Διάβασα τελευταία μια ομιλία του Ανώτατου θεσμοθετημένου Άρχοντα της χώρας μας στα Γιάννενα. Ωραία, ποιητική, ομιλία του Προέδρου, που άλλωστε είναι Γιαννιώτης ο ίδιος. Είχε κάποια σημαντικά μηνύματα, με τα οποία εγώ συμφωνώ, αλλά και άλλα για τα οποία έχω επιφυλάξεις. Καλά, ποιος είμαι εγώ για να έχω τέτοιες επιφυλάξεις; Δεν έχω, ούτε είχα ποτέ, καμιά αρμοδιότητα να μιλώ για να επηρεάσω τη γνώμη άλλων. Ποτέ δεν είχα καμιά ανάμιξη με την πολιτική ούτε άμεση, π.χ. πολιτευτής, ούτε έμμεση, π.χ. στην τοπική αυτοδιοίκηση ή στο συνδικαλισμό. Είμαι όμως πολίτης και διεκδικώ το δικαίωμά μου να εκφράζομαι δημόσια. Άλλωστε, διαβάζω, κι άλλοι είχαν παρόμοιες επιφυλάξεις, ενώ υπενθυμίζεται ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκλέχθηκε απολύτως νόμιμα από ένα μόνο κόμμα.
«…Λέμε όλοι επιφανειακά ότι υπάρχουν δύο ρεύματα στην φιλοσοφία, στην τέχνη, στην πολιτική: η πρόοδος και η συντήρηση. Όχι, τα πράγματα είναι πιο σύνθετα. Το αντίθετο της συντήρησης δεν είναι η πρόοδος. Το αντίθετο της συντήρησης είναι η σήψις. Άρα η συντήρηση είναι και πρόοδος, γιατί αναχαιτίζει, εμποδίζει τη σήψη…» Βέβαια, η συντήρηση δεν είναι πρόοδος, είναι στασιμότητα, επαινετή βέβαια όταν αντιτίθεται στη σήψη. «Ένα έργο προοδευτικό, λοιπόν, είναι η συντήρηση και η ανάδειξη του Τζαμιού της Καλούτσιανης. Ενός Τζαμιού που επιβεβαιώνει την ύπαρξη ενός ιστορικού συνόλου πολλών στιγμών, διαδοχικών επιστρώσεων μνήμης και ιστορίας στην πόλη μας, η οποία, έχει βαθύ βυζαντινό αποτύπωμα». Θα συμφωνούσα ανεπιφύλακτα. Το μνημείο είναι στοιχείο της ιστορίας που μοιάζει παλίμψηστο, με στρώματα πολιτισμού το ένα πάνω στο άλλο. Μου θύμισε το Τολέδο στην Ισπανία, όπου βλέπει κανένας τα στρώματα απανωτών πολιτισμών το ένα πάνω στο άλλο, σχηματίζοντας ένα πολιτιστικό αριστούργημα. Καλώς κάνομε τη συντήρηση και ανάδειξη του Τζαμιού. Αναρωτιέμαι όμως πόσο έντονα και αποτελεσματικά αντέδρασαν οι δικοί μας άρχοντες όταν η Αγιά Σοφιά μετατράπηκε χωρίς καμιά αιτία ή αφορμή από χώρος πολιτιστικός σε τζαμί; Προσδοκώ, έστω τώρα, να επανεγείρει ο Πρόεδρος το θέμα διεθνώς, με διαβήματα στην UNESCO, στον ΟΗΕ ή οπουδήποτε αλλού κρίνει πρόσφορο. Βασιζόμενος στα όσα είπε στα Γιάννενα.
Πιο επιφυλακτικός είμαι όμως στη συνέχεια της ομιλίας. «…Ήταν σημαντικό κέντρο του Δεσποτάτου της Ηπείρου. Πέρασε αναίμακτα το φθινόπωρο του 1430 στα χέρια των Οθωμανών, γιατί διδαχθήκαμε από την άλωση της Θεσσαλονίκης, που είχε σφαγές και εξανδραποδισμούς και οι Γιαννιώτες φρόντισαν, αυτά να τα αποφύγουν και τα απέφυγαν και πήραν προνόμια. Και δεν πήραν προνόμια μόνο οι Γιαννιώτες. Πήρε προνόμια και το Ζαγόρι. Γιατί το Ζαγόρι, όπως και άλλες περιοχές της Περιφέρειάς μας, συνδέεται με τα Γιάννενα. Και αυτά τα προνόμια ήταν η διατήρηση της ιδιοτυπίας μας. Της ιδιοτυπίας των κοινοτήτων, της εκκλησιαστικής ιδιοτυπίας, η υπόσχεση να μην γκρεμίσουν τις εκκλησίες, η υπόσχεση να μην γίνει παιδομάζωμα στα Γιάννενα. Και έτσι αναπτύχθηκε η πόλη μέσα στο Κάστρο…». Είναι αυτή η παράγραφος προτροπή για το τι να κάνουμε ως Έλληνες στο μέλλον. Να διδαχτούμε λοιπόν από αυτό το παράδειγμα; Έπρεπε λοιπόν να είχαν φερθεί στο παρελθόν οι Έλληνες με αυτό τον τρόπο; Για παράδειγμα να είχαν δώσει «γην και ύδωρ» στους Πέρσες πριν από το Μαραθώνα και τη Σαλαμίνα; Και να μην υπακούσουν στο σάλπισμα του Ρήγα «καλύτερα μιας ώρας ελεύτερη ζωή παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή»; Και στο κάλεσμα της Επανάστασης «Ελευθερία ή θάνατος;» Έπρεπε να είχαμε διδαχτεί από την άλωση της Θεσσαλονίκης και να μην είχαμε ξεσηκωθεί το 1821; Μπορεί κάποτε να κάναμε τη στραβοτιμονιά, όπως το 1897, όταν απαράσκευοι κηρύξαμε τον πόλεμο στην Τουρκία. Πέρα από το ότι ήμαστε τότε απαράσκευοι, με δική μας πρωτοβουλία έγινε ο πόλεμος, εμείς ήμαστε οι επιτιθέμενοι και οι ντροπιαστικά ηττημένοι.
