Τετάρτη, 8 Απριλίου 2015
|
Του Γιάννη Παπαδημητρίου

Ένα αμφίβολο στοίχημα για τα Γιάννενα

Στο χθεσινό φύλλο του Η.Α. ο Γιάννης Παπαδημητρίου αναφέρθηκε στην ιστορία και τη φυσιογνωμία του θεσμού της «Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης» και σε παραδείγματα από τη διεθνή εμπειρία. Στο δεύτερο μέρος του άρθρου του περιγράφει την ελληνική, αρνητική κατά βάση, εμπειρία και προβληματίζεται για τις δυνατότητες των Ιωαννίνων.

Η ελληνική εμπειρία

Αφήνοντας κατά μέρος την πειραματική εφαρμογή της Αθήνας, οι δύο επόμενες ελληνικές υποψηφιότητες, παρά την πραγματοποίησή τους σε εποχές που «λεφτά υπήρχαν», δίνουν μια εικόνα, ολικής ή μερικής, αποτυχίας.

Η «Θεσσαλονίκη 1997» προβλήθηκε για πρώτη φορά ως αίτημα την εποχή των εθνικιστικών συλαλητηρίων, γεγονός που σφράγισε από την αρχή ορισμένες βασικές της επιλογές (προβολή του «εκπολιτιστικού» ρόλου του Ελληνισμού στα Βαλκάνια, ανάδειξη του Αγίου Όρους κλπ.). Στην πράξη αποτέλεσε ένα μεγάλο οικονομικό σκάνδαλο, που μόλις πρόσφατα έγινε δυνατό να εκκαθαριστεί, ένα όργιο πελατειακών δοσοληψιών με το χρήμα του ελληνικού Δημοσίου, το οποίο ανέλαβε εξ ολοκλήρου το κόστος της διοργάνωσης, προϋπολογισμένο στα 147 εκ. ευρώ και υλοποιημένο στα 220 !  Δεν είναι ασφαλώς τυχαίο ότι ο Οργανισμός της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας φερόταν να απασχολεί 20 εργαζόμενους για αρκετά χρόνια μετά από τη λήξη της διοργάνωσης, ότι παραστατικά και νόμιμες διαδικασίες θεωρήθηκαν πολυτέλεια, ότι ακόμη και αυτή η αποστολή και εξέταση των φακέλων από τις εισαγγελικές αρχές έγιναν μετά από την παραγραφή των αδικημάτων.

Για αυτή καθαυτή την υλοποίηση του προγράμματος περιορίζομαι να παραθέσω αποσπάσματα από τον πρόλογο του πολύ αποκαλυπτικού βιβλίου του Ροδόλφου Μασλία «η πολιτιστική από μέσα» - εκδ. Ιανός, 1998 : «Μόνο η διάγνωση των αιτίων για την απώλεια αυτής της μεγάλης ευκαιρίας μπορεί να δημιουργήσει ελπίδες ότι θα αποφευχθούν τέτοια λάθη στο μέλλον. Λάθη νοοτροπίας, λάθη σχεδιασμού. Εσκεμμένες παραλείψεις, λαθεμένες επιλογές προσώπων (πλην όμως παρόντων στις περισσότερες μέχρι τώρα πολιτιστικές διοργανώσεις), περιττή έπαρση και έλλειψη στοιχειώδους προγραμματισμού..». Και παρά την φιλοξενία πολλών και σημαντικών εκδηλώσεων, το αποτύπωμα στην πολιτιστική παραγωγή της πόλης και στο μελλοντικό της ρόλο ήταν τελικά ελάχιστο. 

Ούτε η «Πάτρα 2006» όμως, παρά τη μεγάλη εμπειρία της πόλης στη διοργάνωση του καρναβαλιού, φαίνεται να κατάφερε να δημιουργήσει ένα θετικό υπόδειγμα.  Αν και δεν στιγματίστηκε από το μεγάλο σκάνδαλο, οι αργοπορίες στην κατάρτιση του προϋπολογισμού και οι συγκρούσεις στο εσωτερικό του οργανωτικού σχήματος, που πήραν μεγάλη δημοσιότητα, δημιούργησαν αρνητικές εντυπώσεις στην τοπική κοινή γνώμη, η οποία στις σχετικές δημοσκοπήσεις μετά από τη λήξη της διοργάνωσης δήλωσε απογοητευμένη από το εγχείρημα. Η διοργάνωση δεν αφορούσε κατασκευή νέων χώρων αλλά μόνο επισκευές και ορισμένες αναπαλαιώσεις ιστορικών κτιρίων ενώ αρκετά από τα έργα δεν έγινε δυνατό να υλοποιηθούν. Σε γενικές γραμμές η εμβέλεια της διοργάνωσης εκτός Πάτρας και οι υποθήκες, που ενέγραψε, ήταν μάλλον ασήμαντες.

