Πέμπτη, 22 Απριλίου 2010
|
Απόστολος Κατσίκης

Αφιέρωμα στην «Παγκόσμια Ημέρα της Γης»

Η «Παγκόσμια Ημέρα της Γης» ξεκίνησε και καθιερώθηκε θεσμικά από τα κινήματα της δεκαετίας του 70, όταν για πρώτη φορά οι άνθρωποι συνειδητοποιούσαν ότι οι πόροι του Πλανήτη δεν ήταν ανεξάντλητοι καθώς και ότι η εκμετάλλευσή τους και η επιβάρυνση που έφερνε αυτή η εκμετάλλευση, υποβάθμιζε σημαντικά την ποιότητα ζωής των κατοίκων της Γης και υπονόμευε το μέλλον των επόμενων γενεών.

Στις 22 Απριλίου του 1970 περίπου 20 εκατομμύρια Αμερικανοί συμμετείχαν σε εκδηλώσεις σε όλη τη χώρα. Πρωτοπόρος στο κίνημα υπήρξε ο αμερικανός Γερουσιαστής Gaylord Nelson ο οποίος πρότεινε την οργάνωση εθνικής διαμαρτυρίας σε όλες τις ΗΠΑ, ώστε οι πολιτικοί να παρακινηθούν και να θέσουν το ζήτημα της Οικολογίας και του Περιβάλλοντος στην επίσημη πολιτική ατζέντα.
Η πρώτη Ημέρα της Γης στις ΗΠΑ, θεωρείται «κομβικό σημείο» για την μετέπειτα εξέλιξη του περιβαλλοντικού κινήματος. Οι διαπιστώσεις για την υποβάθμιση των χαρακτηριστικών του πλανήτη, φυσικής και ανθρωπογενούς προέλευσης, αποτέλεσαν έναυσμα και αφορμή για την απόδοση των συμπτωμάτων της οικολογικής κρίσης σε συγκεκριμένα αίτια καθώς και τη διασύνδεση του όλου πλέγματος των περιβαλλοντικών παραμέτρων με συγκεκριμένα μοντέλα αναπτυξιακής πολιτικής και διαχείρισης των συστατικών της Γης.
Σήμερα, σαράντα ακριβώς χρόνια μετά τη γενέθλια ημερομηνία, τα αιτήματα της 22ας Απριλίου του 1970, είναι όχι μόνο επίκαιρα αλλά δυστυχώς παραπέμπουν, λόγω όξυνσης των συμπτωμάτων της περιβαλλοντικής κρίσης και των οικουμενικών διαστάσεων που αυτά έχουν προσλάβει,  στην ανάγκη της λήψης ριζικών και αποφασιστικών μέτρων για τη σωτηρία του πλανήτη μας.
Η εικόνα αλλοτρίωσης που εμφανίζει σήμερα η Γη, πιστοποιείται από ένα σύνολο συμπτωμάτων, σε όλους τους τομείς, τα οποία επιβεβαιώνουν την υποβάθμιση του περιβάλλοντος, αναδεικνύοντας συγχρόνως το μέγεθος του προβλήματος. Η αναφορά στα φαινόμενα που παρατίθενται οριοθετεί σαφώς ένα, ίσως όχι πλήρες, πλαίσιο συμπτωμάτων μιας γενικής κρίσης που διέρχεται ο πλανήτης μας και που είναι γνωστή ως ‘‘οικολογική κρίση’’.
Εξάντληση των φυσικών πόρων-υποβάθμιση εδαφών, αλλοίωση-καταστροφή των οικοσυστημάτων, μείωση αριθμού-εξαφάνιση ειδών πανίδας και χλωρίδας, επιβάρυνση του ρυπαντικού φορτίου, επίπεδο διαβίωσης του ανθρώπινου πληθυσμού, φαινόμενο του θερμοκηπίου, η συνεπακόλουθη υπερθέρμανση της Γης και τα ακραία καιρικά φαινόμενα, μείωση του όζοντος, όξινη βροχή, επιπτώσεις από τη διασπορά των ραδιενργών καταλοίπων και των τοξικών αποβλήτων κ. ά.
