Ο κ. Δημητριάδης έθεσε το θέμα σε συνδυασμό με την κατάσταση των υποδομών και την ανάγκη ενίσχυσης της ανθεκτικότητας, καταθέτοντας μια εμπεριστατωμένη εισήγηση με στόχο την ανάδειξη του ζητήματος ως προτεραιότητας και τη διαμόρφωση μιας συνεκτικής περιφερειακής στρατηγικής για την ύπαιθρο και την ανθεκτικότητα.
Αν και από την αρχή της συζήτησης διεφάνη η πρόθεση να εισαχθεί το θέμα σε επόμενη συνεδρίαση του περιφερειακού συμβουλίου, υπήρξε επί της ουσίας συζήτηση και στην Επιτροπή Κοινωνικών Υποθέσεων, η οποία, ωστόσο, εξελίχθηκε σε μια κουβέντα διαπιστώσεων και ανταλλαγής προσωπικών εμπειριών, με την πρόεδρο της Επιτροπής, αντιπεριφερειάρχη Σταυρούλα Τσιάρα και τα μέλη της περιφερειακής αρχής να υπερασπίζονται με σθένος τις ενέργειες της Περιφέρειας για τις οδικές υποδομές και την ενίσχυση των δομών υγείας.
Κοινή διαπίστωση όλων ήταν, πάντως, πως η κατάσταση είναι δύσκολα αναστρέψιμη και πως το βάρος θα πρέπει να δοθεί κατά βάση στη συγκράτηση του εναπομείναντος πληθυσμού στις έδρες των δήμων και τα κεφαλοχώρια, καθώς η ερημοποίηση δεν αφορά πλέον μόνο ορεινούς και απομονωμένους οικισμούς, αλλά ακόμη και παραγωγικές περιοχές και ακμάζουσες μέχρι πριν μια – δυο δεκαετίες περιοχές, όπως η Κόνιτσα, το Μέτσοβο και οι Φιλιάτες. Από την πλευρά των περιφερειακών συμβούλων Βασίλη Βλέτσα και Μαργαρίτας Γκογκάκη επισημάνθηκε πως το θέμα δεν έχει να κάνει μόνο με την εξεύρεση εργασίας και τις υποδομές, αλλά και με κοινωνικούς λόγους που ωθούν πολλούς να μετοικούν στα μητροπολιτικά κέντρα, όπως οι καλύτερες ευκαιρίες εκπαίδευσης και οι επιλογές ψυχαγωγίας.
Σε πιο πολιτικό επίπεδο έθεσε το ζήτημα ο επικεφαλής της «Λαϊκής Συσπείρωσης Ηπείρου» Γιώργος Πρέντζας, λέγοντας πως το κεντρικό μοντέλο πολιτικής θέλει τη συγκέντρωση, εντάσσοντας στο ίδιο κάδρο και την περιφερειακή αρχή, την οποία κατηγόρησε ότι ευνοεί επιχειρηματικά σχέδια, που έχουν ως αποδέκτες τους τουρίστες και όχι τους κατοίκους. «Αν θέλουμε αυτό να αντιστραφεί, πρέπει να έρθει κόντρα στις επιλογές που κάνει τώρα. Πρέπει η Περιφέρεια να σταματήσει να χρηματοδοτεί τη συγκέντρωση», ανέφερε.
Οι προτάσεις Σ. Δημητριάδη
Οι προτάσεις του περιφερειακού συμβούλου της παράταξης «Κοινό των Ηπειρωτών» Σάββα Δημητριάδη συνθέτουν ένα αναλυτικό και πολυεπίπεδο πλαίσιο πολιτικής, με σαφή στόχο τη διαμόρφωση μιας συνεκτικής περιφερειακής στρατηγικής για την ύπαιθρο και την ανθεκτικότητα. Όπως επισημαίνεται στην εισήγησή του, η ερημοποίηση δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά αποτέλεσμα διασταυρούμενων παραγόντων –δημογραφικών, κοινωνικών, οικονομικών και χωρικών–, που απαιτούν συνδυασμένες και μόνιμου χαρακτήρα παρεμβάσεις.
Στον πυρήνα της πρότασης τίθεται η ανάγκη μετάβασης από μια λογική αποσπασματικών μέτρων σε έναν ολοκληρωμένο περιφερειακό σχεδιασμό για την ύπαιθρο, με συγκεκριμένους άξονες, ιεράρχηση προτεραιοτήτων, σαφή χρονοδιαγράμματα και μετρήσιμους στόχους. Η στρατηγική αυτή βασίζεται σε μια «διπλή κατεύθυνση»: αφενός στη δημογραφική και κοινωνική αναζωογόνηση της υπαίθρου και αφετέρου στη διασφάλιση ανθεκτικών και λειτουργικών υποδομών. Κατά την προσέγγιση που κατατίθεται, η μία διάσταση δεν μπορεί να επιτύχει χωρίς την άλλη.
