ανισότητΗ εκπαίδευση αποτελεί τη ραχοκοκαλιά κάθε κοινωνίας που φιλοδοξεί να προοδεύσει, να ενισχύσει τη συνοχή της και να εξασφαλίσει ένα μέλλον αντάξιο των πολιτών της. Μέσα από την καθολική και ισότιμη πρόσβαση σε αυτήν, οι κοινωνικές ανισότητες αμβλύνονται και οι ίσες ευκαιρίες οδηγούν σε δίκαιη και δημοκρατική κοινωνία, όπου όλοι και όλες έχουν τη δυνατότητα να αναπτύξουν πλήρως τις δυνατότητές τους. Ωστόσο, η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας με τις πολιτικές της, αντί να θωρακίσει τη δημόσια εκπαίδευση, εντείνει τις ανισότητες και ενισχύει τους αποκλεισμούς, επιδιώκοντας τη συστηματική αποδυνάμωσή της.
Η ίδρυση του Δικτύου Ωνασείων Σχολείων είναι μια ακόμη κίνηση σε μια συνολική στρατηγική της κυβέρνησης να περιορίσει τον ρόλο του δημόσιου εκπαιδευτικού συστήματος και να μετατρέψει την εκπαίδευση σε προνόμιο για λίγους. Αντί να επενδύει σε ένα ενιαίο, ποιοτικό και δωρεάν δημόσιο σχολείο για όλα τα παιδιά, η κυβέρνηση επιλέγει να δημιουργεί νησίδες «αριστείας και προνομίων» που προορίζονται για λίγους, υπονομεύοντας ευθέως τη βασική αρχή της ισότητας στην εκπαίδευση.
Είναι μια συνειδητή επιλογή που διευρύνει τα χάσματα και εδραιώνει ένα νεοφιλελεύθερο μοντέλο διαχείρισης της δημόσιας εκπαίδευσης, όπου αυτή παύει να είναι δικαίωμα και μετατρέπεται σε προνόμιο.
Η δημιουργία των Ωνασείων Σχολείων δεν μπορεί να αποτελέσει λύση. Αντί να επενδύσει σε ένα ενιαίο και ισχυρό δημόσιο σχολείο, η κυβέρνηση δημιουργεί κατηγορίες σχολείων, κατηγορίες μαθητών και τελικά, κατηγορίες πολιτών. Τα Ωνάσεια Σχολεία, με τη διαφορετική δομή και τα ιδιαίτερα προνόμια που θα απολαμβάνουν σύμφωνα με τη Σύμβαση, εισάγουν μια νέα μορφή εκπαιδευτικής ελίτ, ενώ αφήνουν τους λιγότερο προνομιούχους να αγωνίζονται για τα ελάχιστα. Η διαφοροποίηση στα προγράμματα σπουδών, τις υποδομές και τον αριθμό μαθητών ανά τάξη παραβιάζει κατάφωρα τη συνταγματική αρχή της ισότητας, ενώ η διαρκής ανακατεύθυνση πόρων και προσωπικού προς τα σχολεία «ειδικού σκοπού» αφήνει τα σχολεία της γειτονιάς χωρίς βασικές υποδομές και ανθρώπινο δυναμικό. Το αποτέλεσμα είναι ένα δημόσιο σχολείο «δεύτερης κατηγορίας», που αδυνατεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες των μαθητών του.