Ορισμένα από τα προβλεπόμενα αποτελέσματα, ως εκφράσεις των συμπτωμάτων της περιβαλλοντικής κρίσης, μπορεί να μην είναι σημαντικά για μία ή δύο από τις ερχόμενες γενιές. Κατά κύριο λόγο οι σημερινές περιβαλλοντικές καταχρήσεις θα οδηγήσουν στην εξάντληση του περιβάλλοντος στο οποίο θα πρέπει να ζήσουν οι επόμενες γενιές. Θα είναι η πρώτη φορά, σε παγκόσμιο επίπεδο, που κάποια γενιά θα παραδώσει στις επόμενες αρνητική κληρονομιά. Το γεγονός αυτό θέτει ένα άνευ προηγουμένου ηθικό πρόβλημα, αφού οι συνήθεις προσδοκίες της ανθρώπινης κοινωνίας (και ιδιαίτερα της σύγχρονης δυτικής κοινωνίας) προϋποθέτουν πως η κάθε γενιά θα αυξήσει, ή τουλάχιστον θα διατηρήσει, την παρακαταθήκη της επιστημονικής γνώσης, των τεχνολογικών επιτευγμάτων και της υλικής υποδομής της κοινωνίας, προς το συμφέρον των μελλοντικών γενεών.
Τα αγαθά και οι υπηρεσίες της φύσης συγκροτούν τα θεμέλια της ύπαρξης της ανθρώπινης κοινωνίας και της οργάνωσης της παγκόσμιας οικονομίας. Η Γη παρέχει στον άνθρωπο τρόφιμα, πρώτες ύλες και επαρκείς ποσότητες καθαρού νερού, αποσυνθέτει και απορροφά τα απόβλητά του, παρέχει γεωργική γη, ρυθμίζει το κλίμα σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο.
Διαγράφοντας είδη και επηρεάζοντας δυσμενώς τη δομή και τη λειτουργία ολόκληρων οικοσυστημάτων, ο άνθρωπος ανατρέπει την περιβαλλοντική ισορροπία και αποδυναμώνει τη φύση, που πλέον είναι αδύνατον να δημιουργήσει και να εξελίξει τη ζωή. Λίγους αιώνες πριν ο άνθρωπος αποτελούσε ο ίδιος μέλος της φύσης - ένα εξελίξιμο είδος μέσα στο οικοσύστημα – και ζούσε εκμεταλλευόμενος τους πόρους της και απολαμβάνοντας τις υπηρεσίες της. Σήμερα ελέγχει την τύχη της βιόσφαιρας και επωμίζεται την ευθύνη για την ύπαρξη και την εξέλιξή της. Αυτή η ευθύνη θα βαραίνει την ανθρώπινη κοινωνία επί πολύ.
Η κρίση του περιβάλλοντος είναι η σημαντικότερη μαρτυρία μιας προμελετημένης απάτης που είναι καλά κρυμμένη πίσω από την περίφημη παραγωγικότητα και τον πλούτο μιας μοντέρνας κοινωνίας που βασίζεται στην τεχνολογία. Αυτός ο πλούτος έχει εξοικονομηθεί από βραχυπρόθεσμη εκμετάλλευση του συστήματος του περιβάλλοντος, αλλά συγχρόνως είχε στα τυφλά συσσωρευτεί ένα χρέος προς τη φύση (υπό μορφή καταστροφής του περιβάλλοντος στις αναπτυγμένες χώρες),• ένα χρέος τόσο μεγάλο και τόσο διάχυτο παντού που αν δεν πληρωθεί θα μπορούσε να χαθεί απ’ την αμέσως επόμενη γενιά. Η επιδείνωση της κατάστασης μοιάζει με προειδοποίηση ότι η σαπουνόφουσκα είναι έτοιμη να σπάσει, πως η αξίωση της οικόσφαιρας να πληρωθεί το χρέος της ανθρωπότητας μπορεί να βρει τον κόσμο χρεοκοπημένο.

