Πρόκειται για τις εικόνες, μεγάλου μεγέθους, του Παντοκράτορα και της Παναγίας Πορταΐτισσας από το τέμπλο της εκκλησίας, χρονολογούμενες στον 18ο αιώνα, που εντοπίστηκαν τον Απρίλιο του 2020 να πωλούνται από οίκο δημοπρασιών στη Γερμανία.
Οι δύο εικόνες, που είχαν κλαπεί μαζί με άλλα αντικείμενα τον Νοέμβριο του 2007 από την Ιερά Μονή Κοίμησης της Θεοτόκου στο Μακρίνο, ήταν καταγεγραμμένες και φωτογραφημένες από την αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων και μετά την κλοπή τους είχαν αναρτηθεί στη βάση αναζητούμενων έργων τέχνης της Ιντερπόλ.
Τον Απρίλιο του 2020, εντοπίστηκαν από τη Διεύθυνση Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών του υπουργείου Πολιτισμού και το τμήμα Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Αρχαιοτήτων της Διεύθυνσης Ασφάλειας Αττικής, στο πλαίσιο ελέγχου καταλόγου δημοπρασίας, που επρόκειτο να πραγματοποιηθεί τον ίδιο μήνα στο Ντίσελντορφ. Με δεδομένη την πλήρη τεκμηρίωση των έργων, η Διεύθυνση Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Διεθνούς Αστυνομικής Συνεργασίας/Τμήμα Ιντερπόλ και την Εισαγγελία Πρωτοδικών Ιωαννίνων προχώρησαν σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες, προκειμένου να επιστραφούν οι εικόνες και να διερευνηθούν όλες οι πτυχές της υπόθεσης.
Ο γερμανικός οίκος δημοπρασιών, μετά την πλήρη τεκμηρίωση της παράνομης προέλευσης των εικόνων, προχώρησε στην παράδοσή τους στη Γενική Πρόξενο της Ελλάδας στο Ντίσελντορφ Μαρία Παπακωσταντίνου, παρουσία της προϊσταμένης της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων Βαρβάρας Παπαδοπούλου και του πληρεξουσίου δικηγόρου του Ελληνικού Δημοσίου Δ. Κούρου.
«Το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού έχει θέσει, εδώ και χρόνια, στην απόλυτη προτεραιότητά του τον περιορισμό -με κάθε δυνατό τρόπο- της αρχαιοκαπηλίας, τον εντοπισμό και τον επαναπατρισμό πολιτιστικών αγαθών, που έχουν παρανόμως εξαχθεί από την ελληνική επικράτεια. Την δεκαετία 2000-2010 τα μοναστήρια της Ηπείρου αποτέλεσαν πεδίο εκτεταμένων κλοπών φορητών εικόνων και άλλων αντικειμένων λατρείας. Χάρη στη συνεργασία του υπουργείου Πολιτισμού με όλες τις συναρμόδιες αρχές, εντός και εκτός Ελλάδας, και την περιφέρεια Ηπείρου, έχει εντοπιστεί, ένας σημαντικός αριθμός από αυτές τις εικόνες σε γκαλερί και οίκους δημοπρασιών του εξωτερικού και έχει ήδη επαναπατριστεί. Θερμά συγχαρητήρια στη Διεύθυνση Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών του ΥΠΠΟΑ, καθώς και σε όλους όσοι συνέβαλαν στον εντοπισμό και τον επαναπατρισμό των δύο δεσποτικών εικόνων από το Μακρινό Ιωαννίνων», αναφέρει σε δήλωσή της η υπουργός Λίνα Μενδώνη, που επισημαίνει πως οι δύο εικόνες θα επιστρέψουν σύντομα στην Ελλάδα και θα αποδοθούν στην Ιερά Μονή Κοίμησης της Θεοτόκου απ’ όπου αφαιρέθηκαν.
Πριν λίγες ημέρες, στο πλαίσιο της δίκης για την υπόθεση των κλεμμένων εικόνων που βρίσκεται σε εξέλιξη στο Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων Ιωαννίνων, τόσο ο περιφερειάρχης Ηπείρου Αλέξανδρος Καχριμάνης όσο και ο Μητροπολίτης Ιωαννίνων Μάξιμος, στις μαρτυρικές καταθέσεις τους, αναφέρθηκαν στις συγκεκριμένες εικόνες και στις προσπάθειες για τον επαναπατρισμό τους, με δεδομένο πως η ίδια η διευθύντρια του Οίκου δημοπρασιών του Ντίσελντορφ επιθυμούσε να τις παραδώσει.
Ο επαναπατρισμός εκκλησιαστικών κειμηλίων από την περιοχή της Ηπείρου, τα μνημεία της οποίας επλήγησαν ιδιαιτέρως από οργανωμένα κυκλώματα που δρούσαν στην περιοχή, αποτελεί έναν ακόμη κρίκο σε μια αλυσίδα επαναπατρισμών που πραγματοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια. Από το 2009 εντοπίστηκαν, διεκδικήθηκαν και επαναπατρίστηκαν 21 εικόνες, στις οποίες προστίθενται και οι δύο τελευταίες.
Από την κλοπή στο Μακρίνο, είχαν εντοπιστεί στην ίδια γκαλερί και άλλες δύο εικόνες, οι οποίες όμως πωλήθηκαν σε έναν Ρώσο, οποίος τις προσέφερε στο Ρωσικό Πατριαρχείο και τώρα βρίσκονται σε Μουσείο της Μόσχας. Μαζί με αυτές και αρκετές ακόμη εικόνες από εκκλησίες και μονές της Ηπείρου, όπως τον Ελαφότοπο, το Ηλιοχώρι και τα Άνω Πεδινά.
Η διαδικασία επαναπατρισμού είναι δύσκολη, για τον επιπλέον λόγο ότι θα πρέπει οι ρωσικές αρχές να πειστούν ότι πρόκειται για τις κλαπείσες εικόνες, προκειμένου να συναινέσουν στον επαναπατρισμό τους.
Όπως εξήγησε στη δική του μαρτυρική κατάθεση κατά την διάρκεια της δίκης, στέλεχος της Διεύθυνσης Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών, αφενός ισχύει διαφορετικό νομικό πλαίσιο σε σχέση με αυτό σε χώρες της Ε.Ε., αφετέρου η παραμικρή απόκλιση (είτε στο μέγεθος, είτε σε άλλα χαρακτηριστικά), κάτι βέβαια που αποτελεί «συνήθη πρακτική» των κυκλωμάτων προκειμένου να δυσχεράνουν την ταυτοποίηση, μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την άρνηση επιστροφής τους.
