Ήλθε στο φως της δημοσιότητας αυτές της μέρες μια καλαίσθητη έκδοση του Ιδρύματος Ιωσήφ και Εσθήρ Γκανή, ένα Λεύκωμα φωτογραφιών του γιαννιώτη ερασιτέχνη φωτογράφου Πέτρου Ζωνίδη, στο οποίο αποτυπώνονται εκφράσεις των Ιωαννίνων και της ευρύτερης περιοχής, κυρίως των πρώτων χρόνων μετά την απελευθέρωση της πόλης. Τα Γιάννενα τη δεκαετία του 1920, βρίσκονται σε μια περίοδο ανασυγκρότησης, προσαρμογών, αλλαγών και μετάβασης σε μια πραγματικότητα την οποία οι Γιαννιώτες προσδοκούσαν για αιώνες. Τη μεταβατική αυτή περίοδο, έζησε, βίωσε και βέβαια αποτύπωσε στις λήψεις του ο Πέτρος Ζωνίδης, o πρωτοπόρος γιαννιώτης φωτογράφος, συστήνοντάς μας μια τέχνη που άρχισε να ανθίζει στον τόπο μας, την αυγή του εικοστού αιώνα.
Το μείγμα αυτό της πόλης και της κοινωνίας της, ένας συνδυασμός από κατάλοιπα και νοοτροπίες του ύστερου οθωμανικού κράτους με νέο- ελληνικά στοιχεία εμπλουτισμένα με τα ιδιότυπα χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου γεωγραφικού χώρου, αλλά κυρίως της «ιδιοσυγκρασίας» των Γιαννιωτών, αποτέλεσαν το σκηνικό το οποίο ενέπνευσε τον Ζωνίδη να αποτυπώσει σε φωτογραφικές πλάκες .
Κατά πρώτον οι λήψεις του Ζωνίδη έχουν συλλάβει και απαθανατίσει την όψη της πόλης, πολεοδομικά και κτηριολογικά, αρχιτεκτονικά και στυλιστικά, μιας πόλης πολύ διαφορετικής από τη σημερινή, αφού πέρασαν 100 χρόνια από τότε, αλλά ίσως ακόμη αναγνωρίσιμης, παρά τις αλλαγές της. Μιας πόλης που διατηρούσε την εποχή που έζησε ο Ζωνίδης ακόμη τα στίγματα του παρελθόντος, μουσουλμανικά τεμένη, κτήρια, πλατείες, μνημεία, κομμάτια και θρύψαλα μιας συγκεκριμένης περιόδου με «ίδια» χαρακτηριστικά.
Αυτή είναι μια μόνον από τις πολλές θετικές όψεις και πτυχές του έργου του Ζωνίδη: η διάσωση μέσω των λήψεών του της μορφής του πολεοδομικού και αρχιτεκτονικού ιστού και της μορφής της πόλης και η δυνατότητα αναπαράστασής της από πολλές πλευρές.
Ο Ζωνίδης υπήρξε και φωτογράφος του ευρύτερου γεωγραφικού χώρου όπου έζησε, δραστηριοποιήθηκε και βέβαια τον αγάπησε. Οι λήψεις τοπίων συγκεκριμένων περιοχών δεν είναι απλώς απεικονίσεις τόπων, αλλά απεικονίσεις-μαρτυρίες της «γεωγραφίας» της περιοχής, αλλά και του εναπομείναντος παρελθόντος. Μοναδικές και συγκλονιστικές είναι π.χ. οι λήψεις του αρχαιολογικού χώρου της Δωδώνης, όπου το περίφημο θέατρο κείται σε ερείπια.
Κυρίως όμως, όπως αποδεικνύεται και τεκμηριώνεται αριθμητικά, τον Ζωνίδη ως φωτογράφο, θέλγει και ενδιαφέρει περισσότερο η απαθανάτιση γεγονότων και δρώμενων, ειδικά των κοινωνικού χαρακτήρα στοιχείων των κατοίκων των Ιωαννίνων, σε μια εποχή μετασχηματισμών και μεταλλάξεων.
Οι άνθρωποι και τα πορτρέτα τους αποτελούν ένα σημαντικό, τόσο αριθμητικά όσο και πληροφοριακά, τμήμα των λήψεων του Ζωνίδη. Ο φωτογράφος Ζωνίδης συλλαμβάνει με τον φακό του και διασώζει σε ένα «ψυχρό» μέσο, τη φωτογραφική πλάκα, την εμφάνιση μεμονωμένων προσώπων, αλλά και συνθέσεις οικογενειών και συγγενών, προσφέροντας τη δυνατότητα διατήρησης μιας συγκεκριμένης χρονικής ταυτότητάς τους στο μέλλον. Τα πορτρέτα-προσωπογραφίες του Ζωνίδη, οδηγούν σε συμπεράσματα που αφορούν στην αισθητική εμφάνιση των μελών της οικογένειας, ανδρών, γυναικών, παιδιών, ακόμη μερικές φορές και των συνοδών αυτών. Οι φωτογραφίες του συνιστούν επομένως ένα «εικονιστικό σημειωματάριο», όπου έχουν καταγραφεί οι τάσεις της μόδας γενικά, η ταξική προέλευση των εμφανιζόμενων, πολλά λαογραφικά στοιχεία, τα διάφορα γενικά και ειδικά πολιτιστικά στοιχεία της γιαννιώτικης κοινωνίας και της ευρύτερης περιοχής, παρέχοντας πολύτιμες πληροφορίες για πρόσωπα και εμφανίσεις μιας εποχής από την οποία απέχουμε έναν αιώνα.
