Τρίτη, 7 Απριλίου 2015
|
Ηπειρωτικός Αγών

Ένα αμφίβολο στοίχημα για τα Γιάννενα

Την Τετάρτη 8 Απριλίου το Δημοτικό Συμβούλιο της πόλης θα συζητήσει την πρόταση διεκδίκησης από τα Γιάννενα της διοργάνωσης της «Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης» για το έτος 2021. Καθώς οι περισσότεροι έχουν μάλλον θολή εικόνα, περί τίνος ακριβώς πρόκειται, είναι χρήσιμο να επιχειρήσουμε μια συνοπτική παρουσίαση της ιστορίας και της φυσιογνωμίας του θεσμού αλλά και των δεδομένων και των προβλημάτων ενός ιδιαίτερα φιλόδοξου για τα Γιάννενα στόχου.

Και όμως τον Ηπειρωτικό Αγώνα τον διαβάζουν και στη Ρίγα ! Με την κ. Άννα Μούχκα, Υπεύθυνη Τύπου της «Ρίγα Πολιτιστική Πρωτεύουσα 2014»
Προηγούμενη - Επόμενη

Την Τετάρτη 8 Απριλίου το Δημοτικό Συμβούλιο της πόλης θα συζητήσει την πρόταση διεκδίκησης από τα Γιάννενα της διοργάνωσης της «Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης» για το έτος 2021. Καθώς οι περισσότεροι έχουν μάλλον θολή εικόνα, περί τίνος ακριβώς πρόκειται, είναι χρήσιμο να επιχειρήσουμε μια συνοπτική παρουσίαση της ιστορίας και της φυσιογνωμίας του θεσμού αλλά και των δεδομένων και των προβλημάτων ενός ιδιαίτερα φιλόδοξου για τα Γιάννενα στόχου.

Ο θεσμός ξεκίνησε, με το όνομα «Ευρωπαϊκή πολιτιστική πόλη», ως μια πρωτοβουλία της ελληνίδας Υπουργού Πολιτισμού Μελίνας Μερκούρη με τη στήριξη του γάλλου ομολόγου της Ζακ Λαγκ, με στόχο να αναδειχτεί η συμβολή των πόλεων στον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Με πρώτη την Αθήνα το 1985 διάφορες πόλεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανέλαβαν να διοργανώσουν ένα ετήσιο κύκλο εκδηλώσεων, εξασφαλίζοντας και κάποια χρηματοδότηση, ενώ από το 1999 η διοργάνωση μετονομάστηκε σε «Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης». Αρχικά η φιλοξενούσα πόλη ήταν μία κάθε χρόνο, από το παραπάνω όμως σημείο καμπής ο αριθμός τους αυξήθηκε σε δύο και ορίστηκε μια συγκεκριμένη χρονική σειρά μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών προκειμένου να αποτραπεί ο σκληρός ανταγωνισμός για την ανάληψη της διοργάνωσης, ο οποίος βεβαίως έκτοτε μεταφέρθηκε στο εσωτερικό της κάθε χώρας.

Το 2021 έρχεται, μαζί με τη Ρουμανία, ξανά η σειρά της Ελλάδας (έχουν στο μεταξύ μεσολαβήσει η διοργάνωση της Θεσσαλονίκης το 1997 και της Πάτρας το 2006) και ήδη ούτε λίγο ούτε πολύ 14 δημοτικά συμβούλια εξετάζουν ή προωθούν την υποψηφιότητα της πόλης τους, η προθεσμία για την υποβολή της οποίας λήγει τον προσεχή Οκτώβριο. Ορισμένα μάλιστα έχουν προχωρήσει σε θορυβώδη σύσταση «Επιτροπών Διεκδίκησης», με πιο χαρακτηριστική την περίπτωση της Τρίπολης, όπου συμμετέχουν ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Κώστας Γαβράς και άλλοι. Ο προκριματικός γύρος για τις 3 επικρατέστερες υποψηφιότητες και στη συνέχεια η τελική επιλογή της πολιτιστικής πρωτεύουσας, συνοδευόμενη από το βραβείο «Μελίνας Μερκούρη» ύψους 1.500.000 €, θα γίνει από διεθνή επιτροπή μέσα στο 2016.

Ο διακηρυγμένος στόχος του θεσμού ήταν η ανάδειξη των κοινών πτυχών αλλά και της ποικιλομορφίας των ευρωπαϊκών πολιτισμών, η προσέγγιση των ευρωπαϊκών λαών και η κατανόηση των διαφορετικών ταυτοτήτων, η πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας πολιτιστικές εκδηλώσεις για το ευρύτερο δυνατό ακροατήριο, η αύξηση της συμμετοχής και της συνειδητοποίησης των πολιτών, παράλληλα φυσικά με την προσέλκυση επισκεπτών και την τόνωση της τουριστικής κίνησης.

