Τρεις σχεδόν μήνες μετά την πρώτη παρουσίαση του βιβλίου του στα Άνω Πεδινά Ζαγορίου (11-8-2022), έγινε μπορετό να συναντηθούμε για τούτη τη συνέντευξη.
Μετέφρασε δημοτικά τραγούδια μας στη γλώσσα του, την αγγλική. Όπως αναφέρεται στο οπισθόφυλλο του βιβλίου με τον τίτλο Greek Folk Songs (Ελληνικά Δημοτικά Τραγούδια), είναι τραγούδια από τα ελληνικά νησιά ως και τα ορεινά της χώρας. Τραγούδια που στη διάρκεια αιώνων μεταφέρθηκαν με την προφορική παράδοση από γενιά σε γενιά μέχρι σήμερα. Αναφέρονται σε κάθε πτυχή της ελληνικής ζωής, από τραγούδια αγάπης μέχρι μπαλάντες και θρήνους για τον νεκρό. Ακόμη και σήμερα είναι γνωστά και τραγουδιούνται: είναι ο Όμηρος της σύγχρονης Ελλάδας, έγραψε το 1815 ο μεγάλος γερμανός ποιητής Γκαίτε.
Αυτή η νέα μετάφραση μεταφέρει τον λυρισμό της ελληνικής γλώσσας στη σύγχρονη αγγλική, τα τραγούδια στους αγγλόγλωσσους αναγνώστες.
Και ό,τι έκανε ο κ. Barley το έκανε με πολλή αγάπη, όπως μας είπε ο ίδιος. Και όταν κάτι σου αρέσει πολύ και το κάνεις με αγάπη, θέλεις και άλλοι να το γνωρίσουν. Γι’ αυτό και το βιβλίο τούτο. Και έχει αγάπη όχι μόνο για την παράδοση της Ελλάδας αλλά και για την τωρινή Ελλάδα και τους ανθρώπους της.
Με τα άπταιστα ελληνικά του και πολλή ευγένεια απάντησε στις ερωτήσεις μας.
Άμα αγαπάς κάτι θέλεις να το μοιραστείς!
Μπορείτε, κ. Μπάρλεϊ, να μας πείτε για ποιον μεταφράσατε στη γλώσσα σας, την αγγλική, αυτά τα ελληνικά δημοτικά τραγούδια;
Πολύ καλή η ερώτηση σας! Η ιδέα μου είναι, αυτό που εγώ ξέρω να το γνωρίσουν και οι αγγλόφωνοι. Άμα αγαπάς κάτι, θέλεις να το μοιραστείς! Και το θεωρώ προνόμιο που μπορώ να το κάνω αυτό. Είναι το πρώτο που έκανα με αγάπη κι επειδή εγώ ήθελα να το κάνω, και δεν ήταν παραγγελία όπως συμβαίνει στη δουλειά μου τη μεταφραστική.
Αν και είμαστε λίγοι οι μεταφραστές, είναι ωραίο αυτό που κάνουμε, γιατί έχουμε ευθύνη να γίνουν γνωστά αυτά που θεωρούμε ότι αξίζει τον κόπο, αυτά τα σπουδαία έργα!
Θα αγαπήσουν τα ελληνικά δημοτικά τραγούδια οι Άγγλοι;
Δεν θέλω να έχω εξωπραγματικές ελπίδες… θα κάνω ό,τι μπορώ να το προωθήσω στην Αγγλία όπου η πλειονότητα δεν διαβάζει μεταφράσεις και οι εκδότες δεν βγάζουν μεταφράσεις. Πριν δέκα χρόνια στην Αγγλία οι μεταφράσεις ήταν τέσσερα στα εκατό και στην Ελλάδα τριάντα με σαράντα στα εκατό. Σιγά-σιγά και στην χώρα μου αλλάζει αυτό και μου αρέσει να βοηθήσω κι εγώ προς αυτή την κατεύθυνση. Πιστεύω ότι και οι εκδόσεις ΑΙΩΡΑ που βγάζουν τόσο όμορφα βιβλία, να έχουν πάντα ποιότητα και να τραβάνε τον αναγνώστη.