Η κυβέρνηση διαφημίζει τα Ωνάσεια Σχολεία ως μια λύση για την παροχή ευκαιριών σε μαθητές από υποβαθμισμένες περιοχές, αλλά οι περιοχές που επιλέγονται για αυτά δεν ανταποκρίνονται πάντα στις μεγαλύτερες κοινωνικοοικονομικές ανάγκες. Πίσω από αυτήν την αφήγηση κρύβεται μια βαθιά υποκρισία. Τα Ωνάσεια Σχολεία απαιτούν εισαγωγικές εξετάσεις και συνεντεύξεις για την επιλογή μαθητών. Πώς εξυπηρετείται ο «κοινωνικός χαρακτήρας», όταν οι μαθητές που δεν έχουν πρόσβαση σε ακριβή φροντιστηριακή προετοιμασία αποκλείονται εξ αρχής; Θα μπορούσε να το κάνει αν ήθελε, στηρίζοντας σχολεία και θεσμούς που ήδη λειτουργούν με αυτό το σκοπό και συναντούν σοβαρά προβλήματα στη λειτουργία τους, όπως είναι τα σχολεία Ζώνες Εκπαιδευτικής Προτεραιότητας, τα Διαπολιτισμικά κ.ο.κ. Δεν το κάνει όμως, γιατί επιχειρεί να θηρεύσει την εύκολη αποτελεσματικότητα. Επιπρόσθετα, τα Ωνάσεια Σχολεία δε θα συμπεριλαμβάνουν μαθητές που αντιμετωπίζουν αναπτυξιακές δυσκολίες ή αναπηρίες. Αντίθετα, επιλέγουν τους «καλύτερους» και αφήνουν τους υπόλοιπους στο περιθώριο. Έτσι, το εκπαιδευτικό σύστημα παύει να λειτουργεί ως μοχλός κοινωνικής κινητικότητας και μετατρέπεται σε εργαλείο αναπαραγωγής της ανισότητας.
Η εκμετάλλευση της δωρεάς του Ιδρύματος Ωνάση από την κυβέρνηση και το υπουργείο Παιδείας ενσωματώνει τη λογική της ιδιωτικοποίησης, μετατρέποντας την εκπαίδευση από δημόσιο αγαθό σε εμπόρευμα. Η Διοικούσα Επιτροπή αποκτά υπερεξουσίες που υπερβαίνουν το ρόλο της Πολιτείας. Η Σύμβαση προβλέπει αυτονομία αναφορικά με το διδακτικό πρόγραμμα, την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών και τους όρους φοίτησης. Επίσης, η σύμβαση προβλέπει τη δυνατότητα ανακατανομής των κονδυλίων κατά βούληση. Ποιος ελέγχει αυτήν τη διαδικασία; Πώς διασφαλίζεται ότι τα κονδύλια θα χρησιμοποιηθούν για το κοινό καλό; Αυτή η ασάφεια δημιουργεί ερωτήματα για τη διαφάνεια και τη λογοδοσία του σχεδίου. Αυτή η λογική ανοίγει την πόρτα για περαιτέρω ιδιωτικοποίηση της εκπαίδευσης, υπονομεύοντας τη συνταγματική υποχρέωση της Πολιτείας να παρέχει δωρεάν και ποιοτική εκπαίδευση.
Την ίδια στιγμή που η κυβέρνηση προωθεί τα Ωνάσεια Σχολεία, η κατάσταση στα υπόλοιπα δημόσια σχολεία είναι απογοητευτική. Σχολεία σε πολλές περιοχές της χώρας λειτουργούν σε κτήρια που καταρρέουν. Οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί αναγκάζονται να αντιμετωπίσουν συνθήκες που δεν αρμόζουν σε μια σύγχρονη κοινωνία. Οι πόροι που διατίθενται για τη δημόσια εκπαίδευση είναι ελάχιστοι. Οι διευθυντές συχνά αναγκάζονται να ζητούν από τους γονείς να καλύψουν βασικές ανάγκες, όπως αναλώσιμα υλικά και συντήρηση κτηρίων, ενώ σε πολλά σχολεία, οι μαθητές κάνουν μάθημα χωρίς καθηγητές σε βασικά μαθήματα, όπως τα μαθηματικά και η φυσική. Αντί η κυβέρνηση να επενδύει στη συνολική αναβάθμιση της δημόσιας εκπαίδευσης, δημιουργεί σχολεία-βιτρίνα, αφήνοντας την πλειοψηφία των μαθητών στο περιθώριο.
Όσον αφορά στους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι αποτελούν έναν από τους πυλώνες του εκπαιδευτικού συστήματος, η πολιτική της κυβέρνησης υπονομεύει το έργο τους. Οι εκπαιδευτικοί στα Ωνάσεια Σχολεία υποχρεώνονται να συμμετέχουν σε εξωσχολικές δραστηριότητες, χωρίς την απαραίτητη στήριξη. Το αποτέλεσμα είναι η εξουθένωση και η υποβάθμιση της ποιότητας της διδασκαλίας. Η υποχρεωτική δε μετακίνησή τους από άλλα σχολεία για την κάλυψη των αναγκών των Ωνασείων διαλύει τη συνοχή της εκπαιδευτικής κοινότητας. Ποιος θα προστατεύσει τους μαθητές που μένουν πίσω; Επιπλέον, η διαδικασία αξιολόγησης που εισάγεται για τα Ωνάσεια Σχολεία δημιουργεί ένα πρόσθετο γραφειοκρατικό βάρος για τους εκπαιδευτικούς, ενώ εντείνει την αίσθηση της αβεβαιότητας και της ανασφάλειας.