Πολύ γρήγορα όμως ο κύριος στόχος έγινε πιο οικονομικός και παράλληλα πιο στρατηγικός, συνδέθηκε με τις στρατηγικές ανταγωνισμού των πόλεων για δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις, με την προώθηση της διεθνούς αναγνωρισιμότητας και της «μοναδικότητας» της διοργανώτριας πόλης, με την καθιέρωσή της ως πολιτιστικού κέντρου όχι μόνο για τη χρονιά της διοργάνωσης αλλά και στη συνέχεια και με στοιχήματα μεγάλων αρχιτεκτονικών και πολεοδομικών παρεμβάσεων για τον «ελκυστικό» μετασχηματισμό του αστικού τοπίου φιλοξενίας. Σ’ αυτό το στόχο εντάχθηκε η κατασκευή νέων, εμβληματικών πολιτιστικών υποδομών, η λειτουργία των κατάλληλων διοικητικών δομών και η συνεχής ανάληψη «μεγάλων γεγονότων» (mega events). Με δυο λόγια ο διαρκώς αυξανόμενος ανταγωνισμός των υποψηφιοτήτων οφείλεται στην ιδέα ότι οι διοργανώσεις μεγάλης κλίμακας, πολιτιστικές και όχι μόνο, είναι κινητήρια δύναμη για την προσέλκυση επενδυτών και την οικονομική ανάπτυξη των πόλεων.

Διεθνή παραδείγματα

Υπό την παραπάνω οπτική δύο από τα πιο πετυχημένα παραδείγματα ήταν η Γλασκώβη της Σκωτίας το 1990 και η Λιλ της Βόρειας Γαλλίας, το 2004, δύο πρώην βιομηχανικές πόλεις σε πλήρη παρακμή, που κατάφεραν με εφαλτήριο το θεσμό να μπουν στον πανευρωπαϊκό πολιτιστικό χάρτη και να συνεχίσουν το μετασχηματισμό τους σε πολιτιστικά -και ασφαλώς τουριστικά- κέντρα. Από την άλλη πλευρά το Λίβερπουλ, που είχε ήδη μια ισχυρή πολιτιστική ταυτότητα (ελέω Μπητλς και όχι μόνο), μέτρησε το 2008 10 εκατομμύρια επισκέπτες.

Ο υπογράφων αυτό το κείμενο είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει κάπως πιο συστηματικά ορισμένες από τις διοργανώσεις των τριών τελευταίων χρόνων, του σλοβενικού Μάριμπορ το 2012, της Μασσαλίας το 2013 και της πρωτεύουσας της Λεττονίας Ρίγα το 2014. Ελπίζει μάλιστα να τα καταφέρει να επισκεφθεί και μία από τις διοργανώτριες πόλεις του 2015, είτε τη Μονς του γαλλόφωνου Βελγίου είτε το Πίλσεν της Τσεχίας.

Η πιο εντυπωσιακή διοργάνωση ήταν αναμφίβολα της Μασσαλίας, που με κεντρικό μοτίβο το σύνθημα «μοιραζόμαστε το νότο», έδωσε έμφαση και στο μεσογειακό της χαρακτήρα και στη μεγάλη αφομοιωτική της παράδοση ως «προσφυγομάννας» πόλης, που έχει συνδυάσει με μεγάλη επιτυχία τη λεγόμενη υψηλή κουλτούρα με τις λαϊκές, ιδιαίτερα στη μουσική (π.χ. το μαρσεγιέζικο χιπ-χοπ και ραπ με δάνεια και από την αλγερίνικη μουσική). Η «Μασσαλία 2013» παρουσίασε ένα φιλόδοξο πρόγραμμα με 400 πολιτιστικές εκδηλώσεις πρώτης γραμμής και πολλές μικρότερες σε όλη την περιοχή της Προβηγκίας γύρω από τις ιδέες του ταξιδιού, των ανακαλύψεων και των εξερευνήσεων αλλά ταυτόχρονα της πολυπολιτισμικότητας, της συνεργασίας και της ανοχής. Εξίσου σημαντικά όμως συνδέθηκε με τη δημιουργία δώδεκα (!) νέων μεγάλων πολιτιστικών υποδομών στην περιοχή, με προγράμματα αστικής ανάπλασης και με πολεοδομικές παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας στο παράκτιο μέτωπό της. Για να έχουμε μια μικρή εικόνα των οικονομικών μεγεθών, ας λάβουμε υπόψη ότι ο προϋπολογισμός των υποδομών ήταν 800 εκατομμύρια ευρώ και των εκδηλώσεων 90 εκατομμύρια. Από αυτά τα τελευταία 90, τα 2/3 συνεισέφερε η Αυτοδιοίκηση πρώτου και δεύτερου βαθμού, το 1/6 η γαλλική κυβέρνηση και το άλλο 1/6 ιδιώτες χορηγοί.

