παράδειγμα της Ιταλίας και υπογράμμισε ότι στόχος είναι «η δημόσια δαπάνη να γίνει μοχλός τοπικής ανάπτυξης και όχι δώρο στα καρτέλ».
Στην τέταρτη ρήξη έθεσε το ζήτημα της τεχνολογικής αυτονομίας, μιλώντας για την εξάρτηση αγροτών, κράτους και κοινωνίας από πολυεθνικές, αντιπαραβάλλοντας ελληνικά εγχειρήματα ανοιχτού λογισμικού, γνώσης και παραγωγής, που, όπως είπε, αποδεικνύουν ότι «υπάρχει και άλλος δρόμος».
Η πέμπτη ρήξη αφορά τη θέσπιση νόμου περί ακαλλιεργησίας, τονίζοντας ότι «η γη δεν είναι απλώς περιουσιακό στοιχείο» και θέτοντας στόχο «ούτε ένα στρέμμα χαμένο», με κίνητρα, υποχρεωτικές εκμισθώσεις και, σε έσχατη περίπτωση, απαλλοτριώσεις με δίκαιη αποζημίωση.
Η έκτη ρήξη αφορά την ενσωμάτωση μεταναστών και προσφύγων στις τοπικές οικονομίες, με αφετηρία την αδιαπραγμάτευτη προστασία της ανθρώπινης ζωής, «όχι άλλη συγκάλυψη», αλλά και με έμφαση σε νόμιμες οδούς, ένταξη και κάλυψη των αναγκών σε εργατικό δυναμικό.
Τέλος, η έβδομη ρήξη αφορά τη θεσμοθέτηση θετικών διακρίσεων υπέρ της υπαίθρου, καθώς, όπως είπε, «η ύπαιθρος δεν χρειάζεται ίση μεταχείριση, χρειάζεται θετική διάκριση», με φορολογικές ελαφρύνσεις, μεταφορικό ισοδύναμο και ενίσχυση των τοπικών κοινοτήτων.
Κλείνοντας την ομιλία του, ο Αλέξης Τσίπρας αναγνώρισε τις δυσκολίες που συνεπάγεται η προσπάθεια «για την ανασύνθεση και επανίδρυση μιας κυβερνώσας αριστερής προοδευτικής παράταξης», υπογραμμίζοντας ότι «δεν είναι μια εύκολη υπόθεση», καθώς «απαιτεί σχέδιο, απαιτεί κινητοποίηση, απαιτεί χρόνο», αλλά «πάνω απ’ όλα απαιτεί όραμα και έμπνευση». Όπως σημείωσε, πρόκειται για έναν δρόμο όχι εύκολο, αλλά αναγκαίο, τονίζοντας ότι «εμείς εδώ δεν είμαστε για τα εύκολα, είμαστε για τα μεγάλα».
Θέτοντας το κεντρικό πολιτικό διακύβευμα της περιόδου, ανέφερε ότι η κυβερνητική πολιτική ακρίβειας και ανισοτήτων θέτει σε μεγάλο μέρος της κοινωνίας –«σχεδόν στα τέσσερα πέμπτα»– το δίλημμα «ζωή ή επιβίωση». Απέναντι σε αυτό, ο ίδιος έδωσε μια σαφή απάντηση, λέγοντας «ζωή», εκφράζοντας την πεποίθηση ότι «το ίδιο απαντάτε κι εσείς».
Ο πρώην πρωθυπουργός ολοκλήρωσε την τοποθέτησή του επισημαίνοντας ότι η παρουσία του σε αυτή τη διαδρομή δεν είναι συγκυριακή, αλλά συνδέεται με τη διαδρομή και τις πολιτικές του αναφορές. «Ξέρω από πού προέρχομαι και για αυτό ξέρω πού θέλω να πάμε», ανέφερε, καλώντας σε συλλογική πορεία «όλες και όλοι μαζί».