Ποιες δυνατότητες για τα Γιάννενα ;

Είναι εύλογο αυτό το παρελθόν να δημιουργεί σκεπτικισμό για τη σκοπιμότητα διεκδίκησης και ανάληψης μιας τέτοιας κλίμακας διοργάνωσης. Έχοντας υπόψη και τα προβλήματα του «Γκιμαράες 2012», το πρώτο μεγάλο ερώτημα αφορά τις οικονομικές δυνατότητες της πόλης ύστερα από μια πενταετία εφαρμογής μνημονιακών πολιτικών αλλά και με μικρό συγκριτικά πληθυσμό αναφοράς. Καλό είναι να συνειδητοποιήσουμε από την αρχή ότι διοργάνωση φιλόδοξη και παράλληλα φτηνή δεν είναι εφικτή.

Εξίσου κρίσιμος είναι ο προβληματισμός για τη σημερινή πολιτιστική παραγωγή και εμβέλεια των Ιωαννίνων, για τον περιορισμένο ρόλο τους στον πολιτιστικό χάρτη, τον ελληνικό εννοείται όχι τον .. ευρωπαϊκό, για την απουσία παράδοσης σε μεγάλες πολιτιστικές διοργανώσεις, για την ένδεια μακροπρόθεσμων πολιτιστικών αλλά και πολεοδομικών στρατηγικών, για τη γενικότερη νοοτροπία των τοπικών ελίτ. Ας μη λησμονούμε ότι από τις προηγούμενες δημοτικές αρχές, άλλες διακρίθηκαν για τις κακές σχέσεις τους με τον πολιτισμό και την πολιτιστική κληρονομιά γενικά - η κατεδάφιση του Ξενία και η ματαίωση του δωρεάν προσφερόμενου φεστιβάλ τζαζ μουσικής είναι ενδεικτικά παραδείγματα - και άλλες για την υπονόμευση των οικολογικών ισορροπιών της Παμβώτιδας στο βωμό περιορισμένης εμβέλειας αθλητικών διοργανώσεων. Και όμως η βιωσιμότητα ορίζεται ως ένα από τα βασικά κριτήρια αξιολόγησης των υποψηφιοτήτων για την πολιτιστική πρωτεύουσα με βάση το ισχύον θεσμικό πλαίσιο. 

Παρ’ όλα αυτά είμαι διστακτικός να απορρίψω την ιδέα της διεκδίκησης. Και επειδή γενικά αυτοί είναι οι όροι του παιγνιδιού, καθώς συνηθίζουμε στην Ελλάδα να βάζουμε το κάρο μπροστά από το άλογο, και επειδή και μόνη η διεκδίκηση είναι σε θέση να οδηγήσει σε συνειδητοποίηση αδυναμιών και σε ενεργοποίηση ανθρώπων και επειδή μπορεί να συμβάλει στην προώθηση παράλληλων στόχων. Η τακτική και διεθνής λειτουργία του αεροδρομίου είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Πολιτιστική πρωτεύουσα με το σημερινό αεροδρόμιο Ιωαννίνων ανταποκρίνεται βεβαίως στον χαρακτηρισμό «σύντομο ανέκδοτο».

Θα περιοριστώ λοιπόν σε ορισμένα αυτονόητα - ή μήπως όχι και τόσο ;

-          Στη σοβαρότητα της προετοιμασίας αντί του επικοινωνιακού χειρισμού, στο εντατικό διάβασμα των φακέλων υποψηφιότητας και των εκθέσεων αξιολόγησης όλων των προηγουμένων διοργανώσεων

-          Στην, επίπονη οπωσδήποτε, ανάδειξη τοπικών διοικητικών στελεχών αντί της ανάθεσης της προετοιμασίας σε «κεντρικούς» πολιτιστικούς μάνατζερ

