Το Μοιρολόι της Παναγίας είναι τα πασχαλινά κάλαντα που ψάλλονται κάθε Μεγάλη Παρασκευή σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, μεταξύ των οποίων και στην Κοπάνη Δωδώνης. Τα κάλαντα αφηγούνται τον θρήνο της Παναγίας για τον μονογενή υιό της. «Τα μέλη της κοινότητας Κοπάνης, η πλειονότητα των οποίων δεν κατοικεί πλέον μόνιμα στο χωριό, έχουν την ευκαιρία να συναντηθούν και να ανανεώσουν τους κοινούς δεσμούς τους, συμμετέχοντας στο έθιμο που διατηρεί ζωντανή την παράδοση των προγόνων τους. Το Μοιρολόι της Παναγίας αναβιώνει στην Κοπάνη από το 2006, συνιστώντας μια σημαντική έκφανση της συλλογικής μνήμης της κοινότητας», αναφέρεται στην ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού, με την οποία γίνεται γνωστή η εγγραφή δέκα νέων στοιχείων στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
«Ο λαϊκός πολιτισμός μας, οι τελετές, οι γιορτές, οι παραδοσιακές τέχνες μεταφέρονται από γενιά σε γενιά, παραδίδοντας στους νεότερους ένα βαθύ πολιτιστικό απόθεμα, που το διαμόρφωσαν ο μόχθος των ανθρώπων, η συνύπαρξη, η αλληλεγγύη, η ανάγκη της ταυτότητας. Ένας πλούτος διαφορετικός από περιοχή σε περιοχή, αποτέλεσμα συλλογικής δραστηριότητας, του μέτρου και της αισθητικής, που φτάνει ζωντανός στις μέρες μας, από τα βάθη του χρόνου και οφείλουμε να τον αναδείξουμε, πιστοί στις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης», σημειώνει σε δήλωσή της η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη.
Ικανοποίηση και ευχαριστίες
Την απόλυτη ικανοποίησή της για την ευτυχή κατάληξη μιας προσπάθειας, που ξεκίνησε πριν από τρία περίπου χρόνια, όταν με πρωτοβουλία του προέδρου της Φιλοπροόδου Κίνησης Κοπάνης Κωνσταντίνου Παππά αποφασίστηκε να αναδειχθεί θεσμικά το έθιμο, εκφράζει η δημοτική αρχή του Δήμου Δωδώνης.
Ο Δήμος Δωδώνης είχε την ευθύνη σύνταξης του φακέλου, που υποβλήθηκε στην αρμόδια Διεύθυνση Νεώτερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού, καθώς και στην Εθνική Επιστημονική Επιτροπή. Υποστηρικτικά ο δήμαρχος Δωδώνης απέστειλε και σχετική επιστολή. Το υλικό του φακέλου εμπλουτίστηκε το 2022, μετά από δύο χρόνια, που, λόγω του κορωνοϊού, το έθιμο πραγματοποιήθηκε με πολλούς περιορισμούς. Για τη σύνταξη του φακέλου εργάστηκε η τότε ειδική συνεργάτιδα του δημάρχου Δωδώνης, σε θέματα πολιτισμού, Μαρία Μπάρκα.
«Προστατεύουμε και τιμούμε την πολιτιστική μας κληρονομιά και πάνω σε αυτήν συνεχίζουμε να σχεδιάζουμε την ανάπτυξη του Δήμου Δωδώνης. Τα αποτελέσματα αυτής της πολιτικής γίνονται ορατά χρόνο με τον χρόνο. Επιλέγουμε συνειδητά να μιλήσουμε, αφότου υπάρξει αποτέλεσμα και για το μόνο που μπορούμε να δεσμευτούμε στους συνδημότες μας είναι πως τα καλά νέα θα συνεχιστούν», τονίζει σε δήλωσή του ο δήμαρχος Δωδώνης Χρήστος Ντακαλέτσης.
Την απεριόριστη ικανοποίησή τους για την αναγνώριση της σπουδαιότητας του εθίμου εκφράζουν τα μέλη της Φιλοπρόοδου Κίνησης Κοπάνης, κάνοντας λόγο για μια εξαιρετική εξέλιξη.
Σε ανακοίνωσή της, η Φιλοπρόοδος Κίνησης Κοπάνης ευχαριστεί όλα τα μέλη της κοινότητας που στήριξαν το έθιμο διαχρονικά, από την αναβίωσή του μέχρι σήμερα, τη συντάκτρια του φακέλου υποψηφιότητας, Μαρία Μπάρκα, τον δήμαρχο Δωδώνης και την αρμόδια Διεύθυνση Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού για την αγαστή συνεργασία.
«Με δεδομένο ότι η διαδικασία εγγραφής του εθίμου στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ διαμόρφωσε ένα πλαίσιο συνεργασίας της κοινότητας με την επίσημη διοίκηση και την επιστημονική κοινότητα, δεσμευόμαστε να πράξουμε τα δέοντα για την εκπόνηση σχεδίων και την εφαρμογή πολιτικών, που θα διαφυλάξουν το Μοιρολόι της Παναγίας και θα το μεταδώσουν στις επερχόμενες γενιές», καταλήγει σε ανακοίνωσή της η Φιλοπρόοδος Κίνησης Κοπάνης.
Και οι Μπαντίδοι και το Γαϊτανάκι της Άρτας
Μεταξύ των δέκα νέων εγγραφών είναι και δύο παραδοσιακά δρώμενα των Αποκριών στην Άρτα, οι Μπαντίδοι και το Γαϊτανάκι.
«Εθιμικά αποκριάτικα δρώμενα που τελούνται στην πόλη της Άρτας, με κύρια χαρακτηριστικά τις μεταμφιέσεις, τις πατινάδες με συνοδεία παραδοσιακής ζυγιάς και τις στάσεις σε καθορισμένα σημεία, όπου επιτελούνται ορχηστικά επεισόδια με περιπαικτικά δίστιχα, με κύκλιους αποκριάτικους χορούς.
Οι Μπαντίδοι είναι μπουλούκια δέκα-δεκαπέντε ανδρών, οι οποίοι την Πέμπτη και την Παρασκευή, πριν από τη Μεγάλη Αποκριά, ξεκινούν από τις γειτονιές της Άρτας τραγουδώντας και πειράζοντας τον κόσμο. Καταλήγουν στις κεντρικές οδούς της πόλης, σατιρίζοντας την επικαιρότητα, πρόσωπα και καταστάσεις. Το Σάββατο της Αποκριάς οι συμμετέχοντες, φορώντας μάσκες και ντυμένοι είτε ως γενίτσαροι είτε ως νύφες, βγαίνουν στους κεντρικούς δρόμους της πόλης και στις γειτονιές. Κάθε λίγο σταματούν και πλέκουν το γαϊτανάκι, ένα ξύλο που στην κορυφή του δένονται και κρέμονται δώδεκα κορδέλες, όσοι και οι μήνες του χρόνου, πότε με συρτούς χορούς, πότε με τσάμικα (ιδιαίτερη μελωδία με το όνομα Γαϊτανάκι) και στο τέλος με τα μαλώματα των βιολιτζήδων. Μετά το πλέξιμο ακολουθούν αποκριάτικα δρώμενα και χοροί. Το έθιμο αποτελεί σημαντική έκφραση της συλλογικής μνήμης και ταυτότητας της πόλης της Αρτας και των απανταχού Αρτινών», αναφέρεται στην ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού.
