Η σχεδιαστική δουλειά της Νίτσας Συνίκη Παπακώστα και η αποτύπωση με πενάκι σε χαρτί μνημείων της λαϊκής λιθοτεχνίας της Ηπείρου είναι οικεία και αγαπητή στους Γιαννιώτες, καθώς το ενδιαφέρον της για τα δημιουργήματα των Ηπειρωτών λαϊκών λιθοξόων μετράει δεκαετίες. Τα γεφύρια είναι από τα πρώτα της σχεδιαστικά σύνολα, τα οποία ξεκίνησε να φιλοτεχνεί το 1996 και δημοσίευσε σε έναν καλαίσθητο τόμο το 2002 (Ιωάννινα, Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση). Πρόκειται για σχέδια γεφυριών, που επέτρεπαν τις μετακινήσεις ανάμεσα στα χωριά της Ηπείρου και τα οποία χτίστηκαν τον 18ο και τον 19ο αιώνα. Κάθε ένα από αυτά συνιστά ένα διαφορετικό αρχιτεκτονικό δημιούργημα και στο σχέδιό του διακρίνουμε τις κατασκευαστικές του λεπτομέρειες και τα ιδιαίτερα δομικά του χαρακτηριστικά. Στα έργα της Συνίκης Παπακώστα απεικονίζεται και το φυσικό περιβάλλον, η δύσβατη δηλαδή περιοχή, της οποίας την πρόσβαση διευκόλυνε κάθε γεφύρι. Η καλλιτέχνιδα επέλεξε την ιδανική οπτική γωνία, ώστε να επιτύχει την ολοκληρωμένη απόδοση του γεφυριού, αλλά και την ομορφιά της τοποθεσίας του. Σε κάθε τόξο γέφυρας, μάλιστα, ή στα θεμέλιά της σχεδίασε μια ανθρώπινη μορφή, η οποία βοηθά τον θεατή να αντιληφθεί το πραγματικό μέγεθος της κατασκευής. Η μορφή αυτή υπενθυμίζει, επιπλέον, και το μέγεθος του ανθρώπου μπροστά στην ομορφιά της φύσης και στο μεγαλείο της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής.
Περιδιαβαίνοντας τη σειρά των σχεδίων της Συνίκης Παπακώστα, ο θεατής μπορεί να αναγνωρίσει πολλά από τα γεφύρια της περιοχής, ωστώσο κάποια θα τα δει για πρώτη φορά και μερικά εκπλήσσουν με τη μοναδικότητά τους. Τα Δυο Γεφύρια στην Κάτω Λάβδανη, για παράδειγμα, αποτελούν μια ξεχωριστή περίπτωση δίτοξου γεφυριού, που σχηματίζει ορθή γωνία στην κάτοψή του. Εντυπωσιακό είναι και το Γεφύρι της Πλάκας, που γεφυρώνει τον Άραχθο με το τεράστιο τόξο που συνδέει τις δυο όχθες του. Όλα αυτά τα γεφύρια, όμως, όπως αναφέρεται σε σημείωμα για την έκθεση, σήμερα «έκλεισαν τον κύκλο τους». Ενώ κάποτε αποτελούσαν τμήματα μονοπατιών και συνέδεαν τα χωριά μεταξύ τους, σήμερα είναι μνημεία μιας περασμένης εποχής. Η Νίτσα Συνίκη Παπακώστα, όμως, δεν τα καταγράφει απλώς στα σχέδιά της, αλλά τα εντάσσει στην τέχνη της, τα παρουσιάζει στον θεατή ως θέματα μιας ολοκληρωμένης σε σύλληψη και εκτέλεση εικαστικής δημιουργίας. Τα δικά της γεφύρια συνδέουν το παρελθόν με το παρόν και αποτελούν μια αρμονική σύζευξη τέχνης και ιστορίας.