Η ιστορία των προσπαθειών του ανθρώπου να καθυποτάξει την φύση είναι και η ιστορία της καθυπόταξης του ανθρώπου από τον άνθρωπο. Παρ’ όλα αυτά η φύση σήμερα περισσότερο παρά ποτέ νοείται ως ένα απλό εργαλείο του ανθρώπου. Είναι το αντικείμενο μιας ολοκληρωτικής εκμετάλλευσης, η οποία δεν έχει στόχο ορισμένο  και άρα δεν έχει όριο. Ο απεριόριστος ιμπεριαλισμός του ανθρώπου δεν ικανοποιείται ποτέ. Η κυριαρχία της Γης από το ανθρώπινο γένος δεν έχει ανάλογο σ’ εκείνες τις εποχές της φυσικής ιστορίας, στις οποίες άλλα ζωικά είδη αποτελούσαν τις ανώτερες μορφές οργανικής εξέλιξης.

Μια κοινή ανθρώπινη ηθική είναι σήμερα αυτό που χρειαζόμαστε περισσότερο απ’ οτιδήποτε άλλο – μια ηθική που θα μας καθοδηγεί στη μεταξύ μας συμπεριφορά και προς το φυσικό κόσμο στον οποίο ανήκουμε. Η βάση μας για μια τέτοια ηθική είναι πολύ διαφορετική σήμερα που δε βλέπουμε πια τη φύση σαν ένα αιματηρό πεδίο μάχης για ανταγωνιστικούς αγώνες γύρω από περιορισμένους πόρους. Ο ανταγωνισμός είναι απλώς μια πλευρά της δημιουργικής οργάνωσης της φύσης σε αμοιβαία συνεκτικά «όλα», μέσα σε ολαρχίες. Αυτό που βλέπουμε καθαρά είναι ότι η υγεία κάθε «όλου» εξαρτάται από την υγεία των ευρύτερων «όλων» μέσα στα οποία ζει. Έτσι, κάθε «όλον», φροντίζοντας τον εαυτό του, πρέπει επίσης να συνεργάζεται με τα άλλα «όλα» για να βοηθά στην εξυπηρέτηση των συμφερόντων των ευρύτερων «όλων».
Αυτή είναι η καρδιά της οικολογικής ηθικής, το συμφέρον κάθε μεμονωμένου «όλου» - είτε αυτό είναι κύτταρο, είτε σώμα, κοινωνία, είδος, οικοσύστημα, ή ένας ολόκληρος ζωντανός πλανήτης – εξισορροπημένο στην αμοιβαία συνεκτικότητα του συνόλου και όλων των μερών του. Για μας, αυτό σημαίνει ν’ αναγνωρίσουμε πόσο επηρεάζουμε το ζωντανό πλανήτη, του οποίου αποτελούμε μέρος και από τον οποίο εξαρτάται η συνέχιση της ύπαρξής μας. Για να φροντίσουμε τα δικά μας συμφέροντα, απαιτείται να γνωρίζουμε τα συμφέροντα ολόκληρου του περιβάλλοντός μας, δηλαδή ολόκληρου του ζωντανού πλανήτη μας. Οι ελεύθερες επιλογές μας, για να εξυπηρετήσουν τα μακροπρόθεσμα συμφέροντά μας, πρέπει να υπηρετούν επίσης τα συμφέροντα των άλλων ειδών, γιατί η φυσική ηθική συμπεριφορά είναι εκείνη που συμβάλλει στην υγεία ολόκληρου του συστήματος της Γαίας.

Καθώς διανύουμε τα πρώτα χρόνια της τρίτης μ.Χ. χιλιετίας η αίσθηση ότι απαιτείται μια πλήρης και καθολική αναδιαπραγμάτευση αρχών, θεσμών και πρακτικών είναι παρούσα. Για να υπάρξει μέλλον για τον πλανήτη μας και τα είδη που φιλοξενεί, θα πρέπει να στοχασθούμε πραγματικά, ως νοήμονα και «κυρίαρχα όντα» για το είδος των σχέσεων μεταξύ των μελών του διπόλου «άνθρωπος και περιβάλλον». Αν συχνά αρνούμαστε το στοχασμό πάνω στο μέλλον, αντικρίζοντας κοντόφθαλμα μόνο το παρόν, είναι διότι προσπαθούμε να απωθούμε τη ζοφερή εικόνα που προβάλλεται και να αναλάβουμε το μερίδιο ευθύνης που μας ανήκει. Τη στιγμή που οι θεσμοί και οι πολιτικές δυνάμεις αναδιατάσσονται και τροποποιούνται, τη στιγμή που το νέο τεχνολογικό κύμα κάνει τη θεαματική του εισβολή στο προσκήνιο και που οι πολλοί εναποθέτουν τις ελπίδες τους στη «νέου τύπου ανάπτυξη», ο άνθρωπος οφείλει να διαβάσει και να διδαχθεί από το παρελθόν και το παρόν για να γίνει ικανός να διαμορφώσει ορθολογικά το μέλλον.

3.5 / 5 (3 Ψήφοι)
Το όνομά σας:
Το email σας:
Θέμα:
Σχόλιο: (μέχρι 1000 χαρακτήρες)


Προσφατα

02.02.12 | Η μνήμη του Ολοκαυτώματος

Ο «Η.Α.» δημοσιεύει την ενδιαφέρουσα τοποθέτηση του προέδρου της Ισραηλιτικής Κοινότητας Ιωαννίνων...

21.11.11 | «Παράσταση για ένα ρόλο»: ο πολιτικός...

Ο Αλέκος Ράπτης, με αφορμή την κυβέρνηση συνεργασίας και τη συμμετοχή του ΛΑΟΣ σε αυτή, ανατρέχει...

25.10.11 | Η αξιολόγηση ως γοητεία και ως εφιάλτης

Ο καθηγητής Γιώργος Μαυρογιώργος καθώς και οι μεταπτυχιακές φοιτήτριες στο τμήμα ΕΠΑ του...

20.10.11 | «Μήπως πρέπει να το ξανασκεφτείτε κ....

Ο καθηγητής του τμήματος Μηχανικών Επιστήμης Υλικών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Βασίλης Καλπακίδης,...

15.10.11 | «Απειλούμαστε από την παχυσαρκία»

Με αφορμή την παγκόσμια ημέρα διατροφής που καθιερώθηκε από τον ΟΗΕ το 1980 και η οποία γιορτάζεται...

11.10.11 | Δεν μπορούμε χωρίς τη λίμνη

Το μέλος των Οικολόγων Πρασίνων Μίλτος Μπούκας καταθέτει τις απόψεις τους για τα όσα ανέφερε στη...

05.07.11 | Πένθιμο εμβατήριο ή σάλπισμα αφύπνισης

Κάποτε από τα μικρά μπαλκονάκια των σπιτιών που βρίσκονταν κοντά στο γήπεδο ή σκαρφαλωμένοι πάνω...

13.05.11 | Η εκτός τειχών του σχολείου διδασκαλία

Οι καθηγήτριες φιλολογίας του Πειραματικού Γυμνασίου Ιωαννίνων Κλειώ Μπέττη και Μαρία Τσούπη...