Βρισκόμαστε στην καρδιά του καλοκαιριού και στο αποκορύφωμα του προγράμματος προετοιμασίας του ΠΑΣ Γιάννινα. Ήρεμα κυλούν γενικά τα γεγονότα στον «Άγιαξ της Ηπείρου». Στην εποχή Χριστοβασίλη (από το 2008 μέχρι τώρα) υπήρξαν κάποιες αναταράξεις, αλλά γενικά η ομάδα από το 2016 που βγήκε στην Ευρώπη και μετά απέκτησε ηρεμία και σταθερότητα. Αν δεν υπήρχε το «διαζύγιο» με τον προπονητή Ηρακλή Μεταξά, που προκάλεσε συζητήσεις, η μεταγραφή του Περέα στην Στουτγκάρδη που είναι η ακριβότερη στην Ιστορία της ομάδας και το φιλικό των βετεράνων του ΠΑΣ με τον Άγιαξ, δεν θα είχαμε και πολλά πράγματα να θυμηθούμε από το φετινό καλοκαίρι. Πέρασαν οι εποχές, όπως άλλα καλοκαίρια, που τρέχαμε στα αεροδρόμια, στα σταθμαρχεία του ΚΤΕΛ, στα ξενοδοχεία, στα γήπεδα, στα ποδοσφαιρικά στέκια της πόλης, για να μάθουμε τα μεταγραφικά. Σήμερα μέσω διαδικτύου υπάρχουν πολλές πηγές για να μαθευτούν με ταχύτητα αστραπής τα μεταγραφικά νέα, πολλές φορές το γράφουν στις σελίδες τους και οι ίδιοι οι ποδοσφαιριστές. Στην Ιστορία του ΠΑΣ υπήρξαν δροσερά (με καλές ειδήσεις) αλλά και «καυτά» καλοκαίρια με πολλά γεγονότα. Ας θυμηθούμε μερικά απ’ αυτά…
Για να συνεννοηθούν οι παράγοντες και οι φίλαθλοι των τριών ομάδων Αβέρωφ, Ατρόμητος, Ολυμπιακός, για το θέμα της συγχώνευσης, το καλοκαίρι του 1966, η πόλη ήταν πολλά μερόνυχτα στο πόδι. Μιλάμε για μια εποχή ταραγμένη πολιτικά, ένας χρόνος μετά την αποστασία του 1965 και δέκα περίπου μήνες πριν καταλυθεί η δημοκρατία από το στρατιωτικό καθεστώς της Χούντας. Δεν ήταν εύκολο το εγχείρημα της συγχώνευσης. Υπήρχαν μεγάλες κόντρες και αντιπάθειες, κυρίως μεταξύ του Αβέρωφ και του Ατρόμητου. Μπήκαν στη μέση ο νομάρχης, ο δήμαρχος, οι βουλευτές και όσοι μπορούσαν να επηρεάσουν καταστάσεις. Τελικά τα βρήκαν. Όταν έγιναν οι γενικές συνελεύσεις των δύο σωματείων για τις τελικές αποφάσεις, υπήρχε το αδιαχώρητο όχι μόνον στις αίθουσες αλλά και στα γύρω οικοδομικά τετράγωνα! Μιλάμε για 1966. Ο κόσμος διψούσε για ποδόσφαιρο. Η ιδέα δημιουργίας μιας ομάδας που θα διεκδικούσε άνοδο στην Α’ Εθνική, δεν περνούσε απαρατήρητη. Όταν έδωσαν τα χέρια και συμφώνησαν για την συγχώνευση, έγινε αγώνας δρόμου για να βγει η δικαστική απόφαση ίδρυσης του ΠΑΣ Γιάννινα, να βγει η πρώτη διοίκηση και να μπει η ομάδα στην κλήρωση του πρωταθλήματος. Βοήθησαν οι πάντες προς την κατεύθυνση αυτή. Ακόμη και οι δικαστικές αρχές όρισαν έκτακτη δικάσιμο για να επικυρωθεί το καταστατικό του ΠΑΣ Γιάννινα. Στις 8 Ιουλίου 1966 εκδόθηκε η απόφαση του Πρωτοδικείου, την έστειλαν με ναυλωμένο ταξί στην ΕΠΟ για να βάλει τον ΠΑΣ στην κληρωτίδα του πρωταθλήματος. Η προετοιμασία έγινε από τον Κώστα Χούμη, μια μεγάλη μορφή του Εθνικού Πειραιώς, της εθνικής ομάδας και του ποδοσφαίρου της Ρουμανίας, όπου ήταν για πολλά χρόνια. Ένα χρόνο μετά τον επαναπατρισμό του ανέλαβε την τεχνική ηγεσία του ΠΑΣ Γιάννινα.
