Πρόκειται για το ερευνητικό έργο LIVEMOUNT, η τελική συνάντηση (final meeting) του οποίου πραγματοποιήθηκε στα Γιάννενα το διάστημα 28 έως 30 Νοεμβρίου, με τη συμμετοχή της επιστημονικής ομάδας που το υλοποίησε.
Το έργο με τίτλο «Achieving sustainability of livestock farming in the high mountains under climate change» (Πετυχαίνοντας την αειφορία της κτηνοτροφίας στα υψηλά όρη υπό συνθήκες κλιματικής αλλαγής) χρηματοδοτήθηκε από το ΕΛΙΔΕΚ, μέσω του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», είχε διάρκεια 23 μηνών και το φυσικό του αντικείμενο ολοκληρώνεται στις 31 Δεκεμβρίου. Συντονιστής ήταν το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, ενώ συμμετείχαν καθηγητές από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, το Πανεπιστήμιο Πατρών και το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Όπως επισημαίνεται, το LIVEMOUNT δρομολόγησε πρωτοποριακές επιστημονικές πρωτοβουλίες με στόχο να χαράξει τον δρόμο για μια περιβαλλοντικά βιώσιμη κτηνοτροφία στα ψευδαλπικά λιβάδια της Πίνδου – από τον Παρνασσό έως τον Σμόλικα – σε ένα περιβάλλον που μεταβάλλεται ραγδαία λόγω της κλιματικής αλλαγής. Κεντρικός άξονας του έργου ήταν η διατήρηση της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημικών λειτουργιών, αναδεικνύοντας τον ρόλο της εκτατικής, ποιμενικής κτηνοτροφίας ως παράγοντα ισορροπίας στα ορεινά οικοσυστήματα.
Μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΑΠΕ-ΜΠΕ), ο καθηγητής στο Τμήμα Δασολογίας, Επιστημών Ξύλου και Σχεδιασμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Μιχάλης Βραχνάκης εξηγεί ότι το έργο επικεντρώθηκε σε τέσσερις διακριτούς στόχους: την αξιολόγηση του αντίκτυπου της βόσκησης στις ψευδαλπικές κοινωνίες φυτών και εντόμων υπό συνθήκες ξηρασίας, την αποσαφήνιση των μηχανισμών που επηρεάζουν τη λειτουργία των λιβαδικών συστημάτων, τον συνδυασμό ταξινομικής και λειτουργικής προσέγγισης για την πρόταση στρατηγικών προσαρμογής της κτηνοτροφίας στην κλιματική αλλαγή, και τη μεγιστοποίηση του επιστημονικού και κοινωνικού αντίκτυπου του έργου.
Σύμφωνα με τον κ. Βραχνάκη, το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει, είναι ότι η κλιματική αλλαγή επιβάλλει μια επανεξέταση του ρόλου της εκτατικής κτηνοτροφίας στα ελληνικά βουνά. Όπως τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο παραδοσιακός ποιμενικός τρόπος παραγωγής επιτελεί έναν καθοριστικό περιβαλλοντικό ρόλο, διατηρώντας υψηλά επίπεδα βιοποικιλότητας και συμβάλλοντας στην οικολογική ισορροπία των φυσικών οικοσυστημάτων.
Παράλληλα, η ποιμενική κτηνοτροφία διασφαλίζει την παροχή κρίσιμων οικοσυστημικών υπηρεσιών, όπως υπηρεσίες εφοδιασμού (τρόφιμα, νερό, καυσόξυλα), ρυθμιστικές υπηρεσίες (ρύθμιση κλίματος και υδρολογίας), πολιτιστικές υπηρεσίες (αναψυχή και διατήρηση πολιτισμικής ταυτότητας) αλλά και υπηρεσίες υποστήριξης, όπως η βιολογική δραστηριότητα του εδάφους και η επικονίαση.
Υπερβόσκηση και υποβόσκηση
Την ίδια στιγμή, ωστόσο, ο καθηγητής επισημαίνει ότι η εφαρμογή της ποιμενικής κτηνοτροφίας δεν είναι ομοιόμορφη στον χώρο και τον χρόνο. Το ισοζύγιο βοσκοϊκανότητας και βοσκοφόρτωσης παρουσιάζει στρεβλώσεις, με αποτέλεσμα σε ορισμένες περιοχές να παρατηρείται υπερβόσκηση, ενώ στις περισσότερες περιπτώσεις κυριαρχεί η υποβόσκηση.
Ιδιαίτερα η υποβόσκηση, όπως τονίζεται, τείνει να εξελιχθεί σε σοβαρό πρόβλημα, ειδικά υπό το βάρος και της πρόσφατης θανάτωσης μεγάλου αριθμού κοπαδιών, γεγονός που αλλάζει δραστικά τις πιέσεις που δέχονται τα λιβαδικά οικοσυστήματα.
Σύμφωνα με τον κ. Βραχνάκη, τα αποτελέσματα του LIVEMOUNT μπορούν να αποτελέσουν επιστημονικό υπόβαθρο για τη διαμόρφωση πολιτικών στον τομέα της κτηνοτροφίας και της διαχείρισης των λιβαδιών. Όπως σημειώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, κάθε πολιτική παρέμβαση οφείλει να είναι τεκμηριωμένη και να βασίζεται σε αναλύσεις πεδίου, κάτι που το συγκεκριμένο έργο παρέχει.
Στο πλαίσιο αυτό, το LIVEMOUNT αφιέρωσε ειδικό Πακέτο Εργασίας, που καταλήγει σε προτάσεις πολιτικής, οι οποίες βρίσκονται στο τελικό στάδιο επεξεργασίας. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η εκπόνηση Διαχειριστικών Σχεδίων Βόσκησης, η υποστήριξη της μετακινούμενης κτηνοτροφίας, η καταγραφή και αξιοποίηση της παραδοσιακής γνώσης, η ενίσχυση των αυτόχθονων φυλών, η σύνδεση φυτικής και ζωικής παραγωγής και η εξειδίκευση μέτρων για τις περιοχές του δικτύου Natura 2000.
Ανάσχεση της απερήμωσης των ορεινών περιοχών
Ολοκληρώνοντας τις δηλώσεις του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο κ. Βραχνάκης υπογραμμίζει ότι απαιτείται συνεργασία των αρμόδιων υπουργείων και φορέων για την εκπόνηση και εφαρμογή ενός Εθνικού Σχεδίου Ενίσχυσης της Ποιμενικής και Μετακινούμενης Κτηνοτροφίας, σε συνάφεια με ένα Εθνικό Σχέδιο Ανάσχεσης της Απερήμωσης των Ορεινών Περιοχών. Όπως επισημαίνει, η στήριξη της ποιμενικής δραστηριότητας μπορεί να αποτελέσει βασικό εργαλείο για την αντιμετώπιση της εγκατάλειψης των ορεινών κοινοτήτων, δημιουργώντας επαγγελματικές προοπτικές και ενισχύοντας μια δραστηριότητα με σαφή περιβαλλοντικά και κοινωνικά οφέλη.
