Του ΒΑΣΙΛΗ ΜΑΣΣΑΛΑ*

Η συζήτηση βέβαια έχει ξεκινήσει εδώ και αρκετό καιρό, όταν έγινε η πρώτη προσπάθεια από τον προηγούμενο υπουργό εσωτερικών κ. Παυλόπουλο, άσχετο εάν αργότερα ο υπουργός υπαναχώρησε.

Αν αναλύσουµε τα θετικά και αρνητικά των προηγούμενων μεταρρυθμίσεων, τα χαρακτηριστικά που πρέπει να έχει µια σύγχρονη Τοπική αυτοδιοίκηση, καταλήγουμε στις κατευθύνσεις που πρέπει να έχει η υπόψη της η πολιτική ηγεσία για ουσιαστική διοικητική μεταρρύθμιση και όχι απλώς συγκολλήσεις όµορων δήµων.

Οι σηµαντικότερες από αυτές θεωρώ ότι είναι οι παρακάτω:

1. Ουσιαστική αξιολόγηση των µεταρρυθµίσεων που έχουν γίνει µέχρι σήµερα, εκλεγµένη Νοµαρχιακή αυτοδιοίκηση το 1994 και Καποδίστριας το 1998.

2. Μεταφορά αρµοδιοτήτων από τα Υπουργεία και την κεντρική πολιτική εξουσία στην τοπική αυτοδιοίκηση, ακολουθώντας τις αρχές της επικουρικότητας και της εγγύτητας.

3. Διεύρυνση της δηµοκρατίας µε ουσιαστική συµµετοχή των πολιτών στην διαδικασία λήψης αποφάσεων. Δηµιουργία µηχανισµών διαβούλευσης µε τους πολίτες και τους κοινωνικούς φορείς. Εκλογή όλων των οργάνων µε απλή αναλογική και αναλογική εκπροσώπηση στα συµβούλια. Περιφερειάρχης άµεσα εκλεγµένος. Κατάργηση του 42% στην εκλογή Δηµάρχου και περιφερειάρχη.

4. Ικανοποιητικές οντότητες σε επίπεδο περιφερειών µε ενοποίηση περιοχών µε κοινά χαρακτηριστικά, χωροταξικά, γεωγραφικά, πληθυσµιακά, αναπτυξιακά, οικονοµικά, πολιτισµικά, και όχι συγκολλήσεις ανόµοιων περιφερειών.

5. Δηµιουργία Δήµων µε κρίσιµη µάζα για την ικανοποιητική αντιµετώπιση των προβληµάτων των πολιτών που να έχουν την δυνατότητα να είναι βιώσιµοι.

6. Απόδοση των πόρων που οφείλει η κεντρική εξουσία στην αυτοδιοίκηση, και ανάληψη από το κράτος του κόστους των απαραίτητων έργων υποδοµής των νέων Δήµων.

7. Διατήρηση της εδαφικής και κοινωνικής συνοχής στους νέους δήµους µε συνενώσεις όµορων δήµων µε κοινά χαρακτηριστικά και όχι δηµιουργία µεγάλων σε έκταση αλλά διαφοροποιηµένων κοινωνικά και πολιτισµικά συνενώσεων που θα αποδειχτούν µη βιώσιµες.

8. Κοινωνική διαβούλευση των ήδη υπαρχόντων ΟΤΑ µε τους πολίτες και τους κοινωνικούς φορείς και εξάντληση της δυνατότητας εθελούσιων συνενώσεων.

9. Η διοικητική µεταρρύθµιση να επεκταθεί στο σύνολον της δηµόσιας διοίκησης και να µην παραµείνει στο επίπεδο της συνένωσης κάποιων όµορων περιφερειών και κάποιων  δήµων.

10. Να γίνει διαχωρισµός των δήµων µε την δηµιουργία του αντίστοιχου θεσµικού πλαισίου. Μητροπολιτικοί δήµοι που µπορούν να υπάρξουν µόνο στα µητροπολιτικά κέντρα της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, αστικοί δήµοι στα µεγάλα αστικά κέντρα, ηµιαστικοί αγροτικοί δήµοι µε έδρα αστικό κέντρο που να παρέχει τις στοιχειώδεις εξυπηρετήσεις, ορεινοί και νησιώτικοι δήµοι.

Σήµερα θα προσπαθήσω να εξειδικεύσω την πιθανή εφαρµογή της  διοικητικής µεταρρύθµισης στο επίπεδο Δήµων του Νοµού Ιωαννίνων. Ως νοµός µε ιδιαίτερα χαρακτηριστικά την απουσία µεγάλων οικιστικών κέντρων, και τους πολλούς και εκτεταµένους σε µεγάλη γεωγραφική έκταση οικισµούς, αποτελούµε µια ιδιαίτερη περίπτωση του Ελλαδικού χώρου. Τα κριτήρια όµως παραµένουν τα ίδια και είναι χωροταξικά, γεωγραφικά, πληθυσµιακά, αναπτυξιακά, οικονοµικά, και πολιτισµικά.

