Οι εκδότες αφήνουν σιγά σιγά τον παραδοσιακά γνωστό, έντυπο κόσμο για να «μετοικήσουν» σε έναν νέο ψηφιακό, άγνωστο και εν πολλοίς ακόμη ακατανόητο.
Πριν από 5-10 χρόνια η δημιουργία ιστοσελίδας από μια επαρχιακή εφημερίδα ισοδυναμούσε με μια δήλωση. Ότι δηλαδή το μέσο διαθέτει παράθυρο στο ίντερνετ και πως παρακολουθεί τις εξελίξεις. Η σελίδα λειτουργούσε άτυπα ως εταιρική ταυτότητα και ως υπενθύμιση ότι η εφημερίδα είναι σύγχρονη. Το περιεχόμενο ήταν περιορισμένο και αποσπασματικό, οι χρήστες του ίντερνετ στη χώρα λίγοι, η διαδραστικότητα ανύπαρκτη.
Σήμερα το τοπίο είναι τελείως διαφορετικό. Οι επαρχιακές εφημερίδες αντιμετωπίζουν άλλου είδους διλήμματα. Πώς θα καταφέρουν με το προσωπικό τους να ανανεώνουν διαρκώς τις σελίδες τους για να είναι ανταγωνιστικές σε όλη τη διάρκεια της ημέρας. Με τον τρόπο αυτό θα κερδίζουν τους έτσι κι αλλιώς αυξανόμενους χρήστες στο ίντερνετ. Δεν είναι μόνο θέμα συχνότητας ανανέωσης, αλλά και περιεχομένου. Το αναγνωστικό κοινό αλλάζει επομένως και οι απαιτήσεις του.

Η έρευνα
Μια -έστω και αποσπασματική- εικόνα του κόσμου του ίντερνετ στις τοπικές εφημερίδες δίνει η μικρή έρευνα που έγινε από το Εργαστήριο Νέων Τεχνολογιών, του Τμήματος Επικοινωνίας & Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του Πανεπιστημίου Αθηνών. Στην έρευνα απάντησαν 33 εκδότες του Συνδέσμου Ημερήσιων Περιφερειακών Εφημερίδων (ΣΗΠΕ) και τα αποτελέσματά της παρουσιάστηκαν από τον ερευνητή Δημήτρη Κουτσομπόλη στην πρόσφατη διημερίδα που διοργανώθηκε στο Ινστιτούτο Επαρχιακού Τύπου στα Χανιά. Τέσσερις στους δέκα μεταφέρουν ψηφιακά στην ιστοσελίδα όσα τυπώνονται στο χαρτί. Περίπου το 30% των ερωτηθέντων «ανεβάζουν» την εφημερίδα και σε pdf. Ακόμη λιγότεροι (10%) έχουν μετατρέψει την ιστοσελίδα σε «πόρταλ» αυτόνομης ροής ειδήσεων. Μόνο το 6% δεν διαθέτει ψηφιακή έκδοση.

Με sms και με θέματα γειτονιάς
Οι εκδότες της ελληνικής περιφέρειας έχουν απορίες. Πώς θα κάνουν τα μέσα ανταγωνιστικά, πώς θα κερδίσουν διαφημίσεις και επομένως θα έχουν οικονομικά αυτόνομες ιστοσελίδες. Στον έτσι κι αλλιώς οικονομικά προβληματικό χώρο των εκδόσεων δεν είναι δυνατόν να στηρίζεσαι στην έντυπη έκδοση για να κρατάς και την ηλεκτρονική. Υπάρχουν λοιπόν τα οικονομικά περιθώρια σε αυτό το νέο ανταγωνιστικό κοινό;
«Οι νέοι διαβάζουν, αλλά δεν αγοράζουν μέχρι τα 28 τους. Την ίδια στιγμή η καινούργια τάση υπαγορεύει εφημερίδες με περισσότερες σελίδες. Ο όγκος είναι εντυπωσιακός, αλλά ο χρόνος των νέων λιγοστός», είπε χαρακτηριστικά ο Γεώργιος Πανηγυράκης, Καθηγητής Οικονομικού Πανεπιστημίου στην ομιλία του στη διημερίδα.
Ο χρόνος μπορεί να λιγοστεύει γενικά, αυξάνεται όμως όσον αφορά το μερίδιο του στο ίντερνετ. «Οι αναγνώστες διαβάσουν σε κίνηση ή στη δουλειά. Να συνδυάσουμε  λοιπόν το web με την τυπογραφεία σε μια χώρα όπου το αναγνωστικό κοινό που αγοράζει εφημερίδα γηράσκει. Έμφαση στη μαχητικότητα στα θέματα της γειτονιάς. ‘Ο τύπος κινδυνεύει με εξαφάνιση’ είπε ο Economist. Κι όμως υπάρχου παραδείγματα με εφημερίδες που τριπλασιάζουν την κυκλοφορία τους επειδή κινητοποιούν αναγνώστες με sms!», ανέφερε ακόμη ο κ. Πανηγυράκης.