Το πάνελ και το κοινό

Της ομιλίας του Αλέξη Τσίπρα προηγήθηκε συζήτηση για το ιστορικό και πολιτικό αποτύπωμα του βιβλίου «Ιθάκη», στην οποία οι παρεμβάσεις –με διαφορετικές αφετηρίες– συνέκλιναν στο ίδιο συμπέρασμα: την ανάγκη πολιτικής επανεκκίνησης και προοπτικής, με σαφή, έστω και άλλοτε άμεση και άλλοτε έμμεση, προτροπή προς τον πρώην πρωθυπουργό να προχωρήσει μπροστά.
Ο δικηγόρος και πρώην υπουργός Μιχάλης Καλογήρου χαρακτήρισε το βιβλίο «βιβλίο κατανόησης των γεγονότων που αναστάτωσαν την Ευρώπη», σημειώνοντας ότι «η ιστορία θα επιστρέψει σε αυτό», ενώ έκανε λόγο για «μια χώρα που έχει λάθος πυξίδα», με ιδιαίτερη αναφορά στο προσφυγικό και την απόρριψη των pushbacks ως απάνθρωπη πρακτική.
Ο ηλεκτρολόγος μηχανικός και συντονιστής της ΚΟΙΝΣΕΠ Electra Energy Δημήτρης Κιτσικόπουλος στάθηκε στις ενεργειακές κοινότητες, τονίζοντας ότι «δεν είναι πειράματα», αλλά πολιτικές επιλογές που υποβαθμίστηκαν, μιλώντας για την ανάγκη «ενός σοκ δημοκρατίας» και για «ισχυρότερο κράτος», με ρόλο συνεργάτη και όχι απλού παρόχου.
Ο πρώην ευρωβουλευτής Πέτρος Κόκκαλης ανέδειξε την έννοια ενός νέου πατριωτισμού, υπογραμμίζοντας ότι «η ακροδεξιά δεν είναι αντισυστημική», ενώ χαρακτήρισε την Ιθάκη «όχι τόπο επιστροφής, αλλά πυξίδα που μετατρέπει την ανάγκη σε σχέδιο».
Ο γιατρός και πρώην διευθυντής της Πνευμονολογικής Κλινικής του Ευαγγελισμού Γεώργιος Μπουλμπασάκος μίλησε για την ανάγκη ανασύνταξης της Αριστεράς, τονίζοντας ότι «η πολυδιάσπαση πρέπει να αναταχθεί», ενώ υπερασπίστηκε την αυτοκριτική που γίνεται στο βιβλίο και άσκησε σκληρή κριτική στη σημερινή κυβερνητική πολιτική, ιδιαίτερα στον χώρο της Υγείας.
Η ηθοποιός και καθηγήτρια υποκριτικής Μαρία Κατσουλίδη προσέγγισε το βιβλίο ως προσωπική και συλλογική διαδρομή, επισημαίνοντας ότι «ο πολιτισμός δεν είναι πολυτέλεια» και ότι «η Ιθάκη δεν είναι ανταμοιβή, αλλά απόφαση να συνεχίσεις να αφηγείσαι όσα σε ωθούν να σωπάσεις».
Τη συζήτηση συντόνισαν οι δημοσιογράφοι Άρης Ραβανός και Όλγα Στέφου.
Τον κύριο όγκο του κοινού αποτελούσαν στελέχη, μέλη και ψηφοφόροι του ΣΥΡΙΖΑ, μεταξύ των οποίων οι βουλευτές Άρτας Όλγα Γεροβασίλη και Πρέβεζας Κώστας Μπάρκας, καθώς και πρώην βουλευτές και υποψήφιοι. Αρκετός ήταν και ο κόσμος από τη Νέα Αριστερά και στελέχη που είχαν ακολουθήσει το προηγούμενο διάστημα τον Στέφανο Κασσελάκη, ενώ λιγότερος ήταν ο κόσμος από το ΠΑΣΟΚ και όχι πρωτοκλασάτα στελέχη.
Στην πρώτη σειρά της εκδήλωσης ήταν η σύζυγός του Αλέξη Τσίπρα Μπέτυ Μπαζιάνα, ο δήμαρχος Ιωαννίνων Θωμάς Μπέγκας και τα μέλη του Ινστιτούτου Αλέξη Τσίπρα.