Δύο χρόνια μετά, το καλοκαίρι του 1968, ο ΠΑΣ έδωσε το πρώτον αγώνα μπαράζ της Ιστορίας του. Το ματς έγινε τέλος Αυγούστου στην Κατερίνη, κόντρα στη Δόξα Δράμας, για το ποια ομάδα θα καταλάβει την 7η θέση του θερινού πρωταθλήματος ΟΠΑΠ. Ο κανονικός αγώνας έληξε ισόπαλος 2-2, αλλά στην παράταση κέρδισε ο ΠΑΣ με σκορ 4-2. Τρία γκολ σημείωσε ο καταπληκτικός Θωμάς Τσουρλίδας και ένα ο Βασίλης Τσιούρης. Ο ΠΑΣ ως νικητής εισέπραξε 50.000 δραχμές και η Δόξα Δράμας 25.000 δραχμές. Τα ποσά αυτά μπορεί να φαντάζουν σήμερα μικρά, αλλά με τον τιμάριθμο της εποχής, μιλάμε για 1968, είχαν σημαντική αγοραστική αξία. Εκτός απ’ αυτό, κυριαρχούσαν στις πόλεις και στις ομάδες και οι λόγοι γοήτρου. Γι’ αυτό και ο ΠΑΣ έπαιξε με όλους τους βασικούς παίκτες που διέθετε.
Η πρώτη ομάδα με Αργεντινούς παίκτες
Το καλοκαίρι του 1972 ο κόσμος στα Γιάννινα ήταν στα…κάγκελα, καθώς ο ΠΑΣ ήταν η πρώτη ομάδα στην Ελλάδα με έξι Αργεντινούς ποδοσφαιριστές στην ενδεκάδα του. Στο φιλικό με την Βραζιλιάνικη ομάδα Γιουβέντους στα μέσα Ιουνίου, έκανε ρεκόρ εισιτηρίων. Αν ήταν δυνατόν και μέσα στον αγωνιστικό χώρο να καθόταν ο κόσμος για να δει πως ήταν οι έξι Αργεντινοί ποδοσφαιριστές Γκλασμάνης, Παστερνάκης, Κοντογιωργάκης, Μοντέζ, Αλβαρέζ, Λίσα! «Βγαίναμε έξω και δεν μπορούσαμε να κάνουμε βήμα από τον κόσμο. Καθόταν μπροστά μας, για να δει πως είμαστε, λες και ήρθαμε από άλλον πλανήτη» μας είπε πρόσφατα ο Τίτο Παστερνάκης, ενθυμούμενος το καλοκαίρι εκείνο. Αυτή η ομάδα των έξι Αργεντινών διέσυρε τον Παναθηναϊκό του Γουέμπλεϊ σε φιλικό στο γήπεδο της Λεωφόρου, στις 29 Ιουνίου του 1972. Ξέσπασαν φοβερά επεισόδια, ο διαιτητής στο ημίχρονο διέκοψε το παιχνίδι, ο ΠΑΣ ήθελε να αποχωρήσει. Σύμφωνα με μαρτυρία του τότε αρχηγού Γιώργου Σιόντη, αξιωματούχος της Χούντας απείλησε τους Γιαννιώτες ότι θα είχαν τις ανάλογες συνέπειες αν δεν συνέχιζαν το παιχνίδι. Το δεύτερο ημίχρονο παίχτηκε με διαιτητή τον…Φέρεντς Πούσκας! Ο κανονικός ρέφερι είχε αποχωρήσει. Το καλοκαίρι εκείνο ο ΠΑΣ ονομάστηκε «Άγιαξ της Ηπείρου». Ένα προσωνύμιο που καθιερώθηκε και έγινε ευρέως γνωστό από τον ιστορικό ύμνο του Αλέκου Κιτσάκη «ΠΑΣ Γιάννινα, Άγιαξ της Ηπείρου, μην σε τρομάζει τίποτα απόγονε του Πύρρου….».