Τα Γιάννινα και η Παμβώτιδα αποτελούν για τη Λένα Ναυρόζογλου αστείρευτες πηγές έμπνευσης και δημιουργίας. Η ιστορία των ανθρώπων τους τη συγκινεί, τα νερά της λίμνης και οι μεταμορφώσεις τους τροφοδοτούν με εικόνες την τέχνη της και το οικοσύστημά της τη γοητεύει. Στη νέα της δουλειά, που παρουσιάζεται στο Ίδρυμα Ιωσήφ και Εσθήρ Γκανή, συμπεριλαμβάνονται 37 διαφορετικά ψηφιδωτά έργα τέχνης με θέμα τους 25 είδη πουλιών, τα οποία διαβιούν ή επισκέπτονται συστηματικά τα Γιάννινα και τη λίμνη τους: ο καστανοκέφαλος γλάρος, το βουτηχτάρι, ο κορμοράνος, ο καλαμόκιρκος, ο κοκκινολαίμης, ο τρυποφράχτης, η σταχτοσουσουράδα, η αλκυόνη, ο καρβουνιάρης, ο σπίνος, το ψαρόνι, το λαγγόνι, ο ερωδιός, η χουλιαρόπαπια, το γκισάρι, το κιρκίρι, η πρασινοκέφαλη πάπια, ο ασημόγλαρος, το νανογλάρονο, το κηλιδοβούτι, ο αργυροπελεκάνος, ο πελαργός, ο κύκνος, ο λευκοτσικινιάς και το κιρκινέζι.
Για τη φιλοτέχνηση των έργων αυτών απαιτήθηκε μεγάλη προεργασία. Η Λένα Ναυρόζογλου μεθοδικά αναζήτησε και φωτογράφισε τα πουλιά στις όχθες της Παμβώτιδας και στις στέγες των Ιωαννίνων, ώστε να τα αποδώσει σε ψηφιδωτό. Δε δημιούργησε, βέβαια, μια ορνιθολογική μελέτη, αλλά αποτύπωσε με καλλιτεχνική ευαισθησία την ιδιαίτερη μορφή κάθε πτηνού. Απεικόνισε τη μεγαλοπρέπεια του πελαργού και του κορμοράνου, τη δύναμη του κιρκινεζιού, την ομορφιά του κύκνου και του ερωδιού, τη χάρη του γλάρου, τη νευρικότητα του βουτηχταριού. Η απόδοση με τη χρήση πέτρινων ψηφίδων των αέρινων αυτών πλασμάτων, τα οποία πετούν στον ουρανό ή στέκουν ανάλαφρα πάνω σε λεπτά κλαριά, διαμορφώνει ένα ενδιαφέρον εικαστικό παράδοξο. Το διαφορετικό μέγεθος των χρωματιστών ψηφίδων, επιπλέον, δημιουργεί την αίσθηση της πινελιάς, ενώ κάθε πέτρα αντανακλά το φως ζωντανεύοντας την εικόνα. Το φόντο, τέλος, όπου είναι τοποθετημένα τα πουλιά, χρωματισμένο σε έντονο μπλε, φωτεινό κίτρινο ή φλογερό κόκκινο, τα αποσπά από το φυσικό τους περιβάλλον και τα εντάσσει στο καλλιτεχνικό σύμπαν της δημιουργού τους.
Οι καλλιτέχνες γοητεύονται διαχρονικά από τα πουλιά. Μαγεύονται από την ομορφιά του φτερώματός τους, συναρπάζονται από τη δυνατότητά τους να πετούν, θαυμάζουν τη συστηματική αποδημία τους σε μακρινούς τόπους. Για τη Λένα Ναυρόζογλου, όμως, τα πουλιά αυτά συνδέονται με τον τόπο της, αποτελούν μια διαφορετική εκδοχή της ιστορίας του και αναπόσπαστο κρίκο του φυσικού του περιβάλλοντος. Διότι το οικείο και προσφιλές της προσφέρει ισχυρό έναυσμα δημιουργίας, τροφοδοτεί την εκφραστικότητά της και απελευθερώνει την υψιπετή φαντασία της.
Το Ίδρυμα «Ιωσήφ και Εσθήρ Γκανή» στεγάζεται στην οδό Σούτσου 26 και οι ώρες λειτουργίας του είναι Δευτέρα έως Παρασκευή, από τις 9 το πρωί έως τις 2 το μεσημέρι, καθώς και 6 με 9 το απόγευμα κάθε Τετάρτη. Πληροφορίες στο τηλέφωνο 2651036517, στο site www.idrimagani.gr και στο e-mail idrymagani@gmail.com.