Η μορφή είναι το πιο δύσκολο παρά οι λέξεις
Αντιμετωπίσατε δυσκολίες στην μετάφραση;
Το πιο δύσκολο σε αυτού του είδους τη μετάφραση είναι να βρεις μια μορφή σε αγγλικό ποιητικό λόγο που να αποδώσει τον ελληνικό δεκαπεντασύλλαβο, εκεί είναι η δυσκολία. Η μορφή είναι το πιο δύσκολο παρά οι λέξεις.
Γι’ αυτό πολλοί μεταφραστές ισχυρίζονται ότι αυτό το είδος του λόγου δεν μεταφράζεται. Και γι’ αυτόν τον λόγο δεν υπάρχουν τέτοιου είδους μεταφράσεις εδώ και 100 χρόνια!
Και όσον αφορά στο υλικό του βιβλίου μου, ήθελα να δώσω μια αντιπροσωπευτική εικόνα από τις διάφορες κατηγορίες, τον αγώνα, την αγωνία, τον θάνατο, την ξενιτειά, και να έχει κάπως μια συνέχεια. Το έχω δε χωρίσει σε πέντε ενότητες.
Σχέση Μάνας – Γκανά
Τι ήταν αυτό που σας επηρέασε ή σας έδωσε το έναυσμα για να ασχοληθείτε με την ελληνική παράδοση και συγκεκριμένα με τη μετάφραση;
Πιστεύω γενικότερα οι κλασικές μου σπουδές. Όμως η γνωριμία μου με τον Γκανά έπαιξε σημαντικό ρόλο. Μικρός εγώ ήμουνα, 23 χρονών τότε, που ξεκίνησα τη διατριβή μου πάνω στο έργο του, και μπόρεσα, εγώ ο τόσο μικρός, να γνωρίσω έναν τόσο μεγάλο συγγραφέα! Σπάνια αυτό μπορεί να συμβεί!
Πάρα πολύ με επηρέασε. Είχα διαβάσει πολύ βαθειά τον Μιχάλη Γκανά και η σχέση της ποίησής του με το δημοτικό τραγούδι είναι σχέση Μάνας – Γκανά, οπότε πρέπει να γνωρίσεις και τη Μάνα! Ήταν η αφορμή να διαβάσω τα δημοτικά τραγούδια ξεκινώντας από τα παλιά.
Από παλιούς συγγραφείς, από τον Γάλλο Φοριέλ που το 1824 βγήκε η γαλλική μετάφραση, ήταν ο πρώτος που μετέφρασε στη γαλλική γλώσσα ελληνικά δημοτικά τραγούδια, από την οποία σχεδόν ταυτόχρονα βγήκε και η πρώτη αγγλική μετάφρασή τους, το 1825. Επίσης και από άλλα παλιά βιβλία όπου περιέχονται παραλλαγές που είναι μεγάλα κομμάτια και δεν τραγουδιούνται, και μοιρολόγια που δεν ακούγονται πια, και κλέφτικα. Μερικά βέβαια από αυτά τα ακούς και στα πανηγύρια σήμερα.
Και τη ζωντανή ελληνική παράδοση;
Την αγάπησα και τη ζωντανή παράδοση έτσι όπως τη ζω δέκα χρόνια τώρα, τα πανηγύρια, τους γάμους, τις μουσικές εκδηλώσεις… Από την αρχή την αγάπησα την Ήπειρο, τους ανθρώπους της, τα χωριά της, τα βουνά της που συνεχίζω να τα ανεβαίνω. Έχω τόσο πολλά να πω για την Ήπειρο!