-          Στο άνοιγμα της συζήτησης, ώστε να μην περιορίζεται σε παρασκηνιακές κινήσεις - όπως οι επαφές με τον πρώην Υπουργό Πολιτισμού κ. Τασούλα - ή στην εμπλοκή υπηρεσιακών παραγόντων και πολιτικών προϊσταμένων, άντε και ορισμένων «προσωπικοτήτων», αλλά να κινητοποιεί τις υπαρκτές δημιουργικές δυνάμεις της πόλης

-          Στον πανηπειρωτικό και, όσο αυτό είναι δυνατό, στο βαλκανικό προσανατολισμό της διεκδίκησης και στη δημιουργία σχημάτων με τη συμμετοχή όλων των πόλεων της Ηπείρου αλλά και της Δυτικής Μακεδονίας, των Ιονίων και της Αλβανίας

-          Και πάνω απ’ όλα στο στοχασμό για το παρελθόν και την αυριανή εικόνα αυτής της πόλης.

Τα πολυεθνικά Γιάννενα του παρελθόντος έχουν αφήσει ένα έντονο πολιτιστικό αποτύπωμα στο χώρο των Δυτικών Βαλκανίων. Πρόκειται για ένα μεγάλο κεφάλαιο, την αξία του οποίου εν πολλοίς δεν έχουν συνειδητοποιήσει οι σημερινοί τους κάτοικοι, ικανό να αποτελέσει τη βάση μιας σύγχρονης ταυτότητας, συμβατής με τους στόχους της συνύπαρξης, της κατανόησης και της ανοχής, που ορίζει το πλαίσιο της «Πολιτιστικής Πρωτεύουσας». Ο φυσικός πλούτος της περιοχής από την άλλη, εφόσον βεβαίως οι πολιτικές ηγεσίες τον διαχειριστούν με πρακτικές βιωσιμότητας, μακριά από τις «αρπαχτές» και την εμπορευματοποίηση, είναι σε θέση να υποστηρίξει ένα σχέδιο σύνδεσης «Φύσης – Πολιτισμού» και μια καλύτερη καθημερινή λειτουργία για την πόλη και τους κατοίκους της.

Απομένει βεβαίως να δούμε, εάν μια «Πολιτιστική Πρωτεύουσα» είναι σε θέση να μας κάνει σοφότερους.

 

* Ο Γιάννης Παπαδημητρίου είναι Δικηγόρος, πρώην Περιφ. Σύμβουλος και κάτοχος του βραβείου Απντί Ιπεκτσί
5 / 5 (1 Ψήφοι)

Προσφατα

04.07.15 | Χαμένοι στη μετάφραση του διλήμματος …

Μου ζητάνε να πω ΝΑΙ, αλλά αλήθεια σε τι; Να συνεχίσει η χώρα μου να αποπληρώνει τοκογλύφους που...

04.07.15 | Εμφανής η ασάφεια

Κύριε Διευθυντά, Την τελευταία φορά που ο Ελληνικός λαός κλήθηκε σε δημοψήφισμα, οι λόγοι που το...

04.07.15 | O ευρωπαϊκός δρόμος ως μέσον ανασυγκρότησης...

Οι τελευταίες εξελίξεις, με την κατάρρευση των τραπεζών και την έλλειψη ρευστότητας της πραγματικής...

04.07.15 | Η επόμενη μέρα

Τεράστια κουβέντα γίνεται για το δημοψήφισμα την Κυριακή. Ο καθένας, είτε από συμφέρον, είτε από...

04.07.15 | Ιστορικές στιγμές

Οι στιγμές είναι κρίσιμες, ακούγεται καθαρά ο γοργός βηματισμός της Ιστορίας. Οι Έλληνες πολίτες...

04.07.15 | Να μετατρέψουμε τη μιζέρια του σήμερα σε...

Η επιλογή της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ να οδηγήσει τη χώρα σε δημοψήφισμα ολίγων ημερών αναδεικνύει...

04.07.15 | Η Ελλάδα σε σταυροδρόμι

Το άρθρο αυτό γράφεται για να καταγράψει κάποια δεδομένα που θα βοηθήσουν τους πολίτες να...

04.07.15 | Η μόνη διέξοδος

Η πατρίδα μας βρίσκεται στο χείλος της αβύσσου. Οι λανθασμένοι χειρισμοί της κυβέρνησης, οι...