Ένας θεσμός που θα μπορούσε να επεκταθεί με τη στήριξη των αρμόδιων Υπηρεσιών Επιμελητών Ανηλίκων και Κοινωνικής Αρωγής του Υπουργείου Δικαιοσύνης, που από το 2014 συνενώθηκαν, δημιουργώντας μια ενιαία υπηρεσία. Όμως, η συνένωση αυτή δε συνοδεύθηκε από την ενίσχυση του προσωπικού, με αποτέλεσμα σε πολλές περιπτώσεις οι εργαζόμενοι να ασκούν διπλά καθήκοντα και, μάλιστα, καθήκοντα που απαιτούν διαφορετικές προσεγγίσεις, καθώς στη μια περίπτωση αφορούν ανήλικους και την άλλη ενήλικες.
Είναι χαρακτηριστικό πως σε ολόκληρη τη χώρα, οι ενιαίες Υπηρεσίες στελεχώνονται από 56 Επιμελητές Κοινωνικής Αρωγής (κοινωνιολόγους, ψυχολόγους, νομικούς και κοινωνικούς λειτουργούς), εκ των οποίων οκτώ ασκούν διπλά καθήκοντα, όπως συμβαίνει αντίστοιχα και με τους Επιμελητές Ανηλίκων, ενώ και οι 16 από τις 25 Υπηρεσίες στελεχώνονται μόνο από έναν Επιμελητή. «Το γεγονός αυτό, αφενός επιφέρει τεράστιο όγκο εργασίας, αφετέρου δε συνάδει με την αδήριτη ανάγκη να αποφεύγεται με κάθε τρόπο ο συγχρωτισμός ανήλικων και ενήλικων παραβατών και όχι να ενισχύεται, για να επιτύχουμε στο μέλλον μικρότερα ποσοστά παραβατικότητας σε όλες τις ηλικίες. Η υποστελέχωση των Υπηρεσιών Επιμελητών Ανηλίκων και Κοινωνικής Αρωγής θα έπρεπε να αποτελεί ζήτημα ύψιστης σημασίας και προτεραιότητας και να αντιμετωπίζεται ως κοινωνική επένδυση, με μακροπρόθεσμο όραμα», αναφέρει η πρόεδρος της Ένωσης Επιμελητών Κοινωνικής Αρωγής Σοφία Νάκου.
Στα Γιάννενα, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά την Κοινωνική Αρωγή, η κατάσταση είναι καλύτερη, καθώς εργάζονται τέσσερις Επιμελητές Κοινωνικής Αρωγής, ωστόσο μόνο μία Επιμελήτρια Ανηλίκων, την ώρα που και στην υπόλοιπη Ήπειρο εργάζεται μόλις μία ακόμη, σε μια περίοδο μάλιστα που η παραβατικότητα ανηλίκων έχει λάβει ανησυχητικές διαστάσεις.
Για τον λόγο αυτό, όπως και σε ολόκληρη τη χώρα, αίτημα είναι να στελεχωθούν οι Υπηρεσίες και στους δύο «τομείς», αλλά και να διασφαλιστούν οι κατάλληλες υποδομές και τα μέσα, όπως π.χ. ξεχωριστοί χώροι που θα επιτρέπουν ασφαλείς απόρρητες συνομιλίες μεταξύ των εργαζομένων και των ενήλικων ή ανήλικων, αλλά και η θεσμοθέτηση αποζημίωσης για τις αναγκαίες μηνιαίες μετακινήσεις.
Παράλληλα, βέβαια, οι εργαζόμενοι τονίζουν την ανάγκη ανάδειξης του σημαντικού έργου των Επιμελητών Κοινωνικής Αρωγής και των θεσμών που υπηρετούν.
Και αυτό γιατί, παρά την ψήφιση από τη Βουλή, το 2019, της μετατροπής της κοινωφελούς εργασίας σε κύρια ποινή και κατάργηση της μετατροπής της ποινής σε χρηματική, οι νέες ρυθμίσεις δεν εφαρμόστηκαν και το 2024, το σχετικό άρθρο καταργείται. Σύμφωνα με τον τροποποιητικό νόμο 5090/2024, οι ποινές από ένα έως δύο έτη μετατρέπονται σε χρηματικές ή σε παροχή κοινωφελούς εργασίας, ενώ, εάν η ποινή που θα επιβληθεί, ανέρχεται από δύο έως τρία έτη, οι καταδικασθέντες οδηγούνται στη φυλακή, εκτίοντας μέρος της ποινής. Για αδικήματα, στα οποία οι ποινές που επιβάλλονται, ανέρχονται έως ένα έτος, δίνεται αναστολή.
Σαφή τα οφέλη
Παρόλα αυτά, η 19χρονη εμπειρία των Επιμελητών Κοινωνικής Αρωγής δείχνει τα σαφή οφέλη της κοινωφελούς εργασίας και για τους καταδικασθέντες και για το σωφρονιστικό σύστημα. Πανελλαδικά, από το 2007 έως σήμερα, έχουν υλοποιηθεί και ολοκληρωθεί με επιτυχία πάνω από 15.000 ποινές κοινωφελούς εργασίας, αριθμός που «ισοδυναμεί» με 18 φυλακές μεσαίας δυναμικότητας, σύμφωνα με την Ένωση Επιμελητών Κοινωνικής Αρωγής.
Κυρίως όμως, όπως τονίζουν οι ειδικοί, οι ωφελούμενοι από την κοινωφελή εργασία έχουν θετικότερη στάση προς την κοινωνία και την αποφυγή της εγκληματικότητας, συνεχίζουν να αποτελούν μέρος του κοινωνικού συνόλου και δεν εθίζονται στην απομόνωση και την περιθωριοποίηση, σε σύγκριση με όσους εκτίουν ποινές φυλάκισης.
«Αυτό που έχουμε δει, είναι ότι δεν υπάρχει μεγάλη υποτροπή, είναι ευχαριστημένα τα άτομα αυτά και μειώνεται, μέσω της κοινωφελούς εργασίας, αυτό που λέμε ροπή της εκδίκησης, αυτό που νιώθει κάποιος έγκλειστος και ειδικά όταν συγχρωτίζεται με ανθρώπους καταδικασμένους με μεγάλες ποινές», ανέφερε χαρακτηριστικά η κ. Νάκου.
Η κοινωφελής εργασία υλοποιούταν από το 2007 έως τον Μάιο 2024 σε συνεργασία με Δήμους, Νοσοκομεία, ΜΚΟ, Υπουργεία και άλλους φορείς δημοσίου και ιδιωτικού δικαίου. Από τον Μάιο 2024 δημιουργήθηκε μια Ψηφιακή Πλατφόρμα Θέσεων Κοινωφελούς Εργασίας, στην οποία εντάσσονται σταδιακά δημόσιοι φορείς με συγκεκριμένες κωδικοποιημένες θέσεις εργασίας, όμως, σε πολλούς νομούς της χώρας, οι θέσεις εργασίας δεν είναι ακόμα επαρκείς και υπάρχουν προβλήματα στην τοποθέτηση των καταδικασθέντων, με το κάλεσμα προς όλους τους φορείς να ενταχθούν στην πλατφόρμα να παραμένει συνεχώς ανοιχτό.
Επίσης, αξίζει να σημειωθεί πως στην περιοχή των Ιωαννίνων πολλοί φορείς ανταποκρίνονται όλα αυτά τα χρόνια και συνεργάζονται αποτελεσματικά με την Υπηρεσία Κοινωνικής Αρωγής.