Από το εγκεκριµένο χωροταξικό της Ηπείρου εκτός της πόλης των Ιωαννίνων που είναι κέντρο πρώτου επιπέδου σαν εξαρτηµένα κέντρα τρίτου επιπέδου είναι µόνο το Μέτσοβο, η Κόνιτσα και η Πράµαντα σαν δίπολο µε την Άγναντα. Είναι δεδοµένο λοιπόν χωροταξικά ότι τα τρία οικιστικά κέντρα αυτά θα είναι έδρες Δήµων.

Δήμος Μετσόβου

Το Μέτσοβο είναι δεδοµένο ότι θα ενσωµατώσει τις κοινότητες Μηλιάς και Βωβούσας µε τις οποίες συνδέεται ισχυρά πολιτισµικά, αλλά παραµένει πολύ αδύνατο πληθυσµιακά. Είναι λοιπόν απαραίτητο να συνενωθεί µε τον Δήµο Εγνατίας και πιθανόν µε κάποια από τα δηµοτικά διαµερίσµατα του ανατολικού Ζαγορίου, εάν αυτά το επιθυµούν, για να δηµιουργηθεί ένας ορεινός Δήµος που θα πλησιάζει τις 10.000 κατοίκους.

Δήμος Κόνιτσας

Η Κόνιτσα θα ενσωµατώσει τον Δήµο Μαστοροχωρίων και τις Κοινότητες Αετοµηλίτσας, Φούρκας και Διστράτου αλλά ο γεωγραφικός της περιορισµός δεν της επιτρέπει µεγαλύτερη αύξηση και θα είναι και αυτή  ένας ορεινός δήµος που θα πλησιάζει τις 10.000 κατοίκους.

Δήμος Τζουμέρκων

Η Πράµαντα πρέπει να συνενωθεί µε τον Δήµο Τζουµέρκων και τις κοινότητες Ματσουκίου, Συρράκου, Καλαρυτών. Είναι απαραίτητο όµως, οποιοδήποτε κριτήριο και αν ακολουθήσουµε, να συνενωθεί και µε τον Δήµο Αγνάντων παρόλο που η Άγναντα ανήκει στον Νοµό Άρτας. Επίσης πρέπει να ενσωµατωθεί στον Δήµο και η κοινότητα Βαθυπέδου, η κοινότητα Μελισσουργών, τα ορεινά δηµοτικά διαµερίσµατα του Δήµου Παµβώτιδος Κράψη, Ανατολική και τα παρόχθια του Αράχθου Δηµοτικά διαµερίσµατα του Δήµου Κατσανοχωρίων, Μονολίθι, Πλατανούσα. Δηµιουργείται µε αυτό τον τρόπο ένας ορεινός δήµος που θα πλησιάζει τις 10.000 κατοίκους.

Δήμος Ζαγορίου 

Το Ζαγόρι ακόµη και αν συνενωθούν οι Δήµοι Κεντρικού και Ανατολικού Ζαγορίου µε τον Δήµο Τύµφης και την Κοινότητα Παπίγγου δεν αποτελεί έναν ισχυρό Δήµο αφού ο πληθυσµός του θα είναι περίπου 5.000. Η ιδιαίτερη όµως φυσιογνωµία του, οι παραδοσιακοί οικισµοί, τα αναπτυξιακά του χαρακτηριστικά µε κυρίαρχο τον τουρισµό, η παράδοσή του είναι µοναδικά στην περιοχή αλλά και στον Ελλαδικό χώρο µε αποτέλεσµα να µπορεί να σταθεί σαν ιδιαίτερος Δήµος.

Δήμος Πωγωνίου

Το Πωγώνι αποτελεί και αυτό µια ιδιαίτερη περιοχή, µε κοινά πολιτισµικά, ιστορικά και γεωγραφικά χαρακτηριστικά. Αν συνενωθούν οι Δήµοι Καλπακίου, Άνω Καλαµά, Δελβινακίου, Άνω Πωγωνίου και οι Κοινότητες Πωγωνιανής και Λάβδανης τότε δηµιουργείται ένας Δήµος που υπερβαίνει σε πληθυσµό τις 10.000 που µπορεί να είναι βιώσιµος. Πιθανόν να µπορούσαν να ενσωµατωθούν στον Δήµο Πωγωνίου και κάποια Δηµοτικά διαµερίσµατα του Δήµου Εκάλης αν έδρα του Δήµου οριστεί το Καλπάκι.