Μεταξύ Άνω Πετραλώνων και Άνω Πεδινών
Ποιος είναι ο Joshua Barley;
Είμαι 32 χρονών, η καταγωγή μου είναι από Αγγλία και Ιρλανδία. Μεγάλωσα στο Κέμπριτζ σε ένα περιβάλλον ακαδημαϊκό. Νιώθω μια συγγένεια του Κέμπριτζ με τα Γιάννενα, πανεπιστημιουπόλεις και οι δυο, με κουλτούρα, ιστορία και πολιτισμό… Σπούδασα κλασική φιλολογία στην Οξφόρδη, αρχαία ελληνικά, λατινικά. Δεν είναι τόσο παράξενο, η κλασική φιλολογία για το Κέμπριτζ και την Οξφόρδη θεωρούνταν η βασική εκπαίδευση, αυτό ήταν το σύνηθες πριν τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, αυτό ήταν το απαραίτητο, πολλοί από την οικογένειά μου σπούδασαν αυτό.
Ήρθα στην Ελλάδα μέσα από τις σπουδές μου, κάπως. Τότε ερωτεύτηκα τη χώρα την υπάρχουσα, την τωρινή. Σιγά-σιγά μεγάλωνε το ενδιαφέρον μου για την Ελλάδα και ήμουν σίγουρος ότι, τελειώνοντας τις σπουδές, θα πάω στην Ελλάδα. Το καλοκαίρι που έκανα τις τελευταίες μου εξετάσεις έφυγα κι έμαθα τα αποτελέσματα από τα Γιάννενα, Ιούλης του 2012, ήμουν 21 χρόνων!
Χωρίς κανένα γνωστό, κανένα φίλο, είχα ήδη ξεκινήσει τα νέα ελληνικά, βρέθηκα στην Ηγουμενίτσα και μετά Γιάννενα. Διάβαζα τότε το βιβλίο ενός διάσημου άγγλου συγγραφέα, του Patrick Leigh Fermor, για τη Ρούμελη και αναφερόταν και στα Γιάννενα, στη Ζίτσα και σε άλλα χωριά. Λίγο έμεινα στα Γιάννενα, πήγα στη Ζίτσα. Έκανα τους πρώτους φίλους μου και τους έχω ακόμη…
Στη συνέχεια βρήκα μια υποτροφία, για ένα χρόνο, από την Ακαδημία Αθηνών με θέμα: εκπαίδευση μεταφραστών. Ήμουν πολύ τυχερός!
Σιγά σιγά άρχισα και να δουλεύω σαν μεταφραστής. Η πρώτη παραγγελία ήταν από το Μουσείο Μπενάκη όπου δημιούργησα έναν δεσμό που υπάρχει και σήμερα.
Έκανα μεταπτυχιακό στην Αγγλία με καθηγητές νεοελληνικής φιλολογίας. Η δε διατριβή μου ήταν για τον Μιχάλη Γκανά και το έργο του, στην αγγλική γλώσσα. Με αυτή την αφορμή ξαναγύρισα στην Ελλάδα, όχι ότι δεν θα μπορούσα να δουλέψω από τα βιβλία… Ήταν για μένα καλό σημάδι ότι εδώ θα έβρισκα και άλλες δουλειές. Ζω από τη μετάφραση. Έχω ακόμη μεταφράσει τη Γαλήνη του Ηλία Βενέζη, το Πεκλάρι και τα κείμενα για το δίσκο Ω λέλε, του καθηγητή λαογραφίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Βασίλη Νιτσιάκου, και μερικά άλλα μυθιστορήματα.
Από τότε η βάση μου είναι στην Ελλάδα, μεταξύ Αθήνας (Άνω Πετράλωνα) και Ηπείρου (Άνω Πεδινά)!
Εννιά μοιρολογίστρες
Εγώ ειπα νιος να μη χαθεί και νια να μην πεθάνει
και πάλε οι νιοι για χάνονται και πάλε οι νιες πεθαίνουν.
Εσέ σού πρέπουν, μάτια μου, εννιά μορολογίστρες,
οι τρεις από τα Γιάννενα κι οι τρεις από την Άρτα
και τρεις από τον τόπο σου, να ξέρουν τ’ όνομά σου.