Πανηγυρισμοί για την πρώτη άνοδο
Το καλοκαίρι του 1974 τα Γιάννινα βγήκαν στους δρόμους και στις πλατείες για να πανηγυρίσουν την άνοδο για πρώτη φορά του ΠΑΣ Γιάννινα στην Α’ Εθνική. Οι φίλαθλοι πήραν στους ώμους τους παίκτες και τους γύρισαν στην πόλη. Ο Χουάν Μοντέζ μας είχε πει την δική του ιστορία: «Με πέρασαν οι φίλαθλοι, καθώς με είχαν στους ώμους τους, κάτω από το σπίτι μου και η Ναδέλα, η γυναίκα μου, απορημένη με ρώτησε: “Που πας έτσι; Έλα να αλλάξεις…”. “Θα πάω όπου με πάνε, όπου θέλει ο κόσμος” απάντησα εγώ. Αυτές οι στιγμές, δεν σβήνουν, δεν ξεχνιούνται ποτέ». Πρόεδρος εξελέγη ο Ελευθέριος Καλογιάννης. Στις πρώτες εκλογές που έγιναν μετά την πτώση της Χούντας εξελέγη βουλευτής Ιωαννίνων με τη «Νέα Δημοκρατία». Η ΕΠΟ είχε ανακοινώσει έναρξη της μεταγραφικής περιόδου στις 21 Ιουλίου 1974. Ο πρόεδρος του ΠΑΣ είχε προγραμματίσει ταξίδι στην Αθήνα για να κλείσει μεταγραφές. Όμως τον πρόλαβαν τα γεγονότα. Στις 15 Ιουλίου έγινε η ανατροπή του Μακαρίου από τα ανδρείκελα της Χούντας του Ιωαννίδη και στις 20 Ιουλίου κηρύχτηκε στην Ελλάδα γενική επιστράτευση μετά την εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο. Στις 24 Ιουλίου έγινε η αποκατάσταση της Δημοκρατίας. Ορκίστηκε Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας με Πρωθυπουργό τον αείμνηστο Κωνσταντίνο Καραμανλή. Όλοι σχεδόν οι παίκτες του ΠΑΣ είχαν επιστρατευτεί. Από τον Αύγουστο και μετά έγιναν οι μεταγραφές και η προετοιμασία στην περιοχή του Ζαγορίου, υπό την επίβλεψη του Αντώνη Γεωργιάδη. Μέσα απ’ αυτά τα γεγονότα έγινε και η μεταγραφή του Δημήτρη Τύρπου από τον Ολυμπιακό στον ΠΑΣ. Ο ίδιος είχε πει σε συνέντευξη: «Ο Πετρόπουλος θα με έπαιρνε στην προετοιμασία του Ολυμπιακού στο εξωτερικό. Όμως, επειδή ήταν τα γεγονότα της Κύπρου με την εισβολή των Τούρκων το καλοκαίρι του 1974, για να πάει ο Ολυμπιακός στο εξωτερικό και συγκεκριμένα στη Γερμανία ήθελε έγκριση από τον υπουργό Εθνικής Αμύνης που ήταν ο Ευάγγελος Αβέρωφ. Όταν πήγε ο Γουλανδρής στον Αβέρωφ για να πάρει την άδεια, ο υπουργός που ήταν βουλευτής Ιωαννίνων και αγαπούσε τον ΠΑΣ ζήτησε από τον πρόεδρο του Ολυμπιακού αν μπορούσε να βοηθήσει και τον ΠΑΣ για να μπορέσει να σταθεί στην Α’ Εθνική. Έτσι ο Γουλανδρής αποφάσισε να πάμε δανεικοί εγώ και ο Κατσαβός. Ο Κατσαβός ήταν φαντάρος επιστρατευμένος, δεν μπορούσε να έρθει για προπονήσεις και δεν ήρθε τελικά στον ΠΑΣ».
