Πώς συμπληρώνετε το ταξίδι σας για δουλειές στην Αθήνα, αν έχετε ελεύθερο χρόνο; Το δικό μου περιλαμβάνει κατά το δυνατόν (ήτοι, σχεδόν πάντα) μια θεατρική παράσταση και μια επίσκεψη σε μουσείο, μιας και η «προσφορά» στην επαρχία μας είναι πάντα περιορισμένη. Οι περισσότερες παραστάσεις απλώς δεν θα ταξιδέψουν ποτέ στα μέρη μας και φυσικά το ίδιο συμβαίνει με τις μόνιμες συλλογές των μουσείων και τις μεγάλες περιοδικές εκθέσεις.
Για τη θεατρική παράσταση, η μόνη δυσκολία είναι η εύρεση θέσης. Η κίνηση των θεάτρων έχει ανέβει σημαντικά. Δεν διαθέτω στατιστικά, αλλά η εμπειρία μου λέει ότι συγκριτικά με μια δεκαετία πριν, τη θέση πρέπει να την κλείσεις πολύ πιο νωρίς. Τουλάχιστον μια βδομάδα πριν την παράσταση. Πράγμα που δυσκολεύει πολλούς, γιατί τα ταξίδια είτε αποφασίζονται τελευταία στιγμή είτε εύκολα αναβάλλονται.
Στη Στοά
Πρόλαβα πάντως την περασμένη βδομάδα να δω τον Πατέρα του Φλοριάν Ζελέρ, σε σκηνοθεσία Θανάση Παπαγεωργίου, στο ιστορικό Θέατρο Στοά. Το έργο είναι γνωστό από την ομώνυμη ταινία με τους Άντονι Χόπκινς και Ολίβια Κόλμαν, σε σκηνοθεσία του ίδιου του Ζελέρ. Αφορά έναν ηλικιωμένο άνδρα που εισέρχεται στην άνοια. Τις ψυχικές μεταπτώσεις του ίδιου και τον τρόπο που τις διαχειρίζονται οι οικείοι του.
Λέω πρόλαβα γιατί την επόμενη μέρα η παράσταση ολοκληρώθηκε. Ο Παπαγεωργίου ήταν βράχος, την κρατούσε μόνος του. Για αυτόν πας να τη δεις κυρίως, παρά για το ίδιο το (πολύ καλό πάντως) έργο. Ένας υπέροχος ηθοποιός που έχει διαχρονικά υπηρετήσει το θέατρο αξιοθαύμαστα. Μάλιστα φέτος, όπως διάβασα εκ των υστέρων, γίνεται πια 88 ετών. Υπόκλιση λοιπόν στον σπουδαίο ηθοποιό και ενεργό κοινωνικά πολίτη. Γράφει στο εσώφυλλο του προγράμματος: «Η θεατρική εταιρία Στοά αρνείται να επιχορηγηθεί από αυτή την κυβέρνηση γιατί πιστεύει ότι δεν ενδιαφέρεται καθόλου για τον πολιτισμό και θεωρεί ότι το ενδιαφέρον της και η πολιτική της των επιχορηγήσεων είναι προσχηματική, υποκριτική και καθαρά επικοινωνιακή».
Αλλά και το θέατρο που είχε ιδρύσει ο Παπαγεωργίου, η Στοά, έχει σημαντική ιστορική διαδρομή. Και έμμεση σχέση με τα Ιωάννινα, προσθέτω: Εκεί έχω δει παραστάσεις του πρώην συμφοιτητή μου στο πανεπιστήμιο της δεκ. ’80, Βασίλη Ραΐση ο οποίος έγραψε και σκηνοθέτησε πολλά θεατρικά έργα έκτοτε και βέβαια τρεις τουλάχιστον κινηματογραφικές ταινίες, με εμπορική διανομή και βραβεία στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Σε σενάριο και σκηνοθεσία δική του.
Αλλά εκεί επίσης είδαμε παραστάσεις με έναν άλλο «Γιαννιώτη», τον Γιάννη Αναστασάκη, συν-ιδρυτή της Θεατρικής Συντροφιάς του πανεπιστημίου μας. Τον Γιάννη τον απολαύσαμε στη Στοά είτε ως ηθοποιό, πλάι στους Παπαγεωργίου και Πρωτοψάλτη είτε ως σκηνοθέτη και παραγωγό (με τη θεατρική εταιρία Στιγμή).
Δύσκολο λοιπόν για μένα να μπω στη Στοά και να μην σκεφτώ τις επισκέψεις μου εκεί τριακονταετίας…
Ρωσική Πρωτοπορία
Η Εθνική Πινακοθήκη μπορεί να αποτελεί σταθερά σταθμό στα ταξίδια σας στην Αθήνα, χάρη στη μόνιμη συλλογή της. Δεν υπάρχει αλλού η δυνατότητα να δείτε συγκεντρωμένη την ελληνική ζωγραφική του 19ου και 20ου αιώνα, με τόση ποικιλία. Λύτρας, Μπουζιάνης, Ιακωβίδης –αλλά σταματώ γιατί δεν έχει κανένα νόημα να επικαλεστείς μερικά ονόματα ανάμεσα σε δεκάδες σπουδαία. Πάρτε πάντως μια εικόνα, εδώ.
Όμως ειδικά αυτή την περίοδο, η πιο ελκυστική έκθεση είναι της Ρωσικής Πρωτοπορίας από τη Συλλογή Κωστάκη. Χάνεσαι πραγματικά μέσα στα πάμπολλα έργα των Ρώσων και Σοβιετικών ζωγράφων που έχουν μοιραστεί σε ενότητες (Πόλη, Φύση, Σύμπαν -και ο Άνθρωπος). Ορισμένα έργα είναι τόσο γοητευτικά και εντυπωσιακά (με την κυριολεκτική έννοια της λέξης, εντυπώνεται στο μυαλό του θεατή η πρωτοποριακή προσέγγιση του ζωγράφου) που μου συνέβη να τα φέρνω στο μυαλό το ίδιο βράδυ και να επιστρέψω στην έκθεση δεύτερη φορά, την επομένη κιόλας μέρα. Με έντονη επιθυμία να μείνω ξανά μόνος στις διακριτικά φωτισμένες αίθουσες, ανάμεσα σε αυτές τις θαυμάσιες δουλειές ανθρώπων που δημιούργησαν σε ένα πολύ δύσκολο πολιτικά χώρο (αναφέρομαι στις αντιλήψεις στην ΕΣΣΔ του Στάλιν για αυτό που θα έπρεπε «να είναι» και να υπηρετεί η τέχνη).
Παρουσιάζεται επίσης σε ένα ντοσιέ η ιστορία της απόκτησης της Συλλογής από την Ελλάδα, μέσα από δημοσιεύματα του Τύπου προ τριακονταετίας. Ένα εξίσου ενδιαφέρον με την ίδια την έκθεση, ανάγνωσμα. Πολύ διδακτικό, για πολλά αλλά και για το πώς βλέπανε το ζήτημα πολιτικοί αλλά και δημοσιογράφοι στην εποχή.
Χρειαζόμαστε τον κατάλογο, αλλά…
Μόνο μειονέκτημα η τιμή του καταλόγου. Οι κατάλογοι της Εθνικής Πινακοθήκης είναι λαμπροί και απολύτως χρήσιμοι, αλλά υπερβαίνουν κατά πολύ τη δική μου δυνατότητα να τους αγοράσω πριν περάσουν χρόνια για να μειωθεί δραστικά η τιμή τους. Φυσικά δεν μπορούμε να περιμένουμε από τους υπεύθυνους να κατανοήσουν ότι σε μας, τους από επαρχία ερχόμενους, κοστίζει επιπλέον και το ίδιο το ταξίδι. Αλλά τους παροτρύνω να σκεφτούν μια διαφορετική πολιτική σε αυτό το ζήτημα. Εθνικό είναι το ίδρυμα, όχι ιδιωτικό, από τη στιγμή που χρηματοδοτείται από το κράτος οφείλει να σκεφτεί διαβαθμίσεις και να διευκολύνει όλους τους Έλληνες. Το λιγότερο, να προσφέρει και ένα δεύτερο, μικρότερο κατάλογο κάθε φορά. Σε τιμή προσιτή.
Η έκθεση, σε επιμέλεια Συραγώς Τσιάρα και Μαρίας Τσαντσάνογλου, γίνεται τριάντα χρόνια μετά την πρώτη της Συλλογής. Ο Γιώργος Κωστάκης (Μόσχα 1913 – Αθήνα 1990) ήταν ο συλλέκτης στον οποίο οφείλουν τη Συλλογή Αθήνα και Μόσχα. Ο πατέρας του ήταν έμπορος από τη Ζάκυνθο και είχε εγκατασταθεί οικογενειακώς στη Μόσχα. Εκείνος εργαζόταν εκεί, αρχικά στην ελληνική πρεσβεία.
Η πρώτη έκθεση της συλλογής Κωστάκη στην Ελλάδα, πραγματοποιήθηκε στην Εθνική Πινακοθήκη το Δεκέμβριο 1995, σε επιμέλεια της Άννας Καφέτση. Μεγάλο γεγονός στην εποχή του. Εσείς μένει να αποφασίσετε αν θα τη δείτε φέτος ή την επόμενη φορά… Ποιος ξέρει; ίσως το 2055.
Αλέξανδρος Βούλγαρης – Μυρτώ Τζίμα κ.ά. στη Στέγη Ωνάση
Αν όμως κατεβείτε στην Αθήνα αυτό το Παρασκευοσαββατοκύριακο, 5-7 Ιούνη, προτείνω κάτι φρέσκο: Το συλλογικό takeover «Δεν ταξίδεψα ποτέ στην Αυστραλία | The Boy» με προβολές – συναυλία – έκθεση – installations και εισαγωγικό (δεν θα τον χαρακτηρίσω επεξηγηματικό…) υπότιτλο: «Η Αυστραλία του The Boy δεν είναι χώρα. Είναι μια ρωγμή στην πραγματικότητα και ένα αλλόκοτο takeover της Στέγης. Ένα immersive θέαμα που θυμίζει σκηνή καταδίωξης σε αυστραλιανό ozploitation φιλμ της δεκαετίας του ’80».
Διαβάζουμε κάποια πράγματα ειδικά για την έκθεση φωτογραφίας: Ανάμεσα σε ένα σύμπλεγμα βράχων του εικαστικού Κωνσταντίνου Λαμπρίδη που παραπέμπει στο «Picnic at Hanging Rock» του Peter Weir, το -1 της Στέγης μάς μεταφέρει σε ένα παράλληλο σύμπαν, σε μια ήπειρο χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Στο βάθος κρύβεται ένα μικρό σινεμά, ενώ οι τοίχοι της έκθεσης παραπέμπουν σε κλασικό εκθεσιακό χώρο υπό διάλυση. Τρύπες στους τοίχους, ρωγμές και μια φύση που έχει σχεδόν επιβληθεί. Μια σειρά φωτογραφιών της Μυρτώς Τζίμα, με τίτλο «INTO TEMPTATION SAFE IN THE WIDE OPEN ARMS OF HELL» συνομιλεί με την ταινία που παίζει σε λούπα. Κάποια κάδρα είναι σπασμένα, κάποιες φωτογραφίες μισοκομμένες.
Για την πόλη μας το ενδιαφέρον πηγάζει από την κεντρική συμμετοχή της Γιαννιώτισσας φωτογράφου Μυρτώς Τζίμα, που έχει εργαστεί σε πολλές ταινίες του Αλέξανδρου Βούλγαρη και αυτό το διάστημα κάνει τα επόμενα βήματα στη Μητρόπολη των Τεχνών, Νέα Υόρκη.