Η Νέα Αριστερά δεν πρόκειται να υποστηρίξει μια πολιτική που διαλύει τη δημόσια εκπαίδευση και ενισχύει τις κοινωνικές ανισότητες. Στεκόμαστε στο πλευρό της εκπαιδευτικής κοινότητας – των μαθητών, των εκπαιδευτικών και των οικογενειών τους – που δίνουν καθημερινά έναν αγώνα για να κρατήσουν ζωντανή την ιδέα της δημόσιας, δωρεάν, συμπεριληπτικής και ισότιμης εκπαίδευσης για όλες και όλους. Η εκπαίδευση δεν είναι προνόμιο που παραχωρείται σε λίγους, αλλά δικαίωμα που ανήκει σε όλους. Η Πολιτεία έχει ευθύνη να διασφαλίσει αυτό το δικαίωμα.
Στα χρόνια της διακυβέρνησης της Δεξιάς, η δημόσια παιδεία έχει δεχθεί μια συστηματική επίθεση, με την υποβάθμιση μέσω κρατικής υποχρηματοδότησης και μέτρων περιορισμού, τις συγχωνεύσεις τμημάτων – που αποδιοργανώνουν την εκπαιδευτική διαδικασία – , την εγκατάλειψη των σχολικών υποδομών και τη συστηματική ανεπάρκεια μόνιμου προσωπικού. Ακόμη, έχουμε τους χαμηλούς μισθούς των εκπαιδευτικών και την εφαρμογή της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής, που αποκλείει μαθητές από την τριτοβάθμια εκπαίδευση και δημιουργεί πελάτες για τα ιδιωτικά κολέγια και τα ιδιωτικά πανεπιστήμια.
Επίσης, συνεχίζεται η ιδεολογική επίθεση με στόχο τη μετατροπή της εκπαίδευσης σε μηχανισμό αναπαραγωγής νεοφιλελεύθερων και συντηρητικών αντιλήψεων. Στο πλαίσιο αυτό, καλλιεργείται η κουλτούρα ατομικισμού και συντηρητισμού, με την απαξίωση των δημοκρατικών κατακτήσεων της Μεταπολίτευσης. Ταυτόχρονα, αποδυναμώνεται η εκπαιδευτική κοινότητα ως συλλογική δύναμη, σε αντίθεση με το όραμα της συμμετοχικής και δημοκρατικής εκπαίδευσης.
Η χώρα μας χρειάζεται άμεσα όραμα και σχέδιο για τη δημόσια εκπαίδευση. Ως Νέα Αριστερά πιστεύουμε ότι η απαξίωση της δημόσιας εκπαίδευσης δεν είναι μόνο ζήτημα υποχρηματοδότησης, αλλά αποτέλεσμα μιας συστηματικής δομικής υποβάθμισης που απαιτεί θεσμική επανίδρυση. Το όραμά μας περιλαμβάνει:
- Σχολεία παντού, οργανωμένα δημοκρατικά, με μόνιμο προσωπικό, συμπεριληπτικά και προσβάσιμα σε όλους.
- Μια ολιστική προσέγγιση της εκπαίδευσης, που να καλύπτει τις ανάγκες της σύγχρονης κοινωνίας.
- Υποχρεωτική 14ετή εκπαίδευση, που να εξασφαλίζει ίσες ευκαιρίες για όλους τους μαθητές και τις μαθήτριες.
- Επένδυση στις υποδομές, το ανθρώπινο δυναμικό και τους απαραίτητους πόρους, για μια ποιοτική και δωρεάν εκπαίδευση.
Το μέλλον αυτής της χώρας δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω στις ανισότητες, αλλά στις αρχές της ισότητας, της δικαιοσύνης και της αλληλεγγύης. Η συλλογική πρόοδος ξεκινά από τα σχολεία μας.
