Προς την κατεύθυνση αυτή, ο Αναγκαστικός Σύνδεσμος Διαχείρισης Απορριμμάτων Ηπείρου έχει καταθέσει εδώ και δύο μήνες και το επενδυτικό σχέδιο και το αναθεωρημένο Περιφερειακό Σχέδιο Διαχείρισης Απορριμμάτων (ΠΕΣΔΑ), που επίσης αναμένεται να εγκριθούν, προκειμένου η ολοκληρωμένη διαχείριση να αρχίσει να γίνεται πράξη.
Προς το παρόν, πάντως, οι δήμοι καλούνται να λύσουν την «εξίσωση» του κόστους, αφού το παράδειγμα της Ηπείρου, που ήταν και παραμένει πρωτοπόρα όσον αφορά τις υποδομές, δείχνει ότι όσα περισσότερα είναι τα περιβαλλοντικά οφέλη, τόσο αυξάνεται και το κόστος.
Πηγαίνοντας στο επόμενο βήμα της διαχείρισης των απορριμμάτων, στην ανακύκλωση και τα βιοαπόβλητα, που τόσο η Ήπειρος όσο και ολόκληρη η χώρα βρίσκονται μακριά από τους στόχους, οι δήμοι θα κληθούν να λάβουν νέες αποφάσεις για τη λειτουργία των οκτώ Πράσινων Σημείων, τα περισσότερα εκ των οποίων έχουν ήδη κατασκευαστεί, αν και υπάρχουν και κάποια με εκκρεμότητες, κυρίως στον εξοπλισμό.
Μια πρώτη παρουσίαση των πιθανών τρόπων λειτουργίας των Πράσινων Σημείων έγινε στη συνεδρίαση του ΦΟΔΣΑ Ηπείρου, το μεσημέρι της Πέμπτης, με τον Δήμο Ιωαννιτών και τη δική του υποδομή να βρίσκεται στο επίκεντρο, καθώς είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός απορριμμάτων, άρα και ανακυκλώσιμων.
Η κατεύθυνση από το Υπουργείο είναι τα Πράσινα Σημεία να λειτουργήσουν ως δίκτυο από τον οικείο ΦΟΔΣΑ και όχι μεμονωμένα από τους δήμους, κυρίως για λόγους οικονομίας κλίμακος. Εξάλλου, υπάρχουν προβλήματα για τη λειτουργία τους από κάθε δήμο ξεχωριστά και αφορούν τις ελλείψεις σε προσωπικό και οχήματα, καθώς και την απουσία ενδιαφέροντος από τις ιδιωτικές εταιρίες να αναλάβουν την υπηρεσία, κυρίως όταν μιλάμε για μικρότερους δήμους.
Αυτό που προέκυψε από την παρουσίαση και αφορά κυρίως τον Δήμο Ιωαννιτών είναι πως από τη λειτουργία του Πράσινου Σημείου θα ωφεληθεί περίπου κατά μισό εκατομμύριο ετησίως, σε σχέση με το σημερινό κόστος αποκομιδής και διαχείρισης των ανακυκλώσιμων, που ανέρχεται σε 1,3 εκ. ευρώ. Η μελέτη που παρουσιάστηκε εκτιμά, με βάση τα σημερινά στοιχεία, πως το Πράσινο Σημείο του Δήμου Ιωαννιτών θα συγκεντρώνει περί τις 4.500 τόνους ανακυκλώσιμων ετησίως.
Στόχος στα Πράσινα Σημεία είναι ένα μεγάλο μέρος ανακυκλώσιμων αλλά και ογκωδών να μεταφέρονται απευθείας από τους πολίτες, ώστε να εκλείψουν και οι εικόνες που συχνά βλέπουμε στους δρόμους.
Από μια ενιαία διαχείριση των οκτώ Πράσινων Σημείων της Ηπείρου και πιθανά άλλων, που μπορεί να δημιουργηθούν στο μέλλον, εκτιμάται ότι οι περισσότεροι δήμοι, όχι όλοι, θα έχουν μεγαλύτερο ή μικρότερο οικονομικό όφελος, το οποίο θα αυξάνεται αναλογικά με τις ποσότητες.
Ο Δήμος Ιωαννιτών, όπως και οι υπόλοιποι Δήμοι, έχοντας αναλυτικά στοιχεία που θα τους αποσταλούν από τον ΦΟΔΣΑ, θα κληθούν το επόμενο διάστημα, μέσα από τα δημοτικά συμβούλια, να επιλέξουν αν θα προχωρήσουν σε μια ενιαία διαχείριση, με τον ΦΟΔΣΑ να αναλαμβάνει τον διαγωνισμό για την ανάθεση της υπηρεσίας.
Γίνεται αντιληπτό βέβαια πως αν ο Δήμος Ιωαννιτών δε συμμετέχει στο δίκτυο και επιλέξει «αυτόνομη» διαχείριση, τότε το κόστος για τους υπόλοιπους δήμους μεταβάλλεται δραματικά προς τα πάνω, λόγω των μικρότερων ποσοτήτων.
Το κόστος βέβαια της λειτουργίας των Πράσινων Σημείων δεν είναι αμελητέο, αν το συνδυάσει κανείς και με τις υπόλοιπες υποδομές και δράσεις, που ήδη έχουν εκτοξεύσει συνολικά τα ανταποδοτικά τέλη των περισσότερων δήμων. Το κόστος λειτουργίας του Πράσινου Σημείου του Δήμου Ιωαννιτών εκτιμάται στις 500.000 ευρώ ετησίως. Τα «μεσαίου μεγέθους» Πράσινα Σημεία, τρία συνολικά, εκτιμάται ότι θα απαιτούν περίπου 250.000 ευρώ και τα τέσσερα μικρότερα περί τις 130.000 ετησίως.