«Εμφύλιος» για τον Αλβαρέζ
Το καλοκαίρι του 1976 κόντεψε να γίνει… εμφύλιος πόλεμος στα Γιάννινα για να μην πάει ο Όσκαρ Αλβαρέζ στον Παναθηναϊκό. Επιστολές στις εφημερίδες από φιλάθλους, συλλαλητήρια, παραιτήσεις μελών της διοίκησης του Χριστόφορου Παπαδόπουλου. Η μεταγραφή έγινε τέτοιες μέρες από τον καυτό Ιούλιο του 1976. Δεν είχε γίνει ακόμη επαγγελματικό το ποδόσφαιρο, ούτε υπήρχαν συμβόλαια μικρής διάρκειας όπως συμβαίνει τώρα. Ο κόσμος εκείνα τα χρόνια δενόταν με τους παίκτες, δεν είχε συνηθίσει σε μεταγραφές και μετακινήσεις παικτών. Η διοίκηση του ΠΑΣ είχε έρθει σε πολύ δύσκολη θέση. Όπως μας εξομολογήθηκε πολλά χρόνια μετά και λίγο πριν φύγει από τη ζωή ο τότε πρόεδρος Χριστόφορος Παπαδόπουλος, είχε αντιληφθεί ότι ο Παναθηναϊκός είχε αποσπάσει υπογραφή του Αλβαρέζ και αν δεν συναινούσε ο ΠΑΣ στη μεταγραφή του, θα υπήρχε τιμωρία του ποδοσφαιριστή με αποκλεισμό δύο ετών, σύμφωνα με την τότε νομοθεσία.
Η έξοδος στο Βαλκανικό Κύπελλο
Το καλοκαίρι του 1978 πάλι τα Γιάννινα βγήκαν στους δρόμους. Ο ΠΑΣ τερμάτισε πέμπτος στο πρωτάθλημα και εξασφάλισε συμμετοχή στο Βαλκανικό Κύπελλο. «Για να πάρεις τότε την πέμπτη θέση, ήταν μεγάλη επιτυχία. Έπρεπε να έχεις μεγάλη ομάδα, γιατί τα πρωταθλήματα ήταν ανταγωνιστικά με ισχυρές ομάδες όχι μόνο στο κέντρο, αλλά και στην επαρχία…» μας είπε ο τότε πρόεδρος Γιώργος Κωνσταντόπουλος. Ο «Άγιαξ της Ηπείρου» απέκλεισε την Παρτιζάν Τιράνων και αποκλείστηκε από τη Ριέκα της ενωμένης τότε Γιουγκοσλαβίας. Ο θεσμός του Βαλκανικού Κυπέλλου δεν υπάρχει σήμερα, αλλά τότε ήταν κάτι σημαντικό.