Μήπως όμως μερικές φορές συμφέρει η αποφυγή του πολέμου για χάρη σημαντικών ανταλλαγμάτων, όπως υπονόησε ο κ. Πρόεδρος; Κανονικά, αυτό δεν ισχύει. Η παράδοση της ελευθερίας, επομένως της εξουσίας, σε κάποιον άλλον δεν αντισταθμίζει οποιαδήποτε ανταλλάγματα. Αυτός που έχει την εξουσία καταργεί τα ανταλλάγματα. Το είπε, και μπράβο του, ο ίδιος ο Πρόεδρος. «Μέχρι την αποτυχημένη εξέγερση του Επισκόπου Τρίκκης το 1611, οπότε όλα αυτά καταργήθηκαν. Γκρεμίστηκαν εκκλησίες, στη θέση τους έγινε το Φετιχιέ Τζαμί και το Τζαμί του Ασλάν Πασά. Έφυγαν οι Γιαννιώτες από το Κάστρο και μπήκαν οι Οθωμανοί».
Η παράδοση δεν ξέρω από ποιον έγινε. Ο λαός όμως δεν τη δέχτηκε. Εκμεταλλεύτηκαν βέβαια οι ντόπιοι όσο γινόταν τα όποια προνόμια απέκτησαν και έγιναν οικονομικά ισχυροί. Έστω και αν ο αμιγής ελληνικός πληθυσμός έγινε σε αξιόλογο ποσοστό και μη ελληνικός (μουσουλμανικός, εβραϊκός κλπ). Δεν το δέχτηκε ο λαός, καθώς οι πλούσιοι Ηπειρώτες έγιναν οι περισσότεροι ευεργέτες της Ελλάδας. Και συνήθως δεν άφηναν τις περιουσίες τους στον τόπο τους, στα Γιάννενα, διότι βρίσκονταν στην Οθωμανική επικράτεια, αλλά στην ελεύθερη Ελλάδα.
Συμφωνώ με τον κ. Πρόεδρο ότι πρέπει να σεβόμαστε και να συντηρούμε τα πολιτιστικά μνημεία του παρελθόντος, διότι είναι, θέμε-δε-θέμε, μέρος της ιστορίας και του πολιτισμού μας, της ιστορίας μας. Παράλληλα όμως πρέπει, ισχυρίζομαι, να απαιτούμε με κάθε μέσο να συντηρούνται τα δικά μας μνημεία σε άλλους τόπους. Και δεν λέω μόνο στην Τουρκία, όπου τα Ελληνικά κοιμητήρια έχουν εξαφανιστεί (το κάναμε και εμείς στο νεκροταφείο των Εβραίων στη Θεσσαλονίκη) και τα αρχαία Ελληνικά μνημεία, ναοί κλπ, είτε κατεδαφίστηκαν είτε παρουσιάζονται σαν τουρκικά. Λέω και για όλες τις πολιτισμένες χώρες που έχουν ελληνικά μνημεία. Τέτοιες είναι π.χ. εκείνες με μουσεία που φιλοξενούν Ελληνικές αρχαιότητες είτε κλεμμένες είτε αγορασμένες παράνομα από δικούς μας αρχαιοκάπηλους. Αν δεν έχομε τη δύναμη να τα ζητήσουμε πίσω, τουλάχιστον θα μπορούσαμε να σχηματίσουμε ένα αρχείο τους και να διαδίδομε στους επισκέπτες όλου του κόσμου, ότι, να, αυτά είναι ελληνικά. Ο Ελληνισμός εκτείνεται παντού στον κόσμο και αυτό πρέπει να το αναδείξουμε.
Η ιστορία έχει γλυκές και πικρές στιγμές. Γράφοντας για την ταυτότητά μας (π.χ. Έθνος, dimitrissideris.wordpress.com, Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 21/10/21) σημείωνα: «…είμαι περήφανος για ό,τι σπουδαίο διαπράττουν οι συνέλληνές μου ή έπραξαν οι πρόγονοί μου, αλλά και ντρέπομαι για ό,τι επονείδιστο διαπράττουν οι σύγχρονοι ή έπραξαν οι περασμένες γενιές, αποδεχόμενος το μερίδιο της ευθύνης για αποκατάσταση ή αποζημίωση για την επαίσχυντη πράξη…». Λυπάμαι, δεν είμαι περήφανος που σε κάποια φάση της ιστορίας μας προτιμήσαμε κάποια προνόμια που μας δόθηκαν ως ανταλλάγματα, αντί να αντισταθούμε στην απαίτηση για παράδοση της ελευθερίας μας σε άλλους.