Ωστόσο, η λειτουργία τους είναι μονόδρομος, καθώς έχουν χρηματοδοτηθεί από το ΕΣΠΑ, όπως και ο εξοπλισμός για την αποκομιδή βιοαποβλήτων σε πολλούς δήμους.
Το πρόβλημα είναι πως όσο προχωρούν οι υποδομές και προστίθενται νέα στάδια στη διαχείριση των απορριμμάτων, το κόστος αυξάνεται, τουλάχιστον μέχρι να επιτευχθούν οι στόχοι της διαλογής στην πηγή και της εφαρμογής της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει». Ταυτόχρονα, τα τελευταία χρόνια ισχύει και το Τέλος Ταφής, που επιβαρύνει και την Ήπειρο, παρά τα σημαντικά βήματα που έχει κάνει σε σχέση με άλλες περιφέρειες, όπως η Αττική όπου διαβιεί ο μισός πληθυσμός της χώρας.
Από το Τέλος Ταφής, τα χρήματα των δήμων δηλαδή, το Υπουργείο έρχεται να χρηματοδοτήσει τις δράσεις που περιλαμβάνονται στα ολιστικά προγράμματα και ειδικά για την Ήπειρο, αφορά ένα πλάνο 31 εκ. ευρώ. Σε αυτό περιλαμβάνεται η λειτουργία των Μονάδων Επεξεργασίας Βιοαποβλήτων σε Θεσπρωτία και Πρέβεζα, η αναβάθμιση της Μονάδας Επεξεργασίας Απορριμμάτων (ΜΕΑ) Ηπείρου σε Μονάδα Ανακύκλωσης και Ανάκτησης (ΜΑΑ) και η αναβάθμιση του δικτύου Σταθμών Μεταφόρτωσης Απορριμμάτων (ΣΜΑ).
Σχέδια επί χάρτου
Όσο και αν οι σχεδιασμοί κινούνται στην ευρωπαϊκή λογική και την ολιστική διαχείριση των απορριμμάτων, δε λείπει ο σοβαρός προβληματισμός, καθώς οι αιρετοί βλέπουν το κόστος συνεχώς να αυξάνεται, τα απορρίμματα να μη μειώνονται και οι πολίτες να μην ανταποκρίνονται στην ανακύκλωση και την ξεχωριστή συλλογή βιοαποβλήτων, για διάφορους λόγους. Οι προβληματισμοί αυτοί τέθηκαν από διάφορες πλευρές, στο πλαίσιο της συζήτησης που έγινε στη συνεδρίαση, η οποία δεν είχε αποφασιστικό χαρακτήρα.
Είναι πάντως χαρακτηριστικό αυτό που ανέφερε ο αντιδήμαρχος Καθαριότητας του Δήμου Ιωαννιτών Μάκης Χρυσοστόμου πως στην Ανατολή για παράδειγμα, όπου αναπτύχθηκε ένα δίκτυο δεκάδων κάδων συλλογής βιοαποβλήτων, δεν υπάρχει ανταπόκριση.
Βέβαια, όσο καθυστερούν οι προσκλήσεις του ΕΣΠΑ για την υλοποίησης των έργων και δράσεων ανακύκλωσης, καθυστερούν και τα κονδύλια για την ευαισθητοποίηση και ενημέρωση των πολιτών για τα θέματα αυτά.
Την ίδια ώρα δε λείπουν και οι προβληματισμοί για την ανάθεση σε ιδιώτες ενός ακόμη μεγαλύτερου μέρους της διαχείρισης των απορριμμάτων, αυτού των ανακυκλώσιμων, ενώ –εφόσον είχαν το προσωπικό και τους πόρους– οι δήμοι θα μπορούσαν να αποκομίσουν και κέρδος.
Και έκτακτα προβλήματα
Πέρα από τις αποφάσεις για την ολιστική διαχείριση των απορριμμάτων, ο Δήμος Ιωαννιτών, όπως και άλλοι δήμοι της Ηπείρου, θα πρέπει να βρουν λύση και για το ζήτημα που προέκυψε από τη διακοπή λειτουργίας του ΚΔΑΥ Ιωαννίνων, λόγω της απεργίας των εργαζομένων, αλλά και των αποτελεσμάτων της αυτοψίας της Επιθεώρησης Εργασίας, μετά από καταγγελία του Εργατικού Κέντρου.
Οι δήμοι δεν έχουν καμία ενημέρωση για το αν και πότε θα επαναλειτουργήσει το ΚΔΑΥ και ψάχνουν εναλλακτικές για τη διαχείριση των ανακυκλώσιμων, που συλλέγουν από τους μπλε κάδους, πριν αρχίσουν να μετατρέπονται σε «βουνά».
Κάποιοι δήμοι, όπως ο Δήμος Πρέβεζας, ούτως ή άλλως μετέφεραν τα ανακυκλώσιμα σε μονάδα στο Αγρίνιο, η οποία ενδεχομένως να αποτελέσει λύση και για κάποιους άλλους. Από την άλλη, έχει γίνει και μια πρώτη συζήτηση με το εργοστάσιο στο Ελευθεροχώρι, χωρίς να έχει αποτυπωθεί σε κάποια προγραμματική συμφωνία ή να έχει καθοριστεί τιμή.
