Σχετικά αισιόδοξη είναι η πρώτη εικόνα για τη δυνατότητα ανάκαμψης μεγάλου μέρους του δασικού οικοσυστήματος στην Τραπεζίτσα Κόνιτσας. Μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί, ωστόσο, η κατάσταση στην κορυφογραμμή, όπου η πυρκαγιά έπληξε με υψηλή δριμύτητα τμήματα ώριμου δάσους ρόμπολου.
Τα πρώτα συμπεράσματα προέκυψαν από κοινή αυτοψία επιστημόνων του WWF Ελλάς και του Μεσογειακού Ινστιτούτου για τη Φύση και τον Άνθρωπο (MedINA), με τη συνδρομή μελών του Ορειβατικού Συλλόγου Κόνιτσας, καθώς και από την ανάλυση δορυφορικών εικόνων.
Σύμφωνα με την αποτίμηση, η πυρκαγιά επηρέασε συνολικά έκταση περίπου 10.000 στρεμμάτων, χωρίς όμως η ένταση της καύσης να είναι παντού ίδια.
Σε 1.000 στρέμματα κάηκαν οι κόμες των δέντρων
Στο μεγαλύτερο μέρος της πληγείσας έκτασης η φωτιά κινήθηκε στην επιφάνεια, καίγοντας χαμηλή βλάστηση, πευκοβελόνες, φύλλα, κλαδιά και νεκρή οργανική ύλη, χωρίς να μεταδοθεί στις κόμες των δέντρων.
Όταν μια πυρκαγιά επιφάνειας παραμένει χαμηλής ή μέτριας έντασης, πολλά ώριμα δέντρα και είδη πανίδας μπορούν να επιβιώσουν. Υπό συγκεκριμένες συνθήκες μπορεί, μάλιστα, να συμβάλει στην ανακύκλωση θρεπτικών στοιχείων και στη δημιουργία ενός περισσότερο ετερογενούς δασικού τοπίου.
Στην Τραπεζίτσα, ωστόσο, εκτιμάται ότι σε περίπου 1.000 στρέμματα η φωτιά εξελίχθηκε σε επικόρυφη, φτάνοντας στο ανώτερο τμήμα των δέντρων. Πρόκειται για τις εκτάσεις που χρειάζονται στενότερη παρακολούθηση κατά τη μεταπυρική περίοδο.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, θετική επίδραση στην πορεία της πυρκαγιάς φαίνεται ότι είχαν τα έργα διαχείρισης της καύσιμης ύλης, τα οποία είχε πραγματοποιήσει το αρμόδιο Δασαρχείο γύρω από την Κόνιτσα.
Προτεραιότητα στη φυσική αναγέννηση
Η εικόνα στις περισσότερες περιοχές όπου κάηκαν οι κόμες δεν παραπέμπει σε ενιαία και ολοκληρωτική καταστροφή. Οι καμένες επιφάνειες διακόπτονται από άκαυτα δέντρα και νησίδες ζωντανής βλάστησης, που μπορούν να λειτουργήσουν ως πηγές σπόρων και να συμβάλουν στην αποκατάσταση του δάσους.
Για τον λόγο αυτό, στο μεγαλύτερο τμήμα των περίπου 1.000 στρεμμάτων οι επιστήμονες προτείνουν να δοθεί έμφαση στην παρακολούθηση και την υποβοήθηση της φυσικής αναγέννησης, αντί να επιλεγεί η άμεση αναδάσωση. Επισημαίνουν, επίσης, ότι οι μεγάλες κλίσεις και το ανάγλυφο καθιστούν εξαιρετικά δύσκολες τις αναδασωτικές παρεμβάσεις.
Κρίσιμοι θα είναι οι πρώτοι μήνες μετά την πυρκαγιά. Εφόσον δεν εκδηλωθούν έντονες βροχοπτώσεις, αναμένεται σχετικά γρήγορα η εμφάνιση της πρώτης βλάστησης, η οποία θα συμβάλει στη συγκράτηση και την προστασία του εδάφους.
Έλεγχος για διάβρωση και κορμοφράγματα
WWF Ελλάς και MedINA ζητούν από τη Δασική Υπηρεσία να εξετάσει άμεσα τον κίνδυνο διάβρωσης και να προχωρήσει, όπου απαιτείται, σε στοχευμένες και ήπιες αντιδιαβρωτικές παρεμβάσεις.
Προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στις απότομες χαράδρες και κατά μήκος ορισμένων ρεμάτων στις πλαγιές που κατευθύνονται προς την κωμόπολη της Κόνιτσας. Στα σημεία αυτά έχουν καταγραφεί ζώνες εντονότερα καμένης βλάστησης και περισσότερο εκτεθειμένου εδάφους.
Σύμφωνα με την επιστημονική εκτίμηση, θα πρέπει να εξεταστεί η κατασκευή περιορισμένου αριθμού κορμοφραγμάτων, τόσο για τη συγκράτηση του εδάφους όσο και για την προστασία της Κόνιτσας.
Η ιδιαίτερα ευάλωτη ζώνη του ρόμπολου
Η μεγαλύτερη ανησυχία εντοπίζεται στην κορυφογραμμή της Τραπεζίτσας, όπου αναπτύσσονται κυρίως ώριμα δέντρα λευκόδερμης πεύκης ή ρόμπολου (Pinus heldreichii).
Το ρόμπολο είναι ορεινό κωνοφόρο εξαιρετικής οικολογικής σημασίας και μεγάλης μακροβιότητας, το οποίο στην Ελλάδα συναντάται στα μεγάλα υψόμετρα της Βόρειας Πίνδου και άλλων βουνών της Βόρειας Ελλάδας.
Στην κορυφογραμμή, η φωτιά έπληξε με μεγάλη ένταση τμήματα του ώριμου δάσους, ενώ δεν φαίνεται να έχουν απομείνει αρκετά άκαυτα ώριμα δέντρα, ώστε να εξασφαλίζεται η φυσική διασπορά σπόρων.
Οι επιστήμονες δεν εισηγούνται άμεση αναδάσωση, αλλά συστηματική και μακροχρόνια παρακολούθηση της φυσικής αναγέννησης. Αν αυτή αποδειχθεί ανεπαρκής, ενδέχεται να απαιτηθούν στοχευμένες φυτεύσεις.
Νέες συνθήκες στα ορεινά δάση
Οι δασικές πυρκαγιές στα μεγάλα υψόμετρα δεν αποτελούν νέο φαινόμενο και συχνά συνδέονται με έντονη κεραυνική δραστηριότητα. Ωστόσο, η περίπτωση της Τραπεζίτσας εντάσσεται σε μια σειρά σημαντικών πυρκαγιών που έχουν εκδηλωθεί τα τελευταία χρόνια σε ορεινά δάση της Βόρειας Ελλάδας, όπως στον Όρβηλο, το Παγγαίο, το Μενοίκιο, τα Πιέρια Όρη και τη Βάλια Κάλντα.
Όπως επισημαίνουν οι δύο περιβαλλοντικοί φορείς, οι συνθήκες εκδήλωσης των πυρκαγιών σε μεγάλα υψόμετρα μεταβάλλονται. Οι φωτιές αποκτούν μεγαλύτερη ένταση, φτάνουν συχνότερα στις κόμες των δέντρων και επηρεάζουν οικοσυστήματα που στο παρελθόν ήταν λιγότερο εκτεθειμένα, γεγονός που καθιστά αναγκαίο τον επανασχεδιασμό της προστασίας και της διαχείρισής τους.