Μικρογεωγραφία
Δεν είναι η πρώτη φορά που ο τύπος έρχεται αντιμέτωπος με το επικείμενο τέλος του. Ο Νίκος Μπακουνάκης αναπληρωτής Καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και αρχισυντάκτης στο Βήμα επεσήμανε στην αρχή της παρέμβασης του: «Το τέλος των εφημερίδων (μαζί και των βιβλίων) έχει αναγγελθεί ξανά στη δεκαετία του '90. Η καλή εποχή για την Ελλάδα χάνεται το 1989 μαζί φυσικά με την εμφάνιση της ιδιωτικής τηλεόρασης. Από τα 268 εκατομμύρια φύλλα το χρόνο του 1988 φθάσαμε να πωλούνται σήμερα 70,9 εκατομμύρια φύλλα».  
Ο κ Μπακουνάκης έκανε ιδιαίτερη αναφορά στο πρόβλημα της ανταποδοτικότητας αναφερόμενος στους «συναθροιστές ειδήσεων όπως το Google», αλλά και στα μπλοκ, τις προσωπικές σελίδες κ.λπ., όπου ο καθένας είναι στην ουσία εκδότης του εαυτού του. «Η πληροφορία κοστίζει αλλά δεν έχει αγοραστές και έτσι η ανταποδοτικότητα εξαφανίζεται. Γι’ αυτό και έχουμε κρίση και παραγωγής ειδήσεων πλέον». Την ίδια στιγμή η πτώση της διαφήμισης για όλα τα μέσα επικοινωνίας είναι εντυπωσιακή: φθάνει το 18%. Απέναντι σε όλα αυτά οι εφημερίδες δοκιμάζουν νέες λύσεις. Οι Τάιμς της Νέας Υόρκης ετοιμάζονται από το 2011 να κάνουν όλο το περιεχόμενό τους συνδρομητικό. Στη Liberation αναζητούν τρόπους για να ενισχύσουν τη διαφορετικότητα και το βάθος στη μετάδοση της είδησης.
Για τον κ. Μπακουνάκη το όπλο του περιφερειακού τύπου στο νέο αυτό περιβάλλον είναι η εγγύτητα. «Το πλεονέκτημά του είναι η περιορισμένη γεωγραφία του. Ο περιφερειακός τύπος συντάσσει μια μικρογεωγραφία και δημιουργεί το πλαίσιο αναφοράς στηριζόμενος στις ιστορίες του τόπου που δεν είναι εντοπίσιμες αλλού».

Αυτόχθονες και μέτοικοι
Στο πρόβλημα της ανάγνωσης εστίασε και ο Μιχάλης Μεϊμάρης (Καθηγητής, Διευθυντής του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Εφαρμοσμένης Επικοινωνίας στο Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο) στη δική του παρέμβαση. «Στα 21 του χρόνια ένας νέος στη δυτική κοινωνία έχει στο ενεργητικό του 15.000 ώρες παρακολούθησης τηλεόρασης. Έχει 10.000 ώρες ομιλία σε κινητό. 10.000 ώρες σε βιντεοπαιχνίδι. Έχει ανταλλάξει 200.000 ηλεκτρονικά μηνύματα. Και έχει ώρες ανάγνωσης το πολύ 5.000», είπε χαρακτηριστικά.
Ο κ. Μεϊμάρης τόνισε ακόμη ότι η κύρια αφήγηση για τη ζωή δεν δίδεται πλέον από την οικογένεια, το σχολείο, την εκκλησία, αλλά και την τηλεόραση και τα ψηφιακά μέσα. «Τους νέους δεν μπορούμε να τους πλησιάσουμε με παραδοσιακούς τρόπους. Στον καινούριο αυτό κόσμο, οι νέοι είναι ψηφιακά αυτόχθονες, οι ντόπιοι: τα παιδιά και τα εγγόνια μας βρέθηκαν αμέσως μπροστά από οθόνες. Αντίθετα, οι περισσότεροι από εμάς οι μεγαλύτεροι είμαστε μέτοικοι σε αυτό τον ψηφιακό πλανήτη. Είμαστε μετανάστες, έχουμε χαρακτηριστική προφορά όπως ακριβώς οι μετανάστες στον κανονικό κόσμο. Ζητάμε να μας τυπώνουν τα mail, σβήνουμε τον υπολογιστή, δεν ξέρουμε να αποθηκεύουμε ψηφιακά με τα αντίστοιχα αποθηκευτικά μέσα».
Το στοίχημα για τους μεγάλους -και φυσικά και για τους ιδιοκτήτες- είναι να μην αγνοήσουν τη νέα πραγματικότητα. «Δεν είμαστε μπροστά σε μια νέα συσκευή μεταφοράς παλιών μέσων. Η ψηφιακή πραγματικότητα αλλάζει το περιεχόμενο της εφημερίδας. Απαιτεί από εκείνη μια προστιθέμενη αξία. Και η εφημερίδα πρέπει με τη σειρά της να τη δώσει στους αναγνώστες της. Όχι μόνο με τη δυνατότητα της ταχύτητας, αλλά της διάδρασης» λέει ο κ. Μεϊμάρης.