Δήμος Ιωαννιτών

Το λεκανοπέδιο Ιωαννίνων είναι πολύ µεγάλο, µε διαφοροποίηση οικισµών (αστικοί, περιαστικοί, αγροτικοί) για να µπορέσει ολόκληρο να γίνει ένας Δήµος. Από την άποψη του οικιστικού ιστού, τα Γιάννινα σήµερα έχουν ενωθεί µε την Ανατολή και την Κατσικά προς τα νότια, σχεδόν µε το Πέραµα και τον Άγιο Ιωάννη προς τα Βόρεια, και µε το Πανεπιστήµιο και το Νοσοκοµείο και την πρόβλεψη της Τεχνόπολης από το ρυθµιστικό, θα ενωθούν οικιστικά και µε την Πεδινή, οπότε όλο αυτό το οικιστικό συγκρότηµα αναγκαστικά θα πρέπει να ανήκει στον ίδιο Δήµο. Ο δήµος Ιωαννιτών δηλαδή συνενώνεται µε τον Δήµο Περάµατος και τα δηµοτικά διαµερίσµατα Ανατολής, Κατσικάς, Πεδινής, Αγίου Ιωάννη των Δήµων Ανατολής, Παµβώτιδας, Μπιζανίου και Πασσαρώνας  αντίστοιχα. Η λίµνη, που είναι το σήµα κατατεθέν της πόλης µας, είναι καλό να υπάγεται σε ένα δήµο ούτως ώστε να υπάρχει ενιαία διαχείριση και προστασία. Αυτό σηµαίνει ότι η Κοινότητα Νήσου, τα δηµοτικά διαµερίσµατα Λογγάδων, Βασιλικής, Καστρίτσας του Δήµου Παµβώτιδας πρέπει να ενσωµατωθούν στον µελλοντικό Δήµο Ιωαννιτών. Με αυτό τον τρόπο δηµιουργείται ένας ισχυρός αστικός Δήµος, µε ικανοποιητικό πληθυσµό 100.000 περίπου, µε τα αποµακρυσµένα Δηµοτικά διαµερίσµατα να λειτουργούν σαν προάστια.

Δήμος Πασσαρώνας

Οι Δήµοι Μολλοσών, Ευρυµενών και Ζίτσας που θα µπορούσαν να αποτελέσουν ενιαίο δήµο δεν έχουν ικανοποιητικά πληθυσµιακά στοιχεία και η καλύτερη λύση είναι να συνενωθούν µε τον Δήµο Πασσαρώνας. Ο δήµος Πασσαρώνας πρέπει να συνενωθεί µε τον Δήµο Εκάλης, πιθανόν µε τα αποµακρυσµένα δηµοτικά διαµερίσµατα Περιβλέπτου, Κρανούλας του Δήµου Περάµατος, και την Κόντσικα, και Ασβεστοχώρι του Δήµου Μπιζανίου. Με αυτό τον τρόπο δηµιουργείται ένας ηµιαστικός, αγροτικός δήµος, που περιλαµβάνει όλο το βόρειο λεκανοπέδιο και τις περιοχές προς Βορρά και Δυτικά που δεν µπορούν να αποτελέσουν ιδιαίτερο Δήµο, µε συνολικό πληθυσµό κοντά στις 20.000 που δίνει ικανοποιητικές δυνατότητες ανάπτυξης.

Δήμος Αγίου Δημητρίου

Προς το νότιο λεκανοπέδιο δεν υπάρχει κάποιο αστικό κέντρο αντίστοιχο της Ελεούσας στο βόρειο λεκανοπέδιο, το οποίο θα µπορούσε να αποτελέσει έδρα δήµου. Είναι δεδοµένο όµως ότι αυτός ο Δήµος θα περιλαµβάνει, τον Δήµο Αγίου Δηµητρίου, τον Δήµο Κατσανοχωρίων, εκτός από τα δηµοτικά διαµερίσµατα που ενσωµατώνονται στον Δήµο Τζουµέρκων, τα υπόλοιπα δηµοτικά διαµερίσµατα του Δήµου Παµβώτιδας και Δήµου Μπιζανίου, τα δηµοτικά διαµερίσµατα Μπάφρας Νεοκαισάρειας του Δήµου Ανατολής. Ο Δήµος Σελλών και ο Δήµος Δερβιζιάνων δεν έχουν την κρίσιµη µάζα για να αποτελέσουν έναν Δήµο, και είναι προτιµότερο ο Δήµος Δερβιζιάνων να ενσωµατωθεί µε τον Νοµό Πρέβεζας και το Θεσπρωτικό και ο Δήµος Σελλών µε τον Δήµο Αγίου Δηµητρίου. Έτσι δηµιουργείται ένας ηµιαστικός αγροτικός Δήµος µε πληθυσµό περίπου 20,000.

Αυτή θεωρώ ότι είναι µια ρεαλιστική πρόταση για την κατανοµή των Δήµων στο Νοµό µας και ελπίζω να µην χρησιµοποιηθούν κοµµατικά κριτήρια και εξυπηρέτηση µικροσυµφερόντων στην τελική πρόταση του Υπουργείου.

Παρατήρηση. Για τους υπολογισµούς πληθυσµών χρησιµοποιήθηκαν στοιχεία από την απογραφή του 2001.

*Ο Βασίλης Μασσαλάς είναι δηµοτικός σύµβουλος δήµου Ιωαννιτών