Οι άλλες δύο διοργανώσεις, με χαμηλότερα οπωσδήποτε οικονομικά μεγέθη αλλά και με ευρεία χρήση εθελοντών, προσανατολίστηκαν στα δικά τους ιστορικά και γεωγραφικά δεδομένα. Η Ρίγα, έχοντας τη λάμψη της πιο κοσμοπολίτικης πόλης των βαλτικών χωρών και μια εκπληκτική αρχιτεκτονική κληρονομιά όχι μόνο παλιότερη αλλά και του 20ου αιώνα, λ.χ. διατηρώντας τα περισσότερα art nouveau κτίρια στην Ευρώπη, παρουσίασε ένα φιλόδοξο πρόγραμμα, από το οποίο προσωπικά ξεχωρίζω το παγκόσμιο χορωδιακό φεστιβάλ, τον θεματικό κύκλο για το κεχριμπάρι και την οπωσδήποτε δύσκολη, ιδιαίτερα με τις σημερινές διεθνείς εντάσεις και την όχι πάντα ισότιμη αντιμετώπιση της ρωσικής μειονότητας, προσπάθεια διαχείρισης του κομμουνιστικού παρελθόντος με επίκεντρο την αξιοποίηση του πρώην κτιρίου της KGB.

Από την πλευρά του το Μάριμπορ, ιστορικά στο μεταίχμιο του σλαβικού και του γερμανικού κόσμου, ανέδειξε το ρόλο του ως ένα σύγχρονο σταυροδρόμι και έδωσε έμφαση στη σχέση με τη φύση και στα οικολογικά ζητήματα. Μη όντας ωστόσο από πριν ένας σημαντικός ευρωπαϊκός πολιτιστικός προορισμός, δεν κατάφερε να συνδυάσει τη διοργάνωση με μια αποτελεσματική διεθνή προώθηση. Και εδώ δεν έλειψε η θεματολογία για τους γιουγκοσλαβικούς πολέμους και εθνικισμούς και για τα παραδείγματα αντίστασης, με πιο συγκινητική την εκδήλωση για την καταστραμμένη βιβλιοθήκη του Σαράγιεβο.

Ασφαλώς σε καμία από όλες τις προηγούμενες διοργανώσεις δεν έλειψαν οι αντιπαραθέσεις για το περιεχόμενο του προγράμματος ή για αστοχίες στα οικονομικά δεδομένα, η ενδελεχής εξέταση των οποίων θα προϋπέθετε την ανάθεση διδακτορικών διατριβών. Ίσως όμως η πιο συγκρίσιμη με τα σημερινά ελληνικά δεδομένα εμπειρία να είναι αυτή της διοργάνωσης του Γκιμαράες το 2012, η οποία συνέπεσε με τη διαχείριση της οικονομικής κρίσης και την επιβολή μέτρων λιτότητας στον πορτογαλικό λαό. Πέραν της περιορισμένης εμβέλειας, η περικοπή του προϋπολογισμού και η εγκατάλειψη των περισσότερων επενδυτικών σχεδίων για την «πράσινη» πολεοδομική ανάπλαση της περιοχής ψαλίδισε τις αρχικές προσδοκίες και δημιούργησε αισθήματα ματαίωσης στους κατοίκους της.



* Ο Γιάννης Παπαδημητρίου είναι Δικηγόρος, πρώην Περιφ. Σύμβουλος και κάτοχος του βραβείου Απντί Ιπεκτσί

Προσφατα

04.07.15 | Χαμένοι στη μετάφραση του διλήμματος …

Μου ζητάνε να πω ΝΑΙ, αλλά αλήθεια σε τι; Να συνεχίσει η χώρα μου να αποπληρώνει τοκογλύφους που...

04.07.15 | Εμφανής η ασάφεια

Κύριε Διευθυντά, Την τελευταία φορά που ο Ελληνικός λαός κλήθηκε σε δημοψήφισμα, οι λόγοι που το...

04.07.15 | O ευρωπαϊκός δρόμος ως μέσον ανασυγκρότησης...

Οι τελευταίες εξελίξεις, με την κατάρρευση των τραπεζών και την έλλειψη ρευστότητας της πραγματικής...

04.07.15 | Η επόμενη μέρα

Τεράστια κουβέντα γίνεται για το δημοψήφισμα την Κυριακή. Ο καθένας, είτε από συμφέρον, είτε από...

04.07.15 | Ιστορικές στιγμές

Οι στιγμές είναι κρίσιμες, ακούγεται καθαρά ο γοργός βηματισμός της Ιστορίας. Οι Έλληνες πολίτες...

04.07.15 | Να μετατρέψουμε τη μιζέρια του σήμερα σε...

Η επιλογή της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ να οδηγήσει τη χώρα σε δημοψήφισμα ολίγων ημερών αναδεικνύει...

04.07.15 | Η Ελλάδα σε σταυροδρόμι

Το άρθρο αυτό γράφεται για να καταγράψει κάποια δεδομένα που θα βοηθήσουν τους πολίτες να...

04.07.15 | Η μόνη διέξοδος

Η πατρίδα μας βρίσκεται στο χείλος της αβύσσου. Οι λανθασμένοι χειρισμοί της κυβέρνησης, οι...