Στο πεδίο των κινήτρων εγκατάστασης, προτείνεται η υιοθέτηση στοχευμένων οικονομικών ενισχύσεων για νέες οικογένειες, η ανάπτυξη στεγαστικών προγραμμάτων που θα διευκολύνουν τη μόνιμη κατοικία, καθώς και η πρόβλεψη φορολογικών ελαφρύνσεων για κατοίκους ορεινών και μειονεκτικών περιοχών, ανεξαρτήτως ηλικίας. Παράλληλα, κρίνεται αναγκαία η συστηματική καταγραφή και επικαιροποίηση στοιχείων για κενές ή εγκαταλελειμμένες κατοικίες και διαθέσιμες εκτάσεις γης, ώστε να διαμορφωθεί μια ολοκληρωμένη εικόνα των δυνατοτήτων εγκατάστασης και παραγωγικής δραστηριότητας.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στην ενίσχυση των βασικών υπηρεσιών διαβίωσης. Η λειτουργική αναβάθμιση των δομών υγείας, συμπεριλαμβανομένων των αγροτικών ιατρείων και της τηλεϊατρικής, η διατήρηση και ενίσχυση των σχολικών μονάδων και η ανάπτυξη κινητών κοινωνικών υπηρεσιών περιγράφονται ως κρίσιμες προϋποθέσεις για την παραμονή πληθυσμού. Η ασφαλής και αξιόπιστη πρόσβαση σε υγεία και εκπαίδευση αναδεικνύεται ως καθοριστικός παράγοντας για την απόφαση εγκατάστασης ή παραμονής.
Στον τομέα της εργασίας και της τοπικής οικονομίας, η πρόταση εστιάζει στην ενίσχυση του αγροδιατροφικού τομέα, στην προώθηση της τοπικής επιχειρηματικότητας και στη δημιουργία αποκεντρωμένων δομών εργασίας, όπως κόμβοι τηλεργασίας σε οικισμούς της υπαίθρου. Παράλληλα, προτείνεται η διασύνδεση παραγωγής, μεταποίησης και αγοράς, με αξιοποίηση δημόσιων υποδομών και ερευνητικών αποτελεσμάτων που παράγονται από τα δημόσια πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα της χώρας.
Καθοριστικής σημασίας θεωρείται η αναβάθμιση των ψηφιακών και φυσικών υποδομών, με καθολική πρόσβαση σε γρήγορο διαδίκτυο, βελτίωση του επαρχιακού οδικού δικτύου και ενίσχυση της συγκοινωνιακής κάλυψης. Ιδίως για το οδικό δίκτυο, υπογραμμίζεται η ανάγκη υπέρβασης της λογικής της απλής αποκατάστασης ζημιών και ενσωμάτωσης κριτηρίων ανθεκτικότητας, ώστε οι παρεμβάσεις να έχουν μακροπρόθεσμο χαρακτήρα.
Στο πλαίσιο εφαρμογής της στρατηγικής, προτείνεται η θεσμοθέτηση συγκεκριμένων εργαλείων, όπως Γραφείο Υποδοχής και Εγκατάστασης Νέων Κατοίκων, που θα λειτουργεί ως κεντρικός κόμβος ενημέρωσης και υποστήριξης, η ανάπτυξη Κοινοτικά Υποστηριζόμενης Γεωργίας, η παροχή τεχνικής βοήθειας σε μικρούς δήμους για την ωρίμανση και υλοποίηση έργων, καθώς και η στήριξη των Ενεργειακών Κοινοτήτων με προτεραιότητα σύνδεσης στο δίκτυο, ώστε να μειωθεί το ενεργειακό κόστος και να ενισχυθούν οι τοπικές κοινωνίες.
Παράλληλα, τίθεται η ανάγκη δημιουργίας ολοκληρωμένου ψηφιακού portal, σε συνεργασία Περιφέρειας, Δήμων και Τοπικών Κοινοτήτων, που θα συγκεντρώνει πληροφορίες για διαθέσιμες κατοικίες, δυνατότητες εργασίας, παραγωγικές δραστηριότητες και βασικές υπηρεσίες, ενισχύοντας τη διαφάνεια και τη διευκόλυνση εγκατάστασης.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη χρηματοδότηση, με σαφή επισήμανση ότι το κεντρικό κράτος οφείλει να διασφαλίσει επαρκείς και σταθερούς πόρους για ανθεκτικές υποδομές, αντιπλημμυρική προστασία και παρεμβάσεις ανάσχεσης της ερημοποίησης. Οι παρεμβάσεις αυτές, όπως τονίζεται, πρέπει να έχουν μόνιμο χαρακτήρα και πραγματικό αναπτυξιακό αποτύπωμα.
Τέλος, η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων προτείνεται να παρακολουθείται μέσω συγκεκριμένων δεικτών, όπως η πληθυσμιακή εξέλιξη, η προσβασιμότητα σε υπηρεσίες, η κατάσταση του οδικού δικτύου, η αξιοποίηση κατοικιών και γης και η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, ώστε η στρατηγική να αξιολογείται διαρκώς και να προσαρμόζεται.
