Αυτό ακριβώς, η ανάκτηση της γνώσης γύρω από τις παραδοσιακές τεχνικές κατασκευής και οικοδομικές πρακτικές και η αναβίωσή τους, αν είναι δυνατό, είναι ο στόχος του περιοδεύοντος εργαστηρίου «Μπουλούκι», που συνεχίζει τις δράσεις του στην Ήπειρο, αλλά και σε άλλες περιοχές της χώρας.
Πελέκημα της πέτρας, ξερολιθιές, ασβεσταριά «αναβιώνουν», έστω προσωρινά, μέσα από αρχειακές έρευνες, μαρτυρίες και εργαστήρια, που υπενθυμίζουν σε όλους την αξία της χρήσης παραδοσιακών τεχνικών και υλικών για την ποιότητα και την ανθεκτικότητα των κατασκευών, ειδικά σε μια περιοχή όπως η Ήπειρος, με πλούσιο αρχιτεκτονικό απόθεμα, που χρειάζεται τεχνίτες για την αποκατάσταση, αναστήλωση, συντήρηση κτιρίων, μνημείων κ.λ.π.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η έκθεση «Burning the bones of the earth» – Ιστορίες ασβεσταριών στις δύο πλευρές του συνόρου Ελλάδας-Αλβανίας με θέμα τον ασβέστη και την αειφόρο δόμηση που φιλοξενήθηκε όλο το προηγούμενο διάστημα και θα παραμείνει μέχρι και την Κυριακή στο χώρο του ιστορικού τελωνείου στη γέφυρα Πλάκας.
Η έκθεση είναι αποτέλεσμα τριετούς έρευνας που έχει διεξάγει η ομάδα Μπουλούκι στις περιοχές της Ηπείρου και της Νότιας Αλβανίας, σχετικά με την παραδοσιακή τεχνολογία των ασβεστοκάμινων ή των εφήμερων ασβεσταριών, δηλαδή ξερολιθικών, θολωτών κατασκευών που γίνονται από ασβεστόλιθο. Όπως εξηγεί η υπεύθυνη Συντονισμού του έργου και μέλος της Ομάδα, Ιωάννα Ντούτση στον «Η.Α», ο ασβεστόλιθος καίγονταν για τρεις τουλάχιστον ημέρες και στη συνέχεια, η καμένη πέτρα σβήνονταν με νερό ώστε να δημιουργηθεί ο πολτός ασβέστη, που παραδοσιακά χρησιμοποιούνταν στις περιοχές της Ελλάδας, και ευρύτερα των Βαλκανίων και της Μεσογείου.
«Η έρευνα έγινε μέσα από πολλές επιτόπιες επισκέψεις πεδίου, που καταγράψαμε τόσο σε αρχιτεκτονικά σχέδια τα υλικά αποτυπώματα αυτών των κατασκευών, όσα πλέον έχουν μείνεικαι μπορέσαμε να εντοπίσουμε, αλλά και είχαμε τη δυνατότητα να καταγράψουμε σε βίντεο και με φωτογραφίες όλη την παραδοσιακή διαδικασία, όπως την εντοπίσαμε στην -τελευταία μάλλον- παραδοσιακή μονάδα, που επιβιώνει σε ένα χωριό έξω από την Κορυτσά στη νότια Αλβανία», αναφέρει η κ. Ντούτση.
Οι καταγραφές σε περιοχές του Ζαγορίου, του Τζουμέρκων, του Πωγωνίου (στις δύο πλευρές των συνόρων) της Δερόπολης, του Αργυροκάστρου, της Κορυτσάς, του Δέλβινου και άλλων, αλλά και οι μαρτυρίες των τεχνιτών και ανθρώπων των τοπικών κοινοτήτων, όπου εντοπίστηκαν τα απομεινάρια της παραδοσιακής τεχνογνωσίας, παρουσιάζονται στην έκθεση και θα αποτελέσουν το αντικείμενο της στρογγυλής τράπεζας και συζήτησης που θα γίνει το Σάββατο, από τις 12 το μεσημέρι έως τις 6 το απόγευμα, στον χώρο της έκθεσης.
Βιώσιμες πρακτικές
Γιατί έχει αξία να επιστρέψουμε στο παρελθόν, πέρα από λόγους ανθρωπολογικής και λαογραφικής έρευνας; Για το Μπουλούκι, η παραδοσιακή γνώση γύρω από τις κατασκευές, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και στη σύγχρονη πραγματικότητα και να εμπνεύσει βιώσιμες πρακτικές. «Η χρήση του αερικού ασβέστη έχει υποτιμηθεί αρκετά στη δόμηση, λόγω της μαζικής χρήσης τσιμέντου και άλλων νέων υλικών. Ωστόσο, έχει αποδειχθεί ιστορικά, ότι η πολύ καλή ποιότητα των ιστορικών κατασκευών σχετίζεται και με την πολύ καλή ποιότητα των πρώτων υλών και την παραδοσιακή διαδικασία παραγωγής τους.Οπότε, πέραν της αυταξίας που έχει η ίδια η παραδοσιακή τεχνογνωσία, μιλάμε και για την αξία της χρήσης αυτών των υλικών ξανά στην οικοδομή, είτε αφορά την αποκατάσταση παραδοσιακών ιστορικών κατασκευών, είτε αφορά και τις νέες κατασκευές», αναφέρει η κ. Ντούτση.
Βέβαια, η γνώση χάνεται, επειδή χάνονται οι άνθρωποι, οι τεχνίτες και εκείνη η γενιά που χρησιμοποιούσε τα παραδοσιακά υλικά στις κατασκευές, αλλά και στην καθημερινότητά της. Η έλλειψη μαστόρων είναι γνωστή στην περιοχή της Ηπείρου.
Γι’ αυτό, ιδιαίτερη αξία έχουν και τα εργαστήρια που πραγματοποιεί το Μπουλούκι, όπως το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Κερέτσι», το οποίο υλοποιείται αυτήν την περίοδο στο παλιό δημοτικό σχολείο των Φράστων και εστιάζει στη χρήση κονιαμάτων, ασβέστη και άλλων υλικών.
Οπότε έχουμε παράλληλα και αυτό το εκπαιδευτικό πρόγραμμα, το οποίο συνομιλεί με την έκθεση, ακριβώς γύρω από την αξία χρήσης τέτοιων υλικών στη σύγχρονη δόνηση και στην αποκατάσταση ιστορικών κατασκευών. Το ενδιαφέρον προέρχεται κυρίως από μηχανικούς και επιστήμονες της πολιτισμικής κληρονομιάς και ειδικότητες του οικοδομικού κλάδου, με τους νέους τεχνίτες να είναι λιγότεροι.
«Εμείς προσπαθούμε κάθε φορά να συνεργαζόμαστε και με τεχνίτες που είναι ενεργοί και πιο έμπειροι από την περιοχή της Ηπείρου, αλλά και με νέους ανθρώπους, που θέλουν να ασχοληθούν επαγγελματικά με αυτές τις τεχνικές. Ωστόσο, αυτό απαιτεί και μια συνολικότερη αναδιάρθρωση της τεχνικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα και μια συνολικότερη επανεξέταση του πώς μπορεί να προωθηθούν αυτά τα τεχνικά επαγγέλματα και να αποκτήσουν και τέτοιο πρόσημο, πιο περιβαλλοντικά φιλικό, με τη χρήση βιώσιμων υλικών στην κατασκευή και σε νέα έργα», ανέφερε η κ. Ντούτση.
