Λυρικά και συγκινητικά ξεκίνησε η παρουσίαση του βιβλίου του Ηλία Μεσσίνα, του εγγονού του Γιαννιωτοεβραίου Ηλία Νεγρίν, τη Δευτέρα το απόγευμα στην Εταιρεία Ηπειρωτικών Μελετών. Ένα ταξίδι στην ιστορία και στη μνήμη, όπως τονίστηκε.
«Έχουμε μνήμη ή είμαστε οι ίδιοι μνήμη… Ο άνθρωπος είναι μνήμη».
«Η ομορφιά δεν είναι παρά η αρχή του Τρομερού…». Με τον ποιητή της καρδιάς, Ράινερ Μαρία Ρίλκε –«Πρώτη ελεγεία του Ντουίνο»– ξεκίνησε την παρουσίαση του βιβλίου του Ηλία Μεσσίνα για τις συναγωγές της Ελλάδας η φιλόλογος Ανδρονίκη Ζούκη, η οποία συντόνιζε την εκδήλωση.
Παρουσιάζοντας τους ομιλητές και συνεχίζοντας πάλι ποιητικά, αναφερόμενη στα όμορφα Γιάννενα –έζησαν στον χρόνο με τους τρεις θεούς πάνω από τον ορίζοντά τους–, στάθηκε σε θύμησες από την εκδημία του ωραίου δημάρχου της πόλης, Μωυσή Ελισάφ.
Οι ομιλητές ήταν η Ράνια Σταθοπούλου, καθηγήτρια Ιστορίας της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, ο δικηγόρος Θρασύβουλος Μοντερχάι Παπαστρατής, ο οικονομολόγος Νίκος Καράμπελλας και ο συγγραφέας Ηλίας Μεσσίνας, αρχιτέκτων και πολεοδόμος. Προλόγισε η πρόεδρος της ΕΗΜ Κατερίνη Λιάμπη, ενώ το κοινό και τους ομιλητές καλωσόρισε ο πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Ιωαννίνων Μάρκος Μπατίνος.
Ως σπουδή στην κληρονομιά της ζωντανής καρδιάς των Ρωμανιωτών χαρακτηρίστηκε το σπουδαίο οδοιπορικό του Ηλία Μεσσίνα, ο οποίος δαπάνησε χρόνια ζωής, μελέτης και γνώσης για να παραδώσει το πόνημα στην ιστορία. Κιβωτός μνήμης και παράδοσης, αλλά και εργαλείο μελέτης για ερευνητές, χαρακτηρίστηκε επίσης. Είναι ένα έργο από τις εκδόσεις Ινφογνώμων, το οποίο προστέθηκε στο «Συναγώι» και στα άλλα πονήματα του συγγραφέα.
Είναι λυπηρό το γεγονός ότι από τις εκατό συναγωγές της Ελλάδας, οι οποίες ήταν σπουδαία αρχιτεκτονήματα και μνημεία κάλλους, διασώθηκαν και απόμειναν εν λειτουργία μόνο οι 14. Κάποιες είχαν την κακή τύχη να βρίσκονται σε άσχημη κατάσταση έως σήμερα, ενώ άλλες έγιναν πολυκατοικίες.
Το κοινό ήταν προσηλωμένο στις ενδιαφέρουσες ομιλίες και κάποιοι από τους παρευρισκομένους ανακάλεσαν διηγήσεις των δικών τους από την κοινή ζωή των Γιαννιωτών με τους Εβραίους της πόλης, όταν βρίσκονταν μαζί τους πρώτα στη συναγωγή κι ύστερα στην εκκλησία των χριστιανών. Ένα ρίγος τούς διαπέρασε όταν ο κ. Παπαστρατής αναφέρθηκε στις πολυκατοικίες που έγιναν στη θέση όπου υπήρχε η πρώτη συναγωγή, στη Μεγάλη Ρούγα.
Ο συγγραφέας, στο τέλος, με τη διάλεξή του, με σχέδια και εικόνες από τη μελέτη του, ξενάγησε το κοινό στο έργο του, ευχαριστώντας όλους.
Πάνω απ’ όλα, βέβαια, πλανιόταν στην αίθουσα η σκιά των διώξεων των Εβραίων σε όλη τη χώρα και η φράση «Δεν ξεχνώ». Για μας εδώ στα Γιάννενα, οι μνήμες περιστρέφονταν γύρω από τις μαρτυρικές ιστορίες των Γιαννιωτοεβραίων, φορτωμένων στα καμιόνια κάτω στη λίμνη.