Με πολλά ζόρια έγινε ΠΑΕ το 1979
Δύσκολο το καλοκαίρι του 1979 για τον ΠΑΣ Γιάννινα. Ήταν η μοναδική ομάδα στην Ελλάδα που δυσκολεύτηκε πολύ να μετατραπεί σε Ποδοσφαιρική Ανώνυμη Εταιρεία (ΠΑΕ), γιατί δεν υπήρχαν πρόθυμοι παράγοντες να αγοράσουν μετοχές και να καλύψουν το αρχικό μετοχικό κεφάλαιο των 8 εκατομμυρίων δραχμών. Δύο φορές είχε εκπνεύσει η προθεσμία, με κίνδυνο ο «Άγιαξ της Ηπείρου» να αποβληθεί από το πρωτάθλημα. Καταλυτική ήταν και πάλι η παρέμβαση του Ευάγγελου Αβέρωφ, υπουργού Εθνικής Άμυνας εκείνη την εποχή. Σε συνεργασία με τον υφυπουργό Αθλητισμού Αχιλλέα Καραμανλή πάγωσαν οι διαδικασίες μέχρι να βρεθεί ο Κώστας Αναστασίου που αγόρασε τις μετοχές και μετατράπηκε ο ΠΑΣ σε ΠΑΕ. Δύσκολο και το καλοκαίρι του 1984 καθώς ο ΠΑΣ είχε υποβιβαστεί στη Β’ Εθνική, μετά από 10 χρόνια λαμπρής παρουσίας στην Α’ Εθνική. Έχασε με σκορ 2-0 στο μπαράζ με τον Πανιώνιο που έγινε τον Μάιο του 1984 στη Λάρισα. Πέρασε πολύς καιρός μέχρι να συνειδητοποιήσουν οι Γιαννιώτες το τέλος εποχής εκείνης της μεγάλης ομάδας που διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στη δεκαετία του ’70.
Είχε ανάγκη να ξεσπάσει ο κόσμος
Το καλοκαίρι του 2000 ο κόσμος ξαναβγήκε στους δρόμους για να πανηγυρίσει την επιστροφή στην Α’ Εθνική, μέσω της διαδικασίας των μπαράζ με Πανσερραϊκό και Αιγάλεω στη Νέα Φιλαδέλφεια. Ο «Άγιαξ της Ηπείρου» πέρασε μια πολύ δύσκολη δεκαετία (1990-00) και είχε ανάγκη να πανηγυρίσει, να γελάσει, να χαρεί την ομάδα του. Το καθοριστικό μπαράζ με το Αιγάλεω έγινε στις 18 Ιουνίου 2000. Και η ισοπαλία με σκορ 1-1 ήταν αρκετή για να εξασφαλίσει την επιστροφή στη μεγάλη κατηγορία. Δέκα χρόνια στην άγονη γραμμή, στην απαξίωση, ήταν πάρα πολλά για τον θρυλικό «Άγιαξ». Το ξέσπασμα των πανηγυρισμών βγήκε αυθόρμητα από τον κόσμο. Πάνω από 2000 φίλαθλοι είχαν συγκεντρωθεί στην κεντρική πλατεία Ιωαννίνων και πανηγύριζαν μέχρι το πρωί.
Οι χαρές δεν κράτησαν για πολύ. Ακολούθησαν πάλι καυτά από άσχημα γεγονότα καλοκαίρια. Το 2003 λόγω χρεών ο ΠΑΣ μηδενίστηκε και οδηγήθηκε στη Β’ Εθνική, παρά τις δυναμικές κινητοποιήσεις των κατοίκων με κλείσιμο δρόμων και συλλαλητήρια στους δρόμους. Για να καλύψει την εγγυητική της συμμετοχής στο πρωτάθλημα Β’ Εθνικής, έγινε τηλεμαραθώνιος σε τοπικό κανάλι (εκπομπή Νίκου Τσόλη και Λάκη Στεργίου στο ΗΡΤ) και οι φίλαθλοι με μηχανάκια γύριζαν από πόρτα σε πόρτα για να πάρουν χρήματα από τα νοικοκυριά, για να μπορέσει η ομάδα να ανασάνει.