Ο Ζωνίδης είναι παρών και στα ιστορικά γεγονότα, σε έναν χώρο όπου έλαβαν χώρα δρώμενα με σοβαρές επιπτώσεις, στρατιωτικές, γεωπολιτικές και το σημαντικότερο εθνικές. Με διεισδυτική ικανότητα και φυσική εποικοδομητική περιέργεια παρίσταται και συλλαμβάνει στιγμές μοναδικές και σπουδαίες για έναν τόπο που μεταπλάθεται.
Οι εμπορικές, επαγγελματικές δραστηριότητες, καθώς και η ζωή στην ύπαιθρο με τις αντίστοιχες ασχολίες, αποτέλεσαν επίσης έναν σημαντικό τομέα του ενδιαφέροντος του φωτογράφου Ζωνίδη. Προερχόμενος ο ίδιος από εμπορική οικογένεια, ήρθε σε επαφή από νωρίς με τον εμπορικό και εν γένει επαγγελματικό κόσμο της πόλης. Αυτή η βιωματική του γνώση υπήρξε ένα ακόμη κίνητρο για να απαθανατίσει σκηνές και ανθρώπους των συγκεκριμένων δραστηριοτήτων. Τα στοιχεία για αναπαράσταση του εμπορικού κόσμου των Ιωαννίνων που προκύπτουν από τις λήψεις του Ζωνίδη είναι πολύτιμα και σπάνια τεκμήρια για το είδος και την υπόσταση των επαγγελμάτων-επαγγελματιών της εποχής του ( ύπαρξη π.χ. κομμωτηρίου στην πόλη ήδη από τη δεκαετία του 1920, αλλά και η «συνύπαρξή» του με καφέ-ζυθοπωλείο, ζαχαροπλαστείο).Το ίδιο ισχυρός είναι ο σύνδεσμος του Ζωνίδη με τον αγροτικό χώρο.
Ο Ζωνίδης όμως είναι κατεξοχήν ο φωτογράφος των στοιχείων της καθημερινότητας, των εκδηλώσεων της ζωής, του κοινωνικού βίου. Με καλλιτεχνική μαεστρία και αισθητική υψηλού επιπέδου, με διεισδυτική ματιά και ενδιαφέρον, μέτρησε τη θλίψη και τη χαρά, τον ενθουσιασμό, γενικά τα συναισθήματα των ανθρώπων. Φωτογραφίζει ότι τον έλκει αλλά και ότι θέλει να απομνημονεύσει παγώνοντας τον χρόνο, εκδηλώσεις, τελετές, γεγονότα, ήθη, και έθιμα, συμπεριφορές της κοινωνίας των Ιωαννίνων. Καταγράφει για να μπορεί ο ίδιος ή οι άλλοι, ακόμη και οι επερχόμενες γενιές, να τα ανακαλούν και να συμμετέχουν.
Ιδιαίτερο κεφάλαιο στο φωτογραφικό έργο του Ζωνίδη συνιστούν οι λήψεις ομαδικής συμμετοχής του κοινού σε θρησκευτικές εορτές, πανηγύρια και λοιπές παρόμοιες εκδηλώσεις, αλλά και η παρουσία (του) και μάλιστα σε οικογενειακό επίπεδο, σε πανηγύρια και εορτασμούς εκτός Ιωαννίνων. Σε πολλές λήψεις είναι παρών, ως αντικείμενο φωτογράφισης και ο ίδιος ο Πέτρος Ζωνίδης. Στις περισσότερες από αυτές λαμβάνουν μέρος και μουσικοί ή συμμετέχει ο ίδιος ο φωτογράφος, ως οργανοπαίκτης, ο οποίος μάλιστα πρωτοστάτησε κατά τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια (1913- ) στην ίδρυση ή επανίδρυση διαφόρων πολιτιστικών αλλά και αθλητικών συλλόγων στην πόλη των Ιωαννίνων (φιλαρμονικής, μαντολινάτας, προσκόπων, ποδοσφαιρικής και αθλητικής ομάδας). Επομένως ερμηνεύεται γιατί (και) οι αθλητικές εκδηλώσεις, ο αθλητισμός σε ομαδικό επίπεδο, αποτελούσαν αγαπημένο θέμα λήψεων για τον Ζωνίδη.
Για όλα τα παραπάνω, ίσως και για πολύ περισσότερα που περιμένουν να αποκρυπτογραφηθούν-αποκαλυφθούν, είναι εξαιρετικά σημαντικό το αρχείο του Πέτρου Ζωνίδη, καθώς και άξια συγχαρητηρίων η απόφαση του Ιδρύματος Ιωσήφ και Εσθήρ Γκανή για την έκδοσή του. Διότι το υλικό αυτό συνιστά ένα πολύτιμο απόθεμα και συμβάλλει στη διατήρηση και ενίσχυση της συλλογικής μνήμης αυτής της πόλης, προσφέροντας σε μας τους απογόνους και επιγόνους σε κάποιους τομείς, ως παρακαταθήκη, έναν δίαυλο επικοινωνίας με μια εποχή και έναν κόσμο που χάθηκαν.