Ο Κούγιας και ο Χριστοβασίλης
Το καλοκαίρι του 2004, μπορεί η Ελλάδα να πανηγύρισε την κατάκτηση του ευρωπαϊκού κυπέλλου, αλλά στα Γιάννινα ο κόσμος αγωνιούσε για το μέλλον του ΠΑΣ, καθώς υποβιβάστηκε στη Γ’ Εθνική, χάνοντας τον αγώνα μπαράζ με τον Ηλυσιακό στον Πύργο. Ίσως ήταν το πιο δύσκολο καλοκαίρι της Ιστορίας του με κίνδυνο να υποβιβαστεί στο τοπικό πρωτάθλημα της ΕΠΣ Ηπείρου. Υπήρχε στην ομάδα το απόλυτο χάος. Η ανάληψη της ηγεσίας από τον Αλέξη Κούγια ήταν θείο δώρο για τα Γιάννινα. Χωρίς αυτόν, ίσως να μην υπήρχε σήμερα ο ΠΑΣ. Δεν είναι υπερβολή αλλά η καταγραφή μιας πικρής πραγματικότητας που βιώσαμε από κοντά. Ο διακεκριμένος ποινικολόγος, όχι μόνον έσωσε τον ΠΑΣ από την διάλυση, αλλά τον εξυγίανε οικονομικά και του χάρισε πάλι την χαμένη του ταυτότητα. Για τους δικούς του λόγους αποχώρησε το καλοκαίρι του 2008 δίνοντας τις μετοχές και τα κλειδιά στον Γιώργο Χριστοβασίλη. Πολλές οι καλές στιγμές επί εποχής Χριστοβασίλη, αλλά και οι άσχημες, ειδικά σε εποχές μη αδειοδότησης της ΠΑΕ.
Το πιο γλυκό καλοκαίρι ήταν του 2016 όταν ο ΠΑΣ Γιάννινα αγωνίστηκε για πρώτη φορά στην Ιστορία του σε ευρωπαϊκή διοργάνωση. Συμμετέχοντας στο Γιουρόπα Λιγκ, απέκλεισε την Οντ της Νορβηγίας και αποκλείστηκε από την Άλκμααρ της Ολλανδίας. Σε δύσκολες για την Ελλάδα και τους Έλληνες εποχές, στο μακρινό Σκίεν της Νορβηγίας ταξίδεψαν περίπου 700 φίλοι του «Άγιαξ», κυρίως από τα Γιάννινα. Μη βιαστεί κανείς να μιλήσει για «ελίτ» και «φραγκάτους» ανθρώπους. Παιδιά της καθημερινότητας και του μεροκάματου ήταν οι περισσότεροι, που θυσίασαν ακόμα και το χαρτζιλίκι ή τις διακοπές για να βρεθούν κοντά στην ομάδα. Έκανε μεγάλη εντύπωση και στη Νορβηγία η συγκλονιστική παρουσία του κόσμου. Στη δεξίωση που έγινε παραμονές του αγώνα με την Όντ, ο Δήμαρχος του Σκίεν, μιας πόλης 70.000 περίπου κατοίκων, έδωσε συγχαρητήρια στον πρόεδρο του ΠΑΣ Γιώργο Χριστοβασίλη για την παρουσία του κόσμου αλλά και για την αξιοπρεπή στάση τους. Ίδιο σκηνικό και στο Άλκμααρ της Ολλανδίας. Ο κόσμος που μέσα σε μια εβδομάδα έκανε δεύτερο ταξίδι στην Ευρώπη, ήταν συγκλονιστικός. Η Νορβηγική αλλά και η Ολλανδική τηλεόραση που έδιναν εικόνα στην Ελλάδα, πολλές φορές εστίαζαν το φακό των καμερών στην ελληνική εξέδρα.
Το φετινό καλοκαίρι, όπως γράψαμε και στην αρχή κυλά ήρεμα στον ΠΑΣ Γιάννινα. Ίσως και ευχάριστα, καθώς ο κόσμος έχει εμπιστοσύνη στη διοίκηση, στους παίκτες και στην τεχνική ηγεσία, ότι και στο νέο πρωτάθλημα θα παρουσιάσουν ανταγωνιστική ομάδα, παρά τις πολλές αλλαγές παικτών και τεχνικού τιμ. Ο ΠΑΣ απέκτησε γερό μέταλλο, καλές βάσεις, ώστε μετά από κάποια χρόνια, πρώτα ο Θεός, μιλώντας για κάποια καλοκαίρια, να έρχονται ευχάριστες αναμνήσεις στους Γιαννιώτες και για το καλοκαίρι του 